Trong sinh hoạt chính trị Mỹ, “pro-life” thường đồng nghĩa với phản đối phá thai. Nhưng như Đức Giáo Hoàng gợi ý, ý nghĩa của nó rộng hơn.
Khi Đức Giáo Hoàng Leo XIV – vị giáo hoàng người Mỹ đầu tiên – hiếm hoi nhắc đến chính trị nội địa Hoa Kỳ, ngài đã gây xôn xao. Câu chuyện bắt đầu khi Tổng giáo phận Chicago định trao giải Thành tựu trọn đời cho Thượng nghị sĩ Dick Durbin, đại diện tiểu bang Illinois từ năm 1997, nhằm ghi nhận công trình của ông trong lãnh vực di dân. Một số tín hữu phản đối, cho rằng Durbin – người từng ủng hộ quyền phá thai hợp pháp – không xứng đáng được vinh danh. Cuối cùng, Durbin đã từ chối giải thưởng.
Ngày 30 tháng 9 năm 2025, khi được hỏi về việc này tại Ý, Đức Giáo Hoàng nói: “Điều quan trọng là nhìn toàn diện các vấn đề liên quan đến giáo huấn của Giáo hội. Một người nói mình chống phá thai nhưng lại ủng hộ án tử hình, thì chưa thể gọi là bảo vệ sự sống. Và ai nói chống phá thai mà chấp nhận cách đối xử tàn nhẫn với di dân ở Hoa Kỳ, tôi cũng không biết có thể gọi là bảo vệ sự sống hay không.”
Lời ngài khiến dư luận Mỹ phải tự hỏi: “Pro-life” – tức “bảo vệ sự sống” – thật ra có nghĩa gì?
Nhiều cách hiểu khác nhau
Trong sinh hoạt chính trị Mỹ, “pro-life” thường đồng nghĩa với phản đối phá thai. Nhưng như Đức Giáo Hoàng gợi ý, ý nghĩa của nó rộng hơn nhiều.
Theo nghiên cứu của Anne Whitesell, khái niệm “bảo vệ sự sống” được hiểu rất khác nhau giữa các tổ chức và cá nhân. Một số chỉ tập trung chống phá thai; số khác mở rộng ra những vấn đề như án tử hình, công bằng xã hội, hay quyền của di dân.
Dư luận công chúng
Kết quả thăm dò của Viện PRRI công bố ngày 22 tháng 10 năm 2025 cho thấy 61% người Mỹ tin rằng di dân, dù có giấy tờ hay không, vẫn nên được hưởng các quyền căn bản, kể cả quyền khiếu nại trục xuất trước tòa. 65% phản đối việc đưa di dân ra nước khác giam giữ mà không qua xét xử.
Tuy nhiên, nhóm phản đối phá thai tỏ ra ít ủng hộ quyền của di dân hơn. Trong khi 61% người Mỹ nói chung cho rằng phá thai nên hợp pháp trong phần lớn trường hợp, 36% cho rằng nên bị cấm. Trong nhóm chống phá thai, chỉ 40% đồng ý rằng di dân nên có quyền căn bản – so với 75% trong nhóm ủng hộ quyền phá thai.
Khi được hỏi liệu chính quyền có nên “tạm giam di dân không giấy tờ trong các trại tập trung cho đến khi trục xuất,” chỉ 37% người Mỹ đồng ý; nhưng trong nhóm chống phá thai, tỉ lệ này tăng lên 57%.
Khác biệt trong hàng ngũ Công giáo
Trong giới Công giáo Mỹ, sự chia rẽ cũng rõ rệt. 42% tín hữu da trắng cho rằng phá thai nên bị cấm trong hầu hết hoặc mọi trường hợp, trong khi tỉ lệ này ở tín hữu gốc La-tinh chỉ 35%. Về quyền di dân, 47% Công giáo da trắng phản đối việc giam giữ, so với 76% Công giáo gốc La-tinh.
Nhiều hướng vận động khác nhau
Theo Whitesell, phong trào “bảo vệ sự sống” không thống nhất về mục tiêu. Mỗi tổ chức chọn cho mình một phạm vi hành động.
Có nhóm chỉ chuyên vận động chống phá thai, coi đó là cách duy trì sức mạnh liên kết. Một đại diện nói: “Chúng tôi muốn giữ một mục tiêu duy nhất. Như vậy mới có thể tập hợp đông người nhất.”
Một số nhóm khác theo khuynh hướng bảo thủ, vừa chống phá thai, vừa cổ vũ quyền chọn trường học, hay các chương trình huấn luyện phụ huynh có trách nhiệm. Nhiều tổ chức mang tinh thần tôn giáo sâu đậm, phản đối cả việc dùng phôi người trong nghiên cứu, thụ tinh nhân tạo, hay trợ tử.
Cũng có những nhóm hiểu “bảo vệ sự sống” theo nghĩa rộng, gần với quan điểm của Đức Giáo Hoàng Leo XIV. Họ gọi mình là “pro-life for the whole life” – bảo vệ sự sống suốt đời – hay “từ lòng mẹ đến nấm mồ”. Những tổ chức như Democrats for Life of America hoặc New Wave Feminists kết hợp nhiều vấn đề vào cùng mục tiêu: công bằng kinh tế, chống kỳ thị, bảo vệ di dân và nâng đỡ người yếu thế.
Một số khác gọi cách tiếp cận này là “đạo lý nhất quán về sự sống”, bắt nguồn từ tư tưởng xã hội Công giáo thập niên 1980, nhấn mạnh phẩm giá con người và trách nhiệm bảo vệ sự sống ở mọi giai đoạn – kể cả phản đối án tử hình và ủng hộ các chương trình trợ giúp về thực phẩm, nhà ở.
Vai trò của tôn giáo
Phần lớn các tổ chức “bảo vệ sự sống” ở Hoa Kỳ tự nhận là Công giáo hoặc Kitô giáo. Họ thường trích Thánh Kinh, tổ chức lễ nguyện, và hợp tác với các giáo xứ. American Life League tự giới thiệu là “tổ chức giáo dục Công giáo bảo vệ sự sống lâu đời nhất ở Hoa Kỳ”. Students for Life of America tuyên bố niềm tin của mình dựa trên “giá trị Do Thái – Kitô”.
Tuy vậy, không phải nhóm nào cũng mang danh tôn giáo. Một số nêu lý do khoa học, xem việc chống phá thai là bảo vệ sinh mạng con người. Số khác đặt nền tảng trên nhân quyền, phản đối chiến tranh, án tử hình và quan tâm đến môi sinh. Rehumanize International, chẳng hạn, nói rằng sứ mạng của họ là “bảo đảm mọi sinh mạng con người được tôn trọng, trân quý và bảo vệ.”
Whitesell kết luận: sẽ là sai lầm nếu cho rằng những người trong phong trào này chỉ quan tâm đến việc ngăn phá thai. Thực ra, “bảo vệ sự sống” ngày nay đã trở thành một dải quan điểm rộng, gồm nhiều niềm tin và mục đích khác nhau – phản ánh chính sự phức tạp của nước Mỹ hiện nay.
VB tóm dịch
Nguồn: Theo bài của Anne Whitesell, Phó giáo sư Chính trị học tại Đại học Miami – bài viết đăng trên The Conversation ngày 10 tháng 11, 2025.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình