Hiểu Và Thương Văn Hóa Cao Bồi Ở Oklahoma

 

 

Tình hình nước Mỹ ngày càng thêm chia rẽ trong những ngày tháng qua. Sau khi Texas phân chia lại địa hạt bầu cử quốc hội để làm cho tiểu bang này “thuần Cộng Hòa” hơn, California đáp trả. Một số tiểu bang khác cân nhắc làm theo. Điều này sẽ chỉ làm nước Mỹ thêm phân cực chính trị.

 

Rồi nối tiếp đến sự kiện bi thảm Charlie Kirk bị ám sát. Một số chính trị gia bảo thủ lập tức đổ lỗi cho phe “cực tả”. Trong môt cuộc trả lời phỏng vấn với tờ Daily Mail, bà ngoại của nghi can Tyler Robinson nói rằng: "Con trai tôi, bố của nó, là một người Cộng Hòa ủng hộ Trump. Hầu hết các thành viên trong gia đình tôi đều theo Đảng Cộng Hòa. Tôi không biết ai là người theo Đảng Dân Chủ cả…. Tôi thực sự rất bối rối. [Tyler] là người nhút nhát nhất. Nó chưa bao giờ, chưa bao giờ nói chuyện chính trị với tôi cả…" Nhiều cư dân trên mạng bình luận rằng nếu Tyler là một người theo Dân Chủ, hay di dân, hay một người da màu, thì sự chia rẽ màu da, ý thức hệ còn được kích hoạt đến cỡ nào.

 

Bên cạnh sự kích động chia rẽ hận thù của những chính trị gia cực đoan, vẫn có một số chính trị gia, cư dân mạng ôn hòa kêu gọi người Mỹ hãy đoàn kết lại. Những lời kêu gọi hữu tình, hợp lý. Nhưng bằng cách nào để “United We Stand”?

 

Những người Phật tử Việt theo truyền thống Làng Mai thường hay hát chung bài hát “Hiểu Và Thương”, với lời ca thật đơn giản, và cũng không quá khó để thực hành:

 

Để thực sự bắt nhịp cầu cảm thông, những người bất đồng chính kiến từ cả hai phía có thể tìm hiểu những nguyên nhân gây ra sự khác biệt, và chấp nhận sự khác biệt đó trong tình thương yêu.

 

Một người dân California có tinh thần cấp tiến kể lại chuyến ghé thăm Oklahoma, một tiểu bang bảo thủ. Thành phố Oklahoma nhỏ, đang có nhiều dấu hiệu phát triển sau khi đội bóng rổ Oklahoma City Thunder đoạt chức vô địch NBA vào mùa giải vừa qua. Ở đây không có nhiều điểm du lịch, nhưng có viện bảo tàng National Cowboy & Western Heritage, là một trong những nơi bảo tồn nền văn hóa cao bồi đầy đủ nhất trên toàn nước Mỹ. Hiểu được văn hóa cao bồi, người cấp tiến sẽ dễ thông cảm được với những người bảo thủ.

 

Trong một ngày cuối tuần ngay sau khi Charlie Kirk bị ám sát, những du khách đến thăm viện bảo tàng từ London, từ những tiểu bang khác được một cô hướng dẫn viên da đen mặc quần áo cao bồi giúp chụp hình gia đình lưu niệm. Họ nghe một hướng dẫn viên khác giải thích về nền văn hóa cao bồi. Bà là một người da trắng về hưu, cùng với ông chồng mặc quần áo cao bồi làm việc tình nguyện cho viện bảo tàng. Bà nói về lịch sử của người Da Đỏ bản xứ, ở đây từ hàng ngàn năm trước khi người da trắng Phương Tây đặt chân đến tân lục địa. Những di dân gốc Châu Âu sau đó trở thành những người cao bồi di chuyển từ bờ Đông sang đến tận miền Viễn Tây, hình thành nền văn hóa cao bồi đặc trưng của nước Mỹ. Bà nói về những mâu thuẫn, chiến tranh giữa người Da Đỏ và cao bồi, nhưng cũng nói đến sự đóng góp của người Da Đỏ trong việc chung sức xây dựng quốc gia Hoa Kỳ. Bà nói đến những chính sách hủy hoại nền văn minh Da Đỏ trong quá khứ, nhưng cũng nói đến nỗ lực bảo tồn sau này của chính phủ Hoa Kỳ. Bà giải thích lịch sử một cách hiền hòa, đầy sự cảm thông.

 
Trong viện bảo tàng có trưng bày rất nhiều súng đạn, một phần không thể thiếu của đời sống người cao bồi. Vào thời di dân sang miền Viễn Tây, những nhân viên thực thi pháp luật như cảnh sát, kỵ binh không có nhiều để bảo vệ, giữ gìn trật tự cho những đoàn di dân. Cao bồi phải biết tự bảo vệ mình, gia đình mình bằng súng đạn. Nền văn hóa súng ăn sâu vào thói quen của nhiều người dân Mỹ, khó có thể loại bỏ. Một người Mỹ trắng nói với một đồng nghiệp Việt làm chung trong một hãng dầu rằng “…tao không có súng có cảm giác giống như đang… ở truồng!” Cho đến khi qua đời, ông vẫn là một người đồng nghiệp hiền lành, dễ mến. Thống kê cho thấy vào năm 2022, gần 55% những gia đình ở Oklahoma có sở hữu súng.

 

Viện bảo tàng có để một tấm bảng ghi lại Code of The West, được xem như một bộ luật bất thành văn cho triết lý sống của những người cao bồi:

Live each day with courage (Sống với lòng dũng cảm)

Take pride in your work (Tự hào về công việc của mình)

Allways finish what you start (Luôn hoàn thành những gì đã bắt đầu)

Be tough, but fair (Cứng rắn, nhưng công bằng)

When you make a promixe, keep it (Giữ lời hứa)

Ride for the brand (Trung thành với lý tưởng, niềm tin)

Talk less and say more (cẩn trọng với ngôn ngữ sử dụng)

Remember that something aren't for sales (Có những thứ không phải để bán)

 

Cuốn phim cao bồi kinh điển “3:10 to Yuma” sản xuất năm 2007, với những tài từ gạo cội như Russell Crowe, Christian Bale… diễn tả đúng tinh thần anh hùng mã thượng trong triết lý sống cao bồi. Một chàng cao bồi nghèo, nhận lời tham gia áp giải một tướng cướp khét tiếng để nhận một số tiền đủ trang trải nợ nần gia đình. Công việc đầy hiểm nguy khi bọn thuộc hạ của tướng cướp tìm cách giải thoát thủ lãnh, hứa tặng tiền thưởng lớn cho những ai giết được nhóm người áp tải. Người cao bồi nghèo có thể lựa chọn từ bỏ nhiệm vụ để có được sự an toàn và nhận được nhiều tiền hơn. Nhưng anh không làm vậy. Anh đã chết khi hoàn thành công việc áp giải tướng cướp, giữ đúng lời hứa của mình. 

 

Những người mê truyện kiếm hiệp Trung Hoa có thể thấy anh hùng cao bồi cũng giống như giới giang hồ nghĩa hiệp trong thuyện chưởng Kim Dung. Phương châm sống của người cao bồi vẫn có thể áp dụng như một tiêu chuẩn đạo đức phù hợp với xã hội hiện đại trong thế kỷ 21. Nếu những người lãnh đạo Hoa Kỳ hành xử đúng như “Code of The West”, nước Mỹ chắc sẽ không bị chia rẽ như ngày hôm nay.

 

Người dân ở những vùng đồng quê có lối suy nghĩ đơn giản. Để dễ hình dung, người Việt có thể so sánh đời sống ở California giống như Sài Gòn – còn Oklahoma giống như Long Xuyên. Đồng quê Miền Nam là những cánh đồng lúa với ngôi chùa làng; ở Oklahoma là những cánh đồng cỏ với trang trại bò, trang trại ngựa, với những ngôi nhà thờ. Người dân ở đây có thể xa lạ với những lý tưởng sống của những người dân thành thị vốn tiếp xúc nhiều với thế giới bên ngoài: nữ quyền, bình đẳng cho người chuyển giới, bảo vệ trái đất trước hiện tượng biến đổi khí hậu do môi trường…

 

Đối với người dân Oklahoma, việc lấy đất của người Da Đỏ bản địa là một phần tất yếu của lịch sử mở mang bờ cõi Hoa Kỳ, giống như người Việt phải tiêu diệt Chiêm Thành trong quá trình Nam tiến.

 

Những người nông dân Oklahoma làm việc chăm chỉ để tự nuôi sống bản thân và gia đình. Có thể vì thế họ không thấy vấn đề trợ cấp an sinh xã hội là quan trọng. Có làm thì mới có ăn, tự lực cánh sinh, không nên trở thành người ăn bám trong xã hội.

 

Theo số liệu thống kê dân số 2020, cộng đồng người Mỹ trắng chiếm đa số ở Oklahoma, khoảng 62%. Cộng đồng Latin chiếm khoảng 12% dân số và đang tiếp tục tăng. Cộng đồng người Việt có khoảng 25,000 người. Tình hình công ăn việc làm ở đây tốt, không thấy có biểu hiện tinh thần kỳ thị chống lại người di dân hay các cộng đồng thiểu số. Một người Việt ở đây nói vui rằng “…Người Mễ ở đây không có quậy…”

 

Thành phố Oklahoma có nhà thờ ở khắp nơi; khoảng 70% người dân là những con chiên Ki Tô Giáo ngoan đạo. Họ đặt trọn niềm tin nơi Chúa, nghe theo lời giảng linh mục. Tiếng nói của những người lãnh đạo tôn giáo có sức ảnh hưởng lớn đến người dân. Niềm tin tôn giáo có thể khiến họ không chấp nhận hôn nhân đồng tính, tin rằng hôn nhân là sự kết hợp theo ý Chúa giữa một người đàn ông và một người đàn bà.

 

Ở Oklahoma thường thấy cảnh gia đình ba thế hệ đi chung với nhau đến nhà hàng, khu giải trí, những hình ảnh giống với xã hội Việt Nam vào thế kỷ trước. Đời sống gia đình theo truyền thống được trân trọng; những tư tưởng phóng khoáng về tình dục có lẽ không phù hợp với suy nghĩ bình dị của những người nông dân.

 

Đến một tiểu bang Cộng Hòa ôn hòa như Oklahoma, một người cấp tiến từ California dễ “hiểu và thương” những người bảo thủ hơn.  Và những người bảo thủ cũng có thể đến thăm California, New York với tinh thần tương tự. Cảm thông là nền tảng của tinh thần “agree to disagree” của người Mỹ, giúp cho nền dân chủ Hoa Kỳ đứng vững trong suốt hơn hai thế kỷ qua.

 

Liệu sự cảm thông của một cá nhân có giúp nước Mỹ thoát khỏi tình trạng chia rẽ như hiện nay không? Cũng khó nói. Nhưng ít ra một người biết “hiểu và thương” có khả năng ngăn chận lòng thù hận tàn phá sự bình an trong đời sống tinh thần của chính mình. Một người biết cảm thông khó bị các chính trị gia, giới truyền thông, những người sử dụng mạng xã hội cực đoan dẫn dắt, xuí giục, châm thêm mồi lửa vào xã hội Hoa Kỳ đang sục sôi vì chia rẽ, hận thù. Một người, rồi thêm một người thân, một người bạn… giống như những hạt mưa ngăn những mồi lửa hận thù không lan rộng thêm trong xã hội.

Ngày xưa ở Sài Gòn trước 1975, những đứa con nít thường mê xem phim cao bồi ở đài Mỹ, vì cao bồi bắn súng nhanh, chiến đấu anh hùng chống lại người Da Đỏ. Nay ở Mỹ và đã già, có người trong số đám con nít đó lại mê cao bồi theo một góc nhìn khác. Code of The West, phương châm sống của nền văn hóa cao bồi, tuy đơn giản nhưng vẫn không bị lạc hậu, vẫn có thể áp dụng để chữa lành vết thương hận thù của nước Mỹ ngày hôm nay…

 

Doãn Hưng