Zohran Mamdani phát biểu sau khi thắng cử.
Ảnh: chụp lại từ màn hình ABC News.
Ảnh: chụp lại từ màn hình ABC News.
Zohran Mamdani đã trở thành tân thị trưởng của thành phố New York, ghi tên mình vào lịch sử với tư cách là người Hồi giáo đầu tiên, người gốc Nam Á đầu tiên và cũng là người trẻ nhất trong hơn một thế kỷ qua đảm nhận chức vụ này.
Chính trị gia 34 tuổi, sinh tại Uganda và mang quốc tịch Hoa Kỳ, là một nhà xã hội dân chủ. Ông đã đánh bại cựu Thống đốc Andrew Cuomo – người ra tranh cử độc lập – cùng ứng viên Cộng Hòa Curtis Sliwa trong cuộc bầu cử hôm thứ Ba, theo công bố của Associated Press.
Thành công của Mamdani được xem là một bước tiến hiếm có: chỉ hơn một năm trước, ông vẫn còn là dân biểu tiểu bang đại diện cho khu Queens, hầu như chưa được biết đến. Sau khi thắng vòng sơ bộ của Đảng Dân Chủ vào tháng Sáu với cách biệt 12 điểm, ông nhanh chóng trở thành một nhân vật vừa được tôn sùng vừa gây tranh cãi trong chính trị Hoa Kỳ.
Chiến dịch và chương trình nghị sự
Mamdani vận động trên nền tảng cấp tiến rõ rệt: miễn phí vé xe buýt, đóng băng tiền thuê nhà, thiết lập chương trình giữ trẻ toàn thành phố, tăng lương tối thiểu vào năm 2030 và giảm chi phí sinh hoạt bằng cách tăng thuế với giới giàu nhất 1% và các tập đoàn lớn.
Ông cũng tuyên bố sẽ “đối đầu với Trump”, người đã nhiều lần công kích và mô tả sai ông là “cộng sản”, đồng thời đe dọa cắt ngân sách liên bang dành cho thành phố nếu ông đắc cử.
Tuy nhiên, Mamdani cũng bị chỉ trích vì thiếu kinh nghiệm quản trị và vì đường lối quá cấp tiến. Dù ông nhiều lần phủ nhận mọi hình thức bài Do Thái, lập trường gay gắt của ông đối với chính quyền Israel và cuộc chiến ở Gaza khiến một số cử tri xa lánh, nhất là trong thành phố có cộng đồng Do Thái lớn nhất ngoài Israel.
Làn sóng cử tri trẻ
Dù gây chia rẽ, Mamdani vẫn được lòng giới trẻ. Những thông điệp về công bằng và sinh hoạt phí được truyền đi bằng video ngắn, những buổi gặp gỡ cởi mở và gần gũi khiến ông trở thành gương mặt đại diện cho thế hệ cử tri mới.
Ông nhận được sự ủng hộ của nhiều nhân vật cấp tiến nổi tiếng, huy động hàng chục nghìn tình nguyện viên, và dẫn đầu các cuộc thăm dò suốt mùa thu. Số cử tri trẻ đi bầu sớm đạt mức kỷ lục, giúp Mamdani có ưu thế rõ rệt ngay sau khi các phòng phiếu đóng cửa.
Cuộc đua nhiều khúc quanh
Cuộc bầu cử thị trưởng New York năm nay diễn ra với nhiều khúc quanh và tính toán chính trị.
Thị trưởng đương nhiệm Eric Adams, vốn thuộc Đảng Dân Chủ, ban đầu định ra tranh cử nhiệm kỳ hai dù đang chịu bê bối và tỷ lệ tín nhiệm thấp. Sau khi chính quyền Trump hủy bỏ vụ điều tra tham nhũng nhắm vào ông, Adams tuyên bố tái tranh cử – lần này dưới danh nghĩa độc lập – cho phép ông tránh vòng sơ bộ mà Mamdani và Cuomo phải đối đầu.
Thắng lợi của Mamdani trong kỳ sơ bộ được xem là cú sốc với giới lãnh đạo đảng, khi ông đánh bại Cuomo – người thuộc dòng họ có ba đời thống đốc New York và từng lãnh đạo tiểu bang trong một thập niên. Cuomo từng từ chức năm 2021 sau các cáo buộc quấy nhiễu tình dục và tranh cãi về xử lý đại dịch COVID-19, dù ông luôn phủ nhận mọi sai phạm.
Sau khi thất bại ở vòng sơ bộ, Cuomo tái gia nhập cuộc đua với tư cách độc lập, nỗ lực lôi kéo khối cử tri ôn hòa và nhận được sự ủng hộ của Adams sau khi ông này rút lui.
Ngoài hai người này, còn có Curtis Sliwa – người sáng lập tổ chức tuần tra tàu điện ngầm Guardian Angels – đại diện cho Đảng Cộng Hòa. Dù bị kêu gọi rút lui để tránh chia phiếu, Sliwa vẫn tiếp tục tranh cử đến cùng, góp phần phân tán khối cử tri bảo thủ, tạo thuận lợi cho Mamdani.
Thay đổi lịch sử
Với hơn 735.000 người bỏ phiếu sớm – gấp năm lần so với kỳ bầu cử năm 2021 – cuộc bầu chọn lần này được xem là một dấu mốc cho New York và cho Đảng Dân Chủ.
Chiến thắng của Zohran Mamdani không chỉ là một chiến thắng chính trị, mà còn là tín hiệu cho thấy thế hệ trẻ và tầng lớp lao động đang tìm một tiếng nói mới – cấp tiến, rõ ràng và không sợ đối đầu – ngay giữa lòng thành phố biểu tượng của nước Mỹ.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình