Một trong những phát hiện thú vị từ nghiên cứu mới là nhóm máu và chế độ dinh dưỡng không ảnh hưởng nhiều đến tần suất bị muỗi chích. Ngược lại, các thói quen uống rượu bia, ít tắm gội và ngủ cùng người khác lại có vẻ như sẽ thu hút muỗi nhiều hơn. (Nguồn: pixabay.com)
Vì sao có người giống như “cục nam châm” hút muỗi, bị chích liên tục, trong khi người ngồi ngay bên cạnh lại chẳng hề hấn gì? Có lẽ đây là câu hỏi khiến nhiều người băn khoăn mỗi độ hè về. Để tìm câu trả lời, một nhóm khoa học gia Hà Lan đã tìm đến lễ hội âm nhạc Lowlands.
Tháng 8 năm 2023, nhà sinh học Sara Lynn Blanken và các cộng sự tại Trung tâm Y tế Đại học Radboud đã dựng một “phòng thí nghiệm dã chiến” trong các thùng hàng container ngay tại lễ hội. Hàng trăm người tham dự lễ hội hào hứng ghi danh: họ điền bảng thăm dò về giấc ngủ, chế độ dinh dưỡng, thói quen tắm rửa, nhóm máu và việc sử dụng chất kích thích. Các khoa học gia còn đo hơi cồn của họ bằng máy thở, lấy mẫu da, rồi cho từng người đưa cánh tay áp sát lồng nhựa chứa muỗi cái Anopheles stephensi. Lồng chỉ có các lỗ nhỏ cho phép muỗi “ngửi” mà không thể chích, và có gắn camera ghi lại mọi cử động và phản ứng của muỗi với từng người.
“Không ít người đi cùng bạn bè hay người yêu, luôn đinh ninh rằng ‘cổ lúc nào cũng bị muỗi chích.’ Vì thế, họ khá hào hứng khi có dịp kiểm tra điều đó một cách khoa học,” Felix Hol, nhà sinh lý sinh học tại Radboud và đồng tác giả nghiên cứu, cho biết.
Đối với muỗi, một lễ hội âm nhạc chẳng khác nào bữa tiệc buffet xa hoa, thịnh soạn. Và theo nghiên cứu mới, đối với muỗi, có những “món ăn” hấp dẫn hơn hẳn.
Nghiên cứu được đăng trên bioRxiv vào tháng 8 năm 2025, chỉ ra rằng một số thói quen như uống rượu bia và không bôi kem chống nắng có thể thu hút muỗi nhiều hơn. Dù chưa qua bình duyệt, đây là nghiên cứu quy mô nhất từ trước đến nay nhằm làm rõ tác động của yếu tố vệ sinh và tình trạng say xỉn đối với việc muỗi lựa chọn “con mồi.”
Khi đi săn mồi, muỗi sẽ dò theo dấu vết đầu tiên là khí carbon dioxide mà con người thở ra, sau đó đến nhiệt độ cơ thể và mùi. Một số nghiên cứu trước đây cho rằng người dễ bị muỗi chích thường có hệ vi sinh vật trên da không đa dạng, hoặc mang yếu tố di truyền. Các nghiên cứu về nhóm máu thì lại cho kết quả khác nhau. Nói cách khác, hiện vẫn chưa có một câu trả lời rõ ràng về lý do tại sao muỗi lại thích chích người này hơn người kia.
Đây không chỉ là vấn đề về các vết chích ngứa ngáy, khó chịu. Theo Cơ Quan Kiểm Soát và Phòng Bệnh (CDC) Hoa Kỳ, muỗi chính là loài động vật nguy hiểm nhất hành tinh; chúng gieo rắc bệnh sốt rét (malaria), sốt xuất huyết (dengue) và vi khuẩn Zika ở nhiều nơi trên thế giới. “Khi tôi kể là mình nghiên cứu về sốt rét và đặc biệt là về muỗi, mọi người thường hỏi mấy câu như ‘Vậy hả, tui không hiểu sao cứ bị muỗi theo chích hoài luôn. Sao vậy ta?’,” Blanken cho biết.
Nhóm nghiên cứu sử dụng một thuật toán để phân tích các clip ghi lại cách muỗi phản ứng với từng người. Thuật toán này đánh giá mức độ “ưa thích” bằng cách đếm số lần muỗi muốn đáp xuống cánh tay của từng người. Trong lúc thử nghiệm diễn ra, đám đông tụ tập bên ngoài các container và phấn khích reo hò khi điểm số “hấp dẫn đối với muỗi” của từng người hiện lên màn hình. Hol kể lại: “Mọi người rất thích thú và hào hứng.”
Kết quả cho thấy, trong số 465 người tham gia, những người có uống bia hoặc rượu trong vòng 12 tiếng trước đó, sử dụng cần sa trong 48 tiếng, không bôi kem chống nắng hoặc ngủ chung giường với người khác đều thu hút muỗi nhiều hơn. Đối với những người ít tắm rửa, kem chống nắng dường như không còn phát huy hiệu quả chống muỗi. Ngoài ra, có dùng nước hoa hay không cũng không có gì khác biệt đối với muỗi. Đáng chú ý, vi trùng (bacteria) thuộc chi Streptococcus (vốn được cho là có thể khiến người ta thu hút muỗi hơn) cũng xuất hiện nhiều trên da những người đạt điểm “hấp dẫn” cao.
Vậy uống bia có thật sự khiến muỗi chú ý?
Theo Hol và Blanken, môi trường lễ hội không phải điều kiện lý tưởng: muỗi chỉ được ngửi chứ không chích được, còn người tham dự đa phần là trẻ tuổi, quen tiêu thụ rượu bia và chất kích thích nhiều hơn bình thường. Cũng không thiếu những trường hợp lạ lùng: có người còn tự nhận mình là “bán thần” và bị loại khỏi quá trình phân tích dữ liệu vì... muỗi chẳng đoái hoài gì.
Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu này vẫn phù hợp với các nghiên cứu trước đó: mùi cơ thể, vi sinh vật và bia đều có thể khiến muỗi chú ý. Với kem chống nắng, dầu hoặc mùi hương dường như có tác dụng xua muỗi. Riêng bia thì khó giải thích hơn: có thể bia làm tăng nhiệt độ cơ thể hoặc lượng carbon dioxide người ta thở ra, (dù có một nghiên cứu trước đây cho thấy điều này chưa chắc đúng). “Có khi uống nhiều rượu bia thì lại nhảy nhót nhiều hơn, đổ nhiều mồ hôi hơn, cơ thể có mùi hơn, đại khái vậy,” Hol bình luận.
Bên cạnh các kết quả thu được, những điểm mà nghiên cứu không ghi nhận cũng đáng để chú ý. Theo Wendy O’Meara, chuyên gia y tế toàn cầu tại Đại học Duke (không tham gia nghiên cứu), chế độ dinh dưỡng và nhóm máu (hai yếu tố thường được nhắc đến) lại không cho thấy mối liên quan nào. Tuy nhiên, cũng rất khó để xác định một yếu tố duy nhất khiến muỗi “ưu ái” ai đó, rồi từ đó suy rộng ra điều gì sẽ hữu ích cho các cộng đồng đang sống ở nơi có bệnh truyền nhiễm do muỗi gây ra.
Loài muỗi An. stephensi dùng trong thí nghiệm là loài có thể truyền ký sinh trùng sốt rét ở các đô thị khu vực Nam Á, bán đảo Ả Rập và một số khu vực Phi Châu. Hol cũng lưu ý thêm là mỗi loài muỗi lại có “khẩu vị” khác nhau, đặc biệt phải xem loài muỗi đó có chuyên hút máu người hay không.
Tóm lại, kiêng rượu bia hay tránh ngủ chung giường chưa phải giải pháp chắc chắn để không bị muỗi chích. Mặc áo dài tay và dùng thuốc xịt muỗi vẫn là cách bảo vệ hiệu quả nhất. Blanken khuyến nghị: “Nếu không muốn bị muỗi chích, cách tốt nhất là làm sao cho chúng không thể vo ve quanh ta.”
Cung Mi sưu tầm/biên dịch
Nguồn: “Are mosquitoes attracted to beer drinkers?” được đăng trên trang Nationalgeographic.com.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình