Bảng biểu tình “No Kings” khắp nơi chống chính quyền Trump.
Tổng thống Donald Trump lại đem một đạo luật xưa cũ ra dọa sử dụng — Luật Chống Nổi Loạn (Insurrection Act) — để tự cho phép mình điều quân dẹp loạn trong nước. Nhưng theo giới chuyên gia luật, nước Mỹ bây giờ chưa “loạn” đến mức ấy.
Trong những tuần gần đây, Trump gặp phải sự chống đối mạnh từ các thống đốc và thị trưởng trên khắp nước. Từ Chicago đến Los Angeles, nhiều nơi đã kiện để ngăn chính quyền liên bang đưa Vệ Binh Quốc Gia tới. Các tòa án cũng đã hai lần chặn kế hoạch của ông ở Portland.
Không vừa lòng, Trump công khai hăm dọa: nếu địa phương không cho phép, ông sẽ dựa vào Luật Chống Nổi Loạn — đạo luật có từ đầu thế kỷ 19 — để vượt qua tất cả rào cản. “Không phải tự nhiên mà chúng ta có Luật Chống Nổi Loạn,” Trump nói trong Phòng Bầu Dục. “Đó là cách để vượt qua các chướng ngại nếu cần thiết. Nhưng đến giờ thì chưa.”
Một ngày sau, khi gặp Thủ tướng Canada Mark Carney, có người hỏi liệu ông có thật định dùng luật này không, Trump đáp gọn: “Luật đó từng được dùng rồi mà.” Và ông thêm: “Chicago là một thành phố tuyệt vời, nhưng đầy tội phạm. Nếu thống đốc không dẹp được, chúng tôi sẽ dẹp giùm.”
Lời hăm dọa đó không phải nói chơi. Chính quyền Illinois vừa khởi kiện, tố cáo việc khai triển Vệ Binh là “vi phạm trắng trợn pháp luật.” Trong khi đó, tòa án tại California phán rằng việc điều động VBQG ở Los Angeles là trái với Posse Comitatus Act — đạo luật năm 1878 cấm Tổng thống dùng quân đội để thi hành luật trong nước.
Vậy Luật Chống Nổi Loạn là gì, vì saoTrump muốn áp dụng?
Đạo luật này được ban hành năm 1807, cho phép Tổng thống điều quân “khi cần thiết” để dẹp loạn hoặc ngăn các hành vi khiến “việc thi hành pháp luật bằng biện pháp tư pháp thông thường trở nên bất khả thi.”
Cái “cần thiết” đó chính là chỗ rắc rối. Theo giáo sư Chris Mirasola, Đại học Houston, ngôn từ trong luật rất mơ hồ, mở ra nhiều cách diễn giải. “Khi điều luật được viết quá linh hoạt, người ta buộc phải dựa vào tiền lệ để hiểu,” ông nói.
Mà tiền lệ của đạo luật này không nhiều, và thường chỉ xuất hiện trong những hoàn cảnh thật đặc biệt.
Lần gần nhất Mỹ dùng Insurrection Act là năm 1992, khi Tổng thống George H.W. Bush điều quân đến Los Angeles theo lời yêu cầu của Thống đốc Pete Wilson, giữa làn sóng bạo loạn sau khi bốn cảnh sát đánh đập Rodney King được tha bổng.
Trước đó, năm 1957, Tổng thống Dwight Eisenhower cũng đã viện đến đạo luật này, nhưng ngược lại: ông gửi Sư đoàn Nhảy Dù 101 tới Little Rock, Arkansas, bất chấp sự phản đối của thống đốc tiểu bang, để bảo vệ học sinh da đen và thi hành phán quyết bãi bỏ kỳ thị chủng tộc.
Hai trường hợp đó đều là lúc “nhà tan cửa nát, chính quyền địa phương tê liệt,” theo lời giáo sư Mirasola. “Còn hiện nay, tình hình chưa bao giờ tệ đến mức ấy.”
Trump thì khác. Ông từng đe dọa dùng đạo luật này năm 2020, khi nước Mỹ rúng động sau cái chết của George Floyd. Nhưng cuối cùng, ông chỉ điều quân dự bị đến vài thành phố, không ban hành sắc lệnh.
Còn nay, các cuộc biểu tình ở Los Angeles hay Chicago đều nhỏ, lẻ, không thể so với cảnh đốt phá năm 1992. Nói cách khác, “nhà chưa cháy mà ông đã đòi phun vòi chữa lửa.”
Nếu Trump thực sự ra tay, luật đòi hỏi hai bước: trước hết phải ban hành một tuyên cáo yêu cầu đám đông giải tán; sau đó ký một sắc lệnh hành pháp để chính thức động binh. Hai bước này có thể diễn ra trong vài phút, như Tổng thống Lyndon B. Johnson từng làm thời Phong Trào Dân Quyền.
Nhưng rồi, chắc chắn sẽ có một trận chiến pháp lý nảy lửa. Giới luật sư sẽ tranh cãi xem liệu hoàn cảnh có thật sự “đủ điều kiện” để áp dụng đạo luật hay không. “Câu hỏi cốt lõi sẽ là: Tổng thống có dùng luật đúng chỗ, đúng lúc hay không?” – Mirasola nói.
Giới chuyên gia lo xa hơn: nếu Bạch Ốc thắng trong lần này, ranh giới giữa quyền liên bang và quyền tiểu bang sẽ bị xóa nhòa. Giáo sư Rachel Van Cleave, Trường Luật McGeorge, cảnh báo: “Đây là sự xâm phạm trực tiếp quyền tự trị của các tiểu bang, vốn được bảo vệ bởi Posse Comitatus Act và Tu Chính Án Thứ 10.”
Bà nhắc thêm, việc điều Vệ Binh từ bang này sang bang khác có thể khiến các địa phương cạn kiệt nhân lực khi khẩn cấp. “California lúc nào cũng trong mùa cháy rừng,” bà nói. “Nếu rút lính đi nơi khác, ai sẽ cứu dân?”
Nhiều người bảo Trump chỉ nói để hù. Nhưng lịch sử cho thấy, ông ít khi hù vô cớ. Nếu các tòa án tiếp tục chặn đường, không ai dám chắc ông sẽ không ký sắc lệnh thật.
Câu hỏi còn lại: liệu đó có còn là nước Mỹ mà chúng ta biết – nơi quyền lực quân đội luôn dừng bên ngoài cánh cửa chính trị.
Nguyên Hòa phỏng dịch
Nguồn: “Trump Is Threatening to Use the Insurrection Act to Deploy Troops in the U.S. Can He?” được đăng trên trang Time.com.
Gửi ý kiến của bạn
