Biểu ngữ vinh danh khoa học cứu cuộc sống để chống lại các chính sách chống khoa học của chính phủ Trump. Hình phổ biến ngày 6-4-2025.(https://unsplash.com)
Trong bài phát biểu tại Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc ở New York hôm 23 tháng 9 năm 2025, Tổng Thống Hoa Kỳ Donald Trump đã nói rằng, “Biến đổi khí hậu, bất kể điều gì xảy ra, các bạn đã bị cuốn hút vào đó rồi. Không còn việc hâm nóng toàn cầu nữa, không còn chuyện toàn cầu lạnh cóng nữa. Tất cả những tiên đoán này được thực hiện bởi Liên Hiệp Quốc và nhiều tổ chức khác, thường là những lý do tồi và đều sai lầm. Chúng được tiên đoán bởi những kẻ ngu mà dĩ nhiên là số phận của đất nước họ và nếu tiếp tục thì những quốc gia đó không có cơ hội để thành công. Nếu các bạn không tránh xa khỏi trò lừa đảo xanh này thì đất nước của các bạn sẽ thất bại.”
Đó là lời chứng rõ ràng được đưa ra trước cộng đồng quốc tế về quan điểm và hành động của chính phủ Trump chống lại các giá trị khoa học mà nhân loại đã, đang, và sẽ tiếp tục giữ gìn và thực hiện để làm cho cuộc sống ngày càng văn minh tiến bộ và hạnh phúc hơn.
Điều nghịch lý trớ trêu nhất là, ông Trump một mặt thì cực lực chống lại khoa học, nhưng mặt khác thì lại đã và đang tiếp tục thừa hưởng những thành quả do khoa học mang lại trong tiện nghi của cuộc sống hàng ngày. Chẳng hạn, đi máy bay và xe hơi loại tối tân, sống trong dinh thự nguy nga tráng lệ, có bệnh thì được chữa trị bằng những loại thuốc mới và hiệu nghiệm nhất, sử dụng các phương tiện truyền thông hiện đại, v.v… Nói chung, tất cả phương tiện sống của ông Trump không có gì không là những thành quả từ khoa học mà ra.
Ấy thế mà, trong vai trò lãnh đạo một cường quốc hùng mạnh nhất thế giới, ông Trump từ nhiệm kỳ một (2017-2021) và 9 tháng đầu của nhiệm kỳ hai (2025-2029) đã thể hiện quan điểm, chính sách và hành động chống lại khoa học một cách có hệ thống. Nói cách khác, ông Trump đã biến chính phủ của ông thành một chính phủ phản khoa học.
Những bằng chứng chống lại khoa học
Trong bài nghiên cứu có tựa đề “Science and Democracy Under Siege” [Khoa Học và Dân Chủ Bị Bao Vây], được đăng trên trang mạng www.ucs.org của Union of Concerned Scientists (UCS), vào ngày 21 tháng 7 năm 2025, bốn tác giả Darya Minovi, Kristie Ellickson, Jules Barbati-Dajches, và Rachel Cleetus đã phân tích các chính sách và hậu quả mà chính phủ Trump đã thực hiện để chống lại khoa học như thế nào trong nửa năm đầu của nhiệm kỳ hai của ông Trump. Sau đây là những điểm đáng chú ý.
Trong phần mở đầu các tác giả này viết rằng, “Từ ngày 20 tháng 1 đến ngày 30 tháng 6 năm nay (2025), chúng tôi đã lập hồ sơ 402 vụ tấn công khoa học. Chúng tôi định nghĩa ‘tấn công khoa học’ là các hành động, các tuyên bố, hay những quyết định bắt nguồn từ một viên chức được bầu ra hay một người được bổ nhiệm trong một cơ quan liên bang mà dẫn đến việc kiểm duyệt, thao túng, bịa đặt, hay đưa ra thông tin sai lệch về các tài liệu khoa học, các kết quả, hay các kết luận được thực hiện trong chính phủ hoặc với các tài trợ liên bang. Chính phủ Trump đang hoạt động như một chế độ độc tài. Và nền tảng của kế hoạch này là loại bỏ khoa học và các nhà khoa học thách thức chương trình nghị sự của họ. Qua việc phớt lờ bằng chứng và các sự thật có phẩm chất cao, chính phủ Trump cố gắng xác lập vị thế của chính họ như là nhà tài phán của sự thật và hiện thực.”
Hồ sơ tấn công khoa học
Trong nửa năm đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump đã tấn công khoa học, chẳng hạn như các nhà khoa học liên bang bị cách chức hay sa thải; các cơ quan liên bang ngưng thu thập tài liệu trong các nghiên cứu khoa học; các nỗ lực kiểm duyệt các nhà khoa học; các hành động giám sát, như bãi bỏ quy định, phớt lờ khoa học tốt nhất hiện có; và chỉ thị tối thiểu hóa khả năng tiếp cận các tài liệu, phúc trình, hay hướng dẫn thông tin thuộc khoa học hiện công khai.
Ít nhất có 39 vụ về một cơ quan liên bang đưa ra quyết định chống khoa học, hay hủy bỏ, từ chối thực hiện, hay trì hoãn việc hoàn tất một quyết định chính thức dựa trên khoa học hay đồng thuận khoa học. Một thí dụ trong số đó là việc cơ quan EPA (Environmental Protection Agency, Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường của Mỹ) làm suy yếu quy định hạn chế số lượng PFAS, được biết là “hóa chất vĩnh viễn,” trong nước uống.
Ít nhất 33 trường hợp cho hay tài trợ của liên bang đã bị chính trị hóa – gồm trường hợp bị giữ lại, bị ép buộc, hay bị loại bỏ với các động cơ chính trị trắng trợn – như khi các cơ quan liên bang đình chỉ việc phân phối tài trợ theo lệnh hành pháp chống DEI của Tổng Thống Trump.
Ít nhất 30 trường hợp các nhà khoa học liên bang bị mất chức, vì thông qua việc họ bị cách chức hay bị giáng chức và bị thay thế bởi những người trung thành chính trị, gồm hàng loạt nhân viên mất việc tại EPA, Bộ Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh (HHS), và Cơ Quan Quản Trị Đại Dương và Khí Quyển Quốc Gia (NOAA).
Các tác giả nói trên cũng đã nêu ra nhiều cách trầm trọng mà chính phủ Trump đang hủy hoại các hệ thống dân chủ quốc gia và hệ quả đối với doanh nghiệp khoa học liên bang.
Biểu tình chống hâm nóng toàn cầu.(https://www.freepik.com)
1/ Loại bỏ chuyên môn khoa học
Các cơ quan khoa học quan trọng đã trải qua việc bị cắt giảm nhân viên đáng kể: Bộ Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh mất 24%, Bộ Năng Lượng 13%, Cơ Quan Quản Trị Đại Dương và Khí Quyển Quốc Gia 11%, và Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường 5%. Con số đáng kể các nhân viên trong những cơ quan này thuộc loại “nghề nghiệp khoa học,” gồm một nửa nhân viên tại Cơ Quan NOAA và EPA. Những cắt giảm này đã làm ngưng các chương trình quan trọng của chính phủ, làm suy yếu khả năng của chính phủ liên bang để cung cấp những bảo vệ, giám sát quan trọng, và các dịch vụ dựa vào khoa học đối với công chúng Mỹ, đặc biệt làm tổn hại đến các cộng đồng nghèo.
2/ Ngăn chận khoa học và cải cách
Chính phủ Trump đã ra lệnh cắt giảm hàng loạt và bất hợp pháp đối với việc tài trợ và các chương trình nghiên cứu khoa học Hoa Kỳ, gây nguy hiểm cho sức khỏe cộng đồng, kinh tế, và giáo dục đại học. Viện Sức Khỏe Quốc Gia (NIH), nhà tài trợ lớn nhất cho nghiên cứu y sinh học trên thế giới, đã đối diện với những gián đoạn trầm trọng. Kết quả của những cắt giảm này là NIH đã cấp tài trợ 54% ít hơn cho các dự án mới từ ngày 1 tháng 1 tới ngày 30 tháng 6 năm 2025 so với mức trung bình 9 năm trước đó, là mức thấp nhất trong một thập niên. Còn nữa, chính phủ Trump đã hủy bỏ 2,958 trợ cấp cho NIH có liên quan đến sức khỏe của người đồng tính nam, nữ, lưỡng tính, chuyển giới, không xác định hay hoài nghi giới tính (LGBTQ+), do dự chích thuốc ngừa, công lý môi trường, và đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI), và những đối tượng khác.
3/ Không cần biết ý kiến đóng góp của công chúng
Chính phủ Trump đang làm suy yếu nền tảng luật pháp Hoa Kỳ bảo đảm quyền của công chúng tham gia vào việc làm ra quyết định của chính phủ, loại bỏ người dân ra khỏi tiến trình này. Những hành động của chính phủ Trump gồm việc bãi bỏ các quy định mà không cần thông báo và bình luận và phớt lờ việc tham gia của công chúng vào các tiến trình, sử dụng những cách bất hợp pháp cho các cơ quan thẩm quyền tránh việc giám sát. Thí dụ, Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường đã cho phép 532 cơ sở kỹ nghệ có thải chất ô nhiễm không khí độc hại có thể áp dụng cho việc miễn trừ 2 năm không tuân thủ các quy định của Luật Không Khí Sạch (Clean Air Act), phớt lờ các tiến trình nhiều năm tăng cường các luật lệ này để bảo vệ công chúng. Những miễn trừ này sẽ làm hại các cộng đồng sắc tộc, các cộng đồng có thu nhập thấp, và những người không nói tiếng Anh như là ngôn ngữ chính. Trẻ em cũng sẽ bị hại, với 90% các cơ sở được miễn trừ đặt trong vòng phạm vị 5 dặm gần trường học và nhà giữ trẻ.
4/ Cắt giảm các chuyên gia độc lập
Các ủy ban cố vấn liên bang (FACs) thật là quan trọng trong việc cung cấp hướng dẫn độc lập chuyên môn cho chính phủ Hoa Kỳ đối với các quyết định về chính sách. Những ủy ban này, gồm hơn 200 tập trung vào khoa học và kỹ thật, giúp bảo đảm rằng các chính sách được dựa trên bằng chứng vững mạnh và được bảo vệ khỏi bị ảnh hưởng chính trị không đáng có. Chính phủ Trump đang làm suy yếu và phá hủy FACs. UCS khám phá rằng 51 (27%) các FACs khoa học đang hoạt động đã bị chấm dứt hay giải thể. FACs khoa học tại Bộ Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh có 23, Tổ Chức Khoa Học Quốc Gia có 8, Bộ Nông Nghiệp có 4, và Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường có 3 đã chứng kiến những gián đoạn nhiều nhất. Những gián đoạn này gồm việc sa thải các nhà khoa học thành viên, trì hoãn các phiên họp, và đe dọa chấm dứt các ủy ban bổ sung.
5/ Kiểm duyệt và đàn áp thông tin khoa học
Chính phủ Trump đang tấn công có hệ thống việc tiếp cận của công chúng đối với thông tin của chính phủ. Hàng ngàn trang mạng và nơi chứa dữ liệu liên bang, nhiều nơi chứa đựng các tài liệu khoa học quan trọng (như EJSCREEN và the Climate and Economic Justice Screening Tool), đã bị xóa bỏ hay bị thay thế. Quy mô xóa sổ thông tin chưa từng thấy này bắt nguồn một phần từ các sắc lệnh hành pháp nhắm tấn công DEI và các chương trình công lý môi trường. Từ ngày 20 tháng 1 đến ngày 30 tháng 6 năm 2025, đã có ít nhất 847 thay đổi đáng kể trên các trang mạng về môi trường và khí hậu của chính phủ, gồm việc xóa bỏ các trang mạng chung với nhau và kiểm duyệt các từ ngữ như “climate change.” Ngoài việc xóa bỏ, chính phủ cũng đang che giấu thông tin dựa trên khoa học, đặc biệt đối với các vấn đề sức khỏe công chúng, mà không phù hợp với hệ tư tưởng chính trị của mình.
6/ Tấn công khoa học khí hậu để làm lợi các hãng nhiên liệu hóa thạch
Chính phủ Trump đã mở cuộc tấn công rộng khắp vào khoa học khí hậu, các chính sách, và đầu tư. Chính phủ đã ưu tiên cho những lợi nhuận nhiên liệu hóa thạch bỏ mặc bằng chứng khoa học không thể tranh cãi về các nguyên nhân và hậu quả của biến đổi khí hậu và những ảnh hưởng khí hậu tàn phá đã có. Trong 6 tháng đầu của nhiệm kỳ 2, chính phủ Trump đã thông báo hay thực hiện 194 hành động đe dọa sự tiến bộ của năng lượng sạch và khí hậu. Công tác liên quan đến biến đổi khí hậu tại các cơ quan liên bang như Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường, Bộ Năng Lượng, Cơ Quan Quản Trị Khẩn Cấp Liên Bang, và Cơ Quan Quản Trị Đại Dương và Khí Quyển Quốc Gia đã đặc biệt bị nhắm mục tiêu. Cố gắng có hệ thống này để ngăn chận khoa học khí hậu và phá bỏ các hành động giải quyết khủng hoảng khí hậu sẽ làm gia tăng chi phí và gây đau khổ, đặc biệt đối với các cộng đồng nghèo nàn, trong khi đó lại thúc đẩy ô nhiễm môi trường và đem lại lợi nhuận cho các công ty nhiên liệu hóa thạch.
Hôm 16 tháng 9 năm 2025, Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường (EPA) nói rằng họ sẽ chấm dứt Chương Trình Báo Cáo Khí Thải Nhà Kính (GHGRP), tức là sẽ chấm dứt trách nhiệm của khoảng 8,000 công ty lớn tại Mỹ báo cáo những khí thải carbon và tiết kiệm 2.4 tỉ đô la trong một thập niên tới. Trump đã ban hành hàng loạt sắc lệnh cắt bỏ những sáng kiến năng lượng sạch, thúc đẩy bởi thái độ chống đối thường xuyên của ông đối với các cánh quạt gió, theo ký giả Robert Tait của báo The Guardian.
7/ Tấn công sức khỏe cộng đồng sẽ để lại tai hại lâu dài
Trong bài báo “Trump’s war on science leaves US public health experts reeling: ‘There will be lasting damage’” [Cuộc chiến chống khoa học của Trump khiến các chuyên gia sức khỏe cộng đồng tại Mỹ choáng váng: ‘Sẽ để lại tai hại lâu dài’], đăng trên báo The Guardian hôm 17 tháng 9 năm 2025, ký giả Robert Tait trích lại nghiên cứu của Union of Concerned Scientists nói rằng, Bộ Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh đã cắt giảm gần một phần tư (24%) tổng số nhân viên, khoảng 20,000 người trong 5 tháng đầu nhiệm kỳ 2 của chính phủ Trump, là mức cắt giảm cao nhất trong các cơ quan khoa học liên bang.
Trước khi nhà khoa học Susan Monarez, Giám Đốc Cơ Quan CDC Hoa Kỳ bị sa thải vào tháng 8 năm 2025, Bộ Trưởng Kennedy đã hủy bỏ 500 triệu đô la tài trợ cho việc phát triển thuốc chích ngừa mRNA – loại thuốc hiện được dùng cho Covid-19 nhưng cũng đang được nghiên cứu để điều trị các bệnh khác, gồm một số bệnh ung thư, HIV, bệnh dại và Zika. Ngày 27 tháng 5, chính phủ đã hủy bỏ hợp đồng trị giá 590 triệu đô la với hãng Moderna để phát triển thuốc chích ngừa cúm chim. Kennedy cũng tuyên bố rằng Cơ Quan CDC không còn đề nghị chích ngừa Covid cho trẻ em khỏe mạnh và phụ nữ mang thai. Ông đã tuyên bố sai rằng những khuyến nghị của việc chích ngừa lập lại cho trẻ em không được tài liệu thí nghiệm lâm sàng ủng hộ. Trước đó, Trump đã công bố sắc lệnh hành pháp cấm lệnh chích ngừa Covid trong các trường học.
Kết luận
Tất cả những hành động phá hủy của chính phủ Trump có thể không hoàn toàn được nhận biết qua nhiều tháng, ngay cả nhiều năm tới, theo bốn tác giả Darya Minovi, Kristie Ellickson, Jules Barbati-Dajches, và Rachel Cleetus của bản nghiên cứu nói trên. Những cắt giảm rộng khắp đối với lực lượng lao động khoa học, tài trợ, và những bảo vệ theo luật lệ đã làm thiệt hại nhiều cộng đồng khắp cả nước Mỹ, và những ảnh hưởng kinh tế và nhân văn thật không may sẽ tiếp tục gia tăng. Các công chức phục vụ đã cống hiến để bảo đảm rằng việc làm ra quyết định của chính phủ được hướng dẫn bởi khoa học tốt nhất đã bị tước mất sự nghiệp và sinh kế; các nhà nghiên cứu học thuật và độc lập không còn được tài trợ cho nghiên cứu y sinh học để có thể thay đổi đời sống; và các cộng đồng phải mất nhiều thập niên để ủng hộ không khí và nước sạch đã được cho biết rằng chính phủ sẽ không còn thực hiện các quy định nữa.
Các tác giả đã nêu ra nghi vấn rằng, “Khi bằng chứng khoa học, bao gồm kinh nghiệm sống của con người, không còn quan trọng nữa trong việc làm ra quyết định và các chính sách của chính phủ, thì ai là kẻ chiến thắng?” Và các tác giả này đã trả lời: “Những hành động của chính phủ Trump rõ ràng và cố ý hy sinh sức khỏe của cộng đồng để làm lợi cho các tỉ phú và các công ty. Tất cả những hành động này [của chính phủ Trump] làm lợi ích cho giới tỉ phú và các công ty, trong khi trực tiếp gây hại cho công chúng Hoa Kỳ, đặc biệt các cộng đồng có thu nhập thấp, người Da Đen, người Da Nâu, và người Da Đỏ, và nền kinh tế. Chính phủ Trump không phải đang ‘làm cho nước Mỹ vĩ đại.’ Chính phủ Trump đang nới rộng sự chênh lệch sức khỏe và kinh tế, đang xói mòn niềm tin vào khoa học, và đang giết chết hệ thống dân chủ của chúng ta.”
Huỳnh Kim Quang
Gửi ý kiến của bạn
