Cả thế giới đang đối mặt với những thách thức lớn trước vấn đề di cư bất hợp pháp, các chính trị gia và cộng đồng đang gấp rút nỗ lực tìm giải pháp. (Nguồn: Chụp lại từ YouTube)
Khi số lượng di dân vượt biên bất hợp pháp qua biên giới Hoa Kỳ-Mexico tăng cao kỷ lục, câu hỏi quan trọng được đặt ra là: Làm thế nào mà Hoa Kỳ lại rơi vào tình trạng này, và Hoa Kỳ có thể học hỏi những gì từ cách các quốc gia khác ứng phó với các vấn đề an ninh biên giới và nhập cư.
Chào đón công dân nước ngoài đến với đất nước của mình là một việc khá quan trọng để giúp cải thiện tăng trưởng kinh tế, tiến bộ khoa học, nguồn cung ứng lao động và đa dạng văn hóa. Nhưng những di dân vào và ở lại Hoa Kỳ mà không có thị thực hoặc giấy tờ hợp lệ có thể gây ra nhiều vấn đề – cho chính bản thân họ và cho cả chính quyền địa phương bởi tình trạng quá tải không thể kịp thời giải quyết các trường hợp xin tị nạn tại tòa án nhập cư, hoặc cung cấp nơi ở tạm thời và các nhu cầu cơ bản khác. Mà tình trạng này hiện đang xảy ra ở rất nhiều nơi ở Hoa Kỳ.
Khuynh hướng nhập cư ở Hoa Kỳ
Năm 1924, sau nhiều thập niên mở rộng cửa chào đón di dân từ nước ngoài đến bờ biển của mình, Quốc Hội Hoa Kỳ đã thông qua Đạo Luật Nhập Cư, hạn chế số lượng và nhóm đối tượng có thể nhập cư và lưu trú hợp pháp tại Hoa Kỳ.
Đạo luật này còn gây ra sự bài ngoại và chia rẽ sâu sắc ở Hoa Kỳ về nguồn gốc của dân nhập cư. Nó cắt giảm nhập cư quy mô lớn, đặc biệt là từ Châu Âu và Châu Á, cho đến khi nào Hoa Kỳ bị thiếu lao động, mà ở trong nước không có đủ nhân lực để đáp ứng.
Vào những năm 1960, luật nhập cư được cải cách, mở cửa cho làn sóng nhập cư từ Châu Á nhằm giải quyết tình trạng thiếu nguồn lao động tại Hoa Kỳ.
Nhưng ngày nay, một lần nữa, các chính trị gia ở Hoa Kỳ đang đề nghị những biện pháp mới để hạn chế nhập cư. Phần lớn các biện pháp đó là tập trung gây khó khăn cho quá trình xin tị nạn – đối với việc cho phép di dân ở lại Hoa Kỳ hợp lệ nếu họ có lý do chính đáng sợ bị bắt giữ ngay trên quê hương của họ.
Tổng cộng, các viên chức biên giới Hoa Kỳ đã bắt hơn 1.1 triệu người vượt biên trái phép vào Hoa Kỳ từ tháng 4 năm 2022 đến tháng 3 năm 2023 – tăng mạnh so với những năm trước, khi số người vượt biên trái phép mỗi năm không tới 300,000 người.
Chính quyền Hoa Kỳ hiện đang tăng cường trục xuất, nhanh chóng đưa di dân vượt biên bất hợp pháp quay trở lại quốc gia của họ.
Phản ứng đối với vấn đề nhập cư đang thay đổi
Trên toàn thế giới, làn sóng di cư quốc tế đến các nước giàu đạt mức cao nhất mọi thời đại trong năm 2022. Vậy, các quốc gia khác, như Canada và Đức, phản ứng thế nào với việc di dân vượt biên bất hợp pháp, không có thị thực hoặc giấy tờ hợp lệ?
Có một giải pháp là cải cách hệ thống nhập cư để khiến cho việc trục xuất trở nên dễ dàng hơn. Thí dụ, Đức đang phải đối mặt với tình trạng số lượng di dân vượt biên bất hợp pháp ngày càng gia tăng.
Vào cuối năm 2023, Thủ tướng Đức Olaf Scholz tuyên bố ủng hộ việc trục xuất quy mô lớn đối với những di dân bị từ chối tị nạn. Trong nửa đầu năm 2023, Đức đã trục xuất gần 8,000 người, nhiều người trong số họ là di dân chạy nạn từ cuộc chiến ở Ukraine. Tổng cộng, ước tính có 92,119 người nhập cư vào Đức bất hợp pháp từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2023.
Các biện pháp cải cách mới của chính phủ Đức sẽ khiến cho số vụ trục xuất còn tăng nhiều hơn, vì không còn yêu cầu các viên chức phải thông báo trước về việc trục xuất.
Ý, quốc gia cũng đang phải đối mặt với làn sóng nhập cư lớn từ Bắc Phi, gần đây đã tăng gấp đôi thời gian có thể giam giữ những di dân không có giấy tờ, từ ba tháng lên ít nhất sáu tháng. Quyết định này được coi là một nỗ lực để ngăn chặn ngày càng nhiều di dân vượt biên bất hợp pháp vào Ý.
Vào tháng 11 năm 2023, Ý đã ký thỏa thuận xây dựng hai trung tâm giam giữ di dân mới trên Biển Adriatic ở Albania. Điều này cho phép Ý ‘lách luật’ của Liên Minh Châu Âu, vốn yêu cầu các nước thành viên xem xét và giải quyết tất cả các yêu cầu của người xin tị nạn trong vòng một năm kể từ khi họ đến. Vì Albania không thuộc Liên Minh Châu Âu, nên họ có thể nhanh chóng trục xuất những di dân mà Ý gởi tới đó.
Vào tháng 12 năm 2023, 27 quốc gia của Liên minh Châu Âu cũng đã biểu quyết cho những thay đổi lớn trong luật tị nạn. Những thay đổi này sẽ giúp các quốc gia trục xuất những di dân không xin được tị nạn dễ dàng hơn. Những nước nào cho phép nhiều người xin tị nạn ở lại thì sẽ được cung cấp tiền hỗ trợ từ Liên Minh Châu Âu.
Cách tiếp cận khác
Hiện nay, Ý và Hy Lạp đang phải gánh chịu phần lớn gánh nặng di cư ở EU. Hơn 31,000 di dân vượt biên bất hợp pháp, chủ yếu đến từ Syria, đã đến Hy Lạp vào năm 2023, tăng từ 18,000 người vào năm 2022.
Quốc Hội Hy Lạp đang xem xét luật mới cho phép nước này cấp giấy phép tạm trú và giấy phép làm việc cho hàng chục ngàn di dân vượt biên trái phép để giải quyết tình trạng thiếu lao động.
Hy Lạp cũng đang thúc đẩy Liên Minh Châu Âu áp đặt trừng phạt kinh tế đối với các nước, như Pakistan, từ chối nhận lại những di dân vượt biên bất hợp pháp bị Hy Lạp trục xuất.
Gần đây, Canada cũng đang chứng kiến làn sóng di cư bất hợp pháp vào Quebec và những nơi khác, làm dấy lên nhiều lo ngại, một phần do nhận thức về sự gia tăng dân số bất ngờ cũng đang làm tăng chi phí nhà ở vốn đã cao ở nước này. Canada đã trục xuất 7,232 người nhập cư không có giấy tờ trong sáu tháng đầu năm 2023 – tăng khá nhiều so với 7,635 vụ trục xuất mà nước này đã thực hiện trong cả năm 2021.
Vào tháng 12 năm 2023, Canada thông báo rằng họ đang có kế hoạch cho phép những người nhập cư vào đất nước với thị thực ngắn hạn hợp lệ, và những người tiếp tục sinh sống ở Canada sau khi thị thực hết hạn, được nộp đơn ghi danh thường trú nhân. Điều này chủ yếu sẽ ảnh hưởng đến sinh viên nước ngoài và lao động thời vụ.
Tương lai mơ hồ
Trở lại với trường hợp của Hoa Kỳ, cuộc chiến về nhập cư vẫn đang diễn ra, trong bối cảnh Đảng Cộng Hòa đang mong muốn siết chặt vấn đề, còn Đảng Dân Chủ thường muốn né tránh các điều luật mới khắc nghiệt có thể dẫn đến nhiều vụ trục xuất và các đợt truy quét di dân vượt biên bất hợp pháp.
Theo truyền thống, Đảng Dân Chủ thường đứng về quyền lợi của di dân nhập cư bất hợp pháp ở Hoa Kỳ. Tuy nhiên, làn sóng di dân kéo đến các thành phố như New York và Chicago trong tình trạng nghèo túng, không nghề ngỗng và không có chỗ ở đang gây căng thẳng nghiêm trọng cho chính quyền các thành phố này. Tháng 9 năm 2023, Thị trưởng New York Eric Adams đã kêu gọi chính phủ liên bang giúp đỡ giải quyết cuộc khủng hoảng mà ông gọi là ‘không có hồi kết.’
Nguyên Hòa biên dịch
Nguồn: “The US is struggling to handle an immigration surge – here’s how Europe is dealing with its own influx” được đăng trên trang TheConversation.com.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình