Hôm nay,  

Sau 25 Năm Ngự Trị Trên Không Trung: NASA Lên Kế Hoạch Hạ Cánh Trạm Không Gian Quốc Tế Năm 2030

03/10/202500:00:00(Xem: 2347)

nasa
Trạm Không Gian Quốc Tế International Space Station sẽ rơi xuống vào năm 2030. 

Từ tháng 11/2000 đến nay, chưa từng có một ngày nào mà con người vắng bóng ngoài quỹ đạo Trái đất. Trạm Không Gian Quốc Tế International Space Station (ISS) đã duy trì sự hiện diện liên tục suốt 25 năm, với ít nhất một phi hành gia Hoa Kỳ thường trực trên quỹ đạo thấp. Trong lịch sử bay vào vũ trụ, hiếm có thành tựu nào sánh bằng ISS: một công trình chung của Hoa Kỳ, châu Âu, Canada, Nhật Bản và Nga – biểu tượng của sự hợp tác vượt lên trên chính trị. Nhưng mọi hành trình đều có hồi kết. Năm 2030, con tàu khổng lồ này sẽ được điều khiển rơi xuống một vùng hẻo lánh ở Thái Bình Dương.
Viễn cảnh trạm không gian ISS chấm dứt là một nỗi ngậm ngùi đối với các nhà khoa học. Từ những mảnh ghép đầu tiên được phóng lên năm 1998, ISS đã trở thành mái nhà cho hàng loạt khám phá: từ khoa học vật liệu, công nghệ sinh học, thiên văn, khoa học Trái đất, cho đến vật lý cháy và nhiều ngành khác.

Bên trong trạm, các phi hành gia tiến hành nghiên cứu trong môi trường phi trọng lực; bên ngoài, hàng loạt thiết bị thí nghiệm bám trên thân trạm. Kết quả được ghi lại trong hơn 4.400 công trình khoa học, làm sáng tỏ từ cách hình thành sấm sét, quá trình kết tinh thuốc trị ung thư, cách nuôi võng mạc nhân tạo, sản xuất sợi dây fiber optical truyền ánh sáng trong suốt, cho đến giải mã DNA ngay trên quỹ đạo. ISS chứng minh giá trị vô song của môi trường không trọng lực – nơi mà các quy luật vật lý, hóa học, sinh học biểu lộ những nguyên tắc khác hẳn so với dưới mặt đất.

Việc trạm ISS rời bỏ không đồng nghĩa con người rút khỏi quỹ đạo thấp. Ngược lại, NASA và các đối tác quốc tế đang chuẩn bị cho giai đoạn kế tiếp: thương mại hóa không gian. Từ tháng 12/2021, NASA đã ký ba hợp đồng để khuyến khích phát triển những trạm không gian do tư nhân sở hữu và vận hành. Đây không phải con đường mới mẻ: trong nhiều năm qua, các công ty đã đảm nhận đưa hàng tiếp tế cho ISS, và nay SpaceX cùng Boeing cũng chở phi hành đoàn bằng Dragon và Starliner.

Dựa trên thành công đó, NASA đầu tư hơn 400 triệu Mỹ kim để khởi động ngành công nghiệp trạm không gian thương mại, kỳ vọng kịp ra mắt trước khi ISS ngừng hoạt động. Tháng 9/2025, NASA ban hành dự thảo giai đoạn hai: các công ty muốn tham gia phải thiết kế trạm có thể chứa bốn người trong ít nhất 30 ngày, vượt qua các vòng xét duyệt kỹ thuật và an toàn khắt khe. Nếu đạt tiêu chuẩn, NASA sẽ ký hợp đồng mua dịch vụ – mô hình này từng thành công với việc SpaceX và Boeing đảm nhận vận chuyển hàng và phi hành đoàn.

Trong khi Hoa Kỳ và đồng minh chạy đua xây dựng mô hình mới, Trung Quốc vẫn duy trì trạm Tiangong, một cơ sở ba người vận hành thường trực ở độ cao tương đương ISS. Nếu ISS kết thúc trước khi các trạm thương mại kịp khai trương, Tiangong sẽ trở thành trạm có người ở lâu dài nhất trên quỹ đạo.
Các trạm thương mại tương lai sẽ còn cần nhiều năm để hoàn chỉnh. Nhưng từ nay đến 2030, ISS vẫn tiếp tục quay quanh Trái đất với vận tốc 28.000 km/giờ. Vào những đêm trong trẻo, chỉ cần ngước nhìn, chúng ta sẽ thấy một vệt sáng xanh trắng lặng lẽ băng ngang bầu trời: một công trình con người dựng nên, một vì sao nhân tạo sáng nhất trong lịch sử loài người.

Nguyên Hòa biên dịch
Nguồn: The Conversation, 24/9/2025.

Vào thế kỷ 15, một hoàng đế nhà Minh ra lệnh biên soạn bộ Vĩnh Lạc Đại Điển, gồm gần 23.000 cuộn bản thảo. Suốt khoảng 600 năm, đây là bộ bách khoa toàn thư lớn nhất lịch sử nhân loại. Kỷ lục ấy chỉ bị phá vỡ khi Wikipedia — một dự án khởi đầu trong văn phòng nhỏ, bừa bộn ở Florida — vượt qua nó sau vỏn vẹn sáu năm hoạt động. Ngày nay, Wikipedia chứa khoảng 30 tỷ chữ, bằng hơn 300 ngôn ngữ. Riêng phiên bản tiếng Latin đã có nhiều bài hơn cả bộ Bách khoa Britannica. Điều đáng kinh ngạc là kho kiến thức khổng lồ ấy phần lớn do những người tình nguyện viết, sửa chữa và kiểm chứng mà không nhận thù lao.
Bài viết khảo sát sự hình thành tầng lớp đặc quyền chính trị và kinh tế tại Việt Nam dưới góc nhìn lý thuyết Giai cấp mới (The New Class, 1957) của Milovan Djilas, trong bối cảnh chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường sau Đổi Mới năm 1986.
Suốt hơn 2,000 năm, con người vẫn thắc mắc: Mỗi khi mùa đông đến, hàng tỷ con chim bỗng biến mất. Chúng đi đâu? Người xưa đưa ra đủ thứ giả thuyết. Có người tin chim biến thành loài khác. Có người cho rằng chúng lặn xuống đáy hồ ngủ đông. Thậm chí có người quả quyết chim bay lên tận mặt trăng! Mãi đến đầu thế kỷ XIX, một bằng chứng kỳ lạ xuất hiện tại nước Đức. Người ta tìm thấy những con cò trắng trở về với mũi tên Phi Châu vẫn còn cắm trên mình. Những con cò này, được gọi là pfeilstörche, đã giúp giải đáp bí mật lâu đời: Chim không biến mất, mà bay hàng ngàn cây số từ Âu Châu sang Phi Châu rồi trở về. Không cần hộ chiếu, cũng chẳng phải mua vé máy bay!
Trong mười năm đầu của Hợp tác Lancang-Mekong (LMC), tổng sản phẩm quốc nội (GDP) Trung Quốc tăng từ khoảng 11,2 nghìn tỷ USD năm 2016 lên 19,5 nghìn tỷ USD năm 2025 — tăng khoảng 74%. Việt Nam và Campuchia tăng nhanh hơn, trên 250%. Thái Lan tăng chậm hơn, khoảng 42%. Myanmar chỉ tăng khoảng 21%. Lào gần như đứng, vì kip mất giá mạnh che mất phần tăng thực trong nước.
Mấy tuần nay, các nhà khoa học về biển ở Mỹ đang để mắt theo dõi một khối nước ấm rất lớn, do hiện tượng El Niño gây ra, đang chảy dọc theo bờ biển Thái Bình Dương, từ Nam Mỹ đi ngược lên phía Bắc, tiến về phía bờ biển Hoa Kỳ. Chỉ vài tuần nữa, khối nước này sẽ tới California, làm nước biển dâng cao và có thể gây ngập lụt nặng suốt mùa thu và mùa đông sắp tới.
Chúng ta đang bị nhấn chìm dưới dòng thác thông tin về hiểm họa của AI đối với nhân loại — phần lớn đầy thuật ngữ chuyên môn mà người ngoài ngành khó lòng hiểu nổi. Tôi từng hoang mang, tự hỏi liệu mình có đang bị bỏ lại phía sau một thế giới mà AI đang dần chiếm lĩnh. Để hiểu rõ, tôi đã đọc các nguồn tin ấy và từng bước đặt câu hỏi với Claude, một dịch vụ AI, yêu cầu giải thích đi giải thích lại cho tới khi người ngoài như tôi có thể nắm được vấn đề. Quá trình này khá vất vả, vì phải phá vòng an toàn bước vào vùng đất lạ, nên tôi ghi lại hành trình để chia sẻ cùng các bạn.
Phía sau cái tên Minoru Yamasaki và một công trình từng cao nhất địa cầu, và cũng là nơi 25 năm trước trở thành hiện trường của cuộc tấn công khủng bố đẫm máu nhất trong lịch sử nước Mỹ, là câu chuyện về một người Mỹ gốc Nhật thế hệ đầu, đi lên từ nghèo khó và định kiến, để trở thành một trong những kiến trúc sư được ngưỡng mộ nhất của nước Mỹ thời hậu chiến.
Tối 5 tháng Hai năm 1930, nhà phê bình văn nghệ Paul Fechter bước lên diễn đàn của Liên Minh Người Do Thái Đức Theo Chủ Nghĩa Quốc Gia tại Berlin. Ông biết đề tài mình sắp nói sẽ khó nghe. Fechter nói rằng người Đức từ lâu đã quá “sợ hãi và dè dặt” khi nói công khai về người Do Thái. Ông đặc biệt công kích Kurt Tucholsky, một nhà văn trào phúng Do Thái nổi tiếng, vì cuốn Deutschland, Deutschland über alles (Nước Đức, Nước Đức Trên Hết), trong đó Tucholsky châm biếm quân đội, cảnh sát, công chức, quốc ca và nhiều biểu tượng chủ nghĩa quốc gia của nước Đức.Nhưng Fechter không dừng ở một nhà văn. Ông nói một phần lớn giới văn chương và nghệ thuật Đức “nằm trong tay người Do Thái”; các nhà hát, nhà xuất bản lớn và giới buôn tranh đều ít nhiều “dưới sự kiểm soát của người Do Thái.” Ông trách các nhà buôn tranh Do Thái chuộng Manet, Monet, Renoir, Gauguin, Picasso và Cézanne — những họa sĩ Pháp và hiện đại — hơn hội họa truyền thống Đức.
Tính đến thời điểm hiện tại của tài khóa 2026 (tháng 10, 2025 – tháng 9, 2026), thiếu hụt ngân sách liên bang Hoa Kỳ đã lên tới khoảng 1.8 nghìn tỷ USD, trong đó mức thiếu hụt của riêng tháng 7 là 432 tỷ USD, cao nhất kể từ tháng 3, 2021. Medicare tăng mạnh đã góp phần đẩy tổng con số lên cao, trong khi chính quyền vay nợ vẫn là một yếu tố đóng góp đáng kể. Tình trạng này đã đẩy tổng nợ quốc gia lần đầu tiên vượt mốc 40 nghìn tỷ USD, chủ yếu do chi phí lãi vay ròng gia tăng, các khoản chi cho chương trình phúc lợi bắt buộc và tác động từ các đạo luật chi tiêu mới được ban hành. Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội (Congressional Budget Office - CBO) dự đoán thâm hụt ngân sách cả tài khóa 2026 sẽ ở mức gần 1.9 nghìn tỷ USD.
Cách tốt nhất để giết một con chim | là thế này: dù nó đang cãi cọ hay cất tiếng kêu, | bạn hãy viết rằng chú chim nhỏ đang hót.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.