Hôm nay,  

Canada mất danh hiệu “quốc gia không còn bệnh sởi” – Hoa Kỳ có thể sớm nối bước khi tỉ lệ chích ngừa giảm

14/11/202500:00:00(Xem: 554)

bệnh sởi

Jacobsen cảnh báo: nếu không cải thiện mạnh mẽ tỉ lệ chích ngừa và khôi phục niềm tin công chúng vào y tế cộng đồng, thế giới có thể sẽ đối mặt với nhiều đợt dịch lớn hơn – không chỉ sởi mà cả những bệnh khác vốn từng bị đẩy lùi nhờ vaccine.  Ảnh: Unplash.

 
Sau hơn một năm bùng phát dịch sởi với hàng ngàn ca nhiễm, ngày 10 tháng 11, 2025, Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) – cơ quan khu vực của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – đã chính thức rút lại danh hiệu “quốc gia không còn bệnh sởi” của Canada. Quyết định được đưa ra tại cuộc họp của Ủy ban loại trừ bệnh sởi khu vực châu Mỹ tổ chức ở Mexico City.

Là nhà dịch tễ học chuyên nghiên cứu sự lan truyền của bệnh truyền nhiễm, tác giả cho biết kết quả này không gây ngạc nhiên: sởi là một trong những bệnh dễ lây nhất, và việc tỉ lệ chích ngừa ở trẻ em tại Canada cùng nhiều quốc gia khác sụt giảm đã khiến hàng loạt trẻ mất khả năng bảo vệ.

Sự tái xuất của bệnh sởi ở Canada sau nhiều thập niên gần như biến mất không phải hiện tượng riêng lẻ. Hoa Kỳ trong năm 2025 cũng đã ghi nhận những đợt bùng phát lớn, và nhiều khả năng sẽ sớm mất danh hiệu “không còn bệnh sởi”. Theo Jacobsen, đây là dấu hiệu của một vấn đề sâu xa hơn: niềm tin vào khoa học và y tế công cộng đang suy giảm, kéo theo sự chần chừ trong việc chích ngừa và gia tăng nguy cơ với các bệnh có thể phòng tránh bằng vaccine.

Thế nào là “quốc gia không còn bệnh sởi”?

Trước khi vaccine sởi ra đời năm 1963, gần như mọi trẻ em đều mắc bệnh, và hơn hai triệu trẻ chết vì sởi mỗi năm. Chỉ năm năm sau khi vaccine được sử dụng, số ca bệnh ở Hoa Kỳ giảm hơn 95%; Canada cũng đạt kết quả tương tự.

Dù vậy, hiện nay mỗi năm vẫn có khoảng 100.000 trẻ chết vì sởi – chủ yếu ở các nước nghèo nơi vaccine chưa được phổ cập.

Theo định nghĩa của WHO, một bệnh truyền nhiễm được xem là:

  • Được kiểm soát (controlled) khi các biện pháp y tế – như chích ngừa thường kỳ – giúp giảm đáng kể ca mới.
  • Được loại trừ (eliminated) khi bệnh chỉ còn xuất hiện lẻ tẻ do du khách mang đến, không còn lan truyền trong nước.
  • Được diệt trừ (eradicated) khi nhiều năm liền không ghi nhận ca bệnh nào trên toàn thế giới.

Để đạt trạng thái “loại trừ bệnh sởi”, một quốc gia phải không có sự lây lan trong cộng đồng ít nhất một năm. Nếu chuỗi lây kéo dài hơn thời gian đó, danh hiệu này sẽ bị hủy bỏ.

Tình hình tại Canada

Canada được công nhận “không còn bệnh sởi” từ năm 1998, Hoa Kỳ hai năm sau đó. Đến năm 2016, toàn bộ châu Mỹ đều đạt cùng trạng thái. Tuy nhiên, khu vực này mất danh hiệu vào năm 2018 sau các đợt bùng phát tại Brazil và Venezuela, rồi khôi phục lại vào năm 2024.

Nhưng tỉ lệ chích ngừa trên toàn cầu – đặc biệt trong và sau đại dịch COVID-19 – đã tụt mạnh. Để ngăn bệnh sởi bùng phát, ít nhất 95% dân số cần được chích ngừa. Tại Canada, tỉ lệ trẻ hai tuổi đã tiêm ít nhất một liều vaccine sởi giảm từ khoảng 90% năm 2019 xuống chỉ còn 82% vào 2022–2023.

Giữa năm 2020 và 2023, Canada chỉ có 16 ca sởi. Nhưng đến 2024, con số tăng vọt lên hơn 100 ca, và năm 2025 vượt quá 5.000 ca, xuất hiện ở tất cả các tỉnh bang, khiến hai trẻ sơ sinh tử vong. Dưới 10% trong số người mắc bệnh từng được chích ngừa.

Nguy cơ kế tiếp: Hoa Kỳ và Mexico

Tác giả dự báo cả Hoa Kỳ và Mexico sẽ mất danh hiệu “không còn bệnh sởi” trong năm 2026. Dù hơn 90% trẻ mẫu giáo tại Mỹ đã chích vaccine, tỉ lệ này vẫn chưa đủ để bảo vệ cộng đồng. Một đợt bùng phát khởi nguồn từ Texas hồi tháng Giêng 2025 đã lây cho hơn 760 người và khiến hai trẻ tử vong.

Tính đến cuối năm, hơn 1.600 người Mỹ tại hơn 40 tiểu bang đã nhiễm sởi – con số cao nhất kể từ năm 1992. Hơn 90% trong số đó không hề được chích ngừa.

Mexico cũng ghi nhận hàng ngàn ca sởi, phần lớn ở người chưa tiêm vaccine. Trong khi đó, Trung Mỹ, Nam Mỹ và vùng Caribe hiện vẫn giữ được tình trạng “không còn bệnh sởi”, nhưng các đợt bùng phát ở Bắc Mỹ đang làm tăng nguy cơ lan sang các nước khác.

Jacobsen cảnh báo: nếu không cải thiện mạnh mẽ tỉ lệ chích ngừa và khôi phục niềm tin công chúng vào y tế cộng đồng, thế giới có thể sẽ đối mặt với nhiều đợt dịch lớn hơn – không chỉ sởi mà cả những bệnh khác vốn từng bị đẩy lùi nhờ vaccine.

VB biên dịch
Nguồn:Bài viết của Kathryn H. Jacobsen, Giáo sư Y tế Công cộng, Đại học Richmond, đăng trên The Conversation ngày 10 tháng 11, 2025.
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Mùa đông năm nay, nước Mỹ chứng kiến sự trở lại ầm ầm của bệnh sởi – một căn bệnh từng được coi là “gần như xóa sổ” nhờ tiêm chủng đại trà. Tâm điểm là South Carolina với gần một ngàn ca xác nhận, trong khi hàng chục bang khác lần lượt báo cáo thêm ca mới. Năm ngoái, hai trẻ em Mỹ đã chết vì sởi, cả hai đều chưa được tiêm vắc xin. Những con số này không phải ngẫu nhiên. Đó là hệ quả có thể dự đoán được từ nhiều năm tỷ lệ tiêm chủng tụt dần – và giờ được tăng tốc bởi một quyết định chính trị: “hạ cấp” lịch tiêm chủng trẻ em liên bang dưới thời Tổng thống Donald Trump và Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr.
Theo Sandee LaMotte, viết trên CNN mục Health ngày 25 tháng 2 năm 2026, các nhà khoa học vừa công bố một nghiên cứu cho thấy não bộ ở tuổi già vẫn có khả năng tái tạo mạnh mẽ hơn chúng ta từng nghĩ. Nghiên cứu tập trung vào một nhóm người trên 80 tuổi nhưng trí nhớ vẫn sắc bén khác thường. Giới khoa học gọi họ là “SuperAgers”. Kết quả cho thấy não của các “SuperAgers” tạo ra số tế bào thần kinh non nhiều gấp đôi so với người cao tuổi khỏe mạnh bình thường, và nhiều hơn khoảng 2,5 lần so với người mắc bệnh Alzheimer.
Mệt mỏi không đồng nghĩa với buồn ngủ. Buồn ngủ thì chỉ cần ngủ là qua. Mệt mỏi là cảm giác rã rời, cạn sức, len sâu vào sinh hoạt hằng ngày, ảnh hưởng cả thể chất, tinh thần lẫn khả năng suy nghĩ. Leorey Saligan, nhà nghiên cứu tại Đại học Rutgers, cho biết mệt mỏi không chỉ là vấn đề thân xác mà còn là trạng thái tâm lý và nhận thức. Với những người mang bệnh mãn tính như ung thư, đa xơ cứng hay hội chứng hậu COVID kéo dài, mệt mỏi là điều thường gặp. Nếu tình trạng này kéo dài nhiều tuần, cần đi khám để loại trừ các nguyên do y khoa như thiếu máu hay bệnh tim. Tuy vậy, phần lớn mọi người cũng sẽ có lúc trải qua mệt mỏi ngắn hạn vì áp lực thể xác, tinh thần hoặc cảm xúc. Khi điều đó xảy ra, các biện pháp sau đây có thể giúp.
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) vừa chính thức từ chối thụ lý hồ sơ xin chuẩn thuận loại vắc xin cúm mới của hãng Moderna, dùng kỹ thuật mRNA – loại đầu tiên của hãng trong lãnh vực cúm mùa. Trong gần hai năm qua, Moderna và FDA trao đổi qua lại quanh kết quả thử nghiệm giai đoạn 3 của vắc xin mang mã số mRNA 1010.6, so sánh hiệu lực với các mũi chích cúm hiện đang lưu hành. Theo tường trình của Moderna, hãng đã mở một cuộc thử nghiệm lớn từ năm 2025, ghi danh trên 40.000 người trên 50 tuổi, chia nhóm: một bên chích mRNA 1010.6, bên kia chích loại Fluarix.
Vitamin D là một dưỡng chất thiết yếu, giúp cơ thể hấp thu canxi và duy trì sức khỏe xương. Tuy nhiên, khoảng một phần ba người Mỹ hiện nay bị thiếu vitamin D; trong số đó, phụ nữ chiếm tỷ lệ cao hơn. Với phụ nữ, tình trạng thiếu vitamin D không chỉ là câu chuyện của xương khớp mà còn liên quan đến nhiều mặt khác của sức khỏe. Phụ nữ có tỷ lệ loãng xương cao hơn nam giới nhiều lần. Khi thiếu vitamin D, xương dễ trở nên mềm và yếu, lâu dài dẫn đến gãy xương. Do cấu trúc xương nhỏ và mỏng hơn, phụ nữ chịu ảnh hưởng rõ rệt hơn khi thiếu dưỡng chất này. Các giai đoạn sinh học quan trọng như mang thai và sau mãn kinh càng làm nhu cầu vitamin D tăng cao.
Hãy thử tưởng tượng: một ngày nào đó, bạn vào bệnh viện vì nhiễm trùng tai do vi khuẩn, và bác sĩ nói thẳng: “Chúng tôi hết thuốc rồi.” Nghe có vẻ không tin nỗi, nhưng viễn cảnh ấy đang tiến gần hơn nhiều người nghĩ. Năm 2016, tại Nevada, một phụ nữ đã tử vong vì nhiễm trùng do một loại vi khuẩn kháng toàn bộ 26 loại kháng sinh hiện có tại Hoa Kỳ lúc bấy giờ. Riêng Hoa Kỳ mỗi năm ghi nhận hơn 2,8 triệu ca bệnh liên quan đến vi khuẩn kháng thuốc. Trên quy mô toàn cầu, kháng thuốc kháng sinh có liên quan đến gần 5 triệu ca tử vong mỗi năm. Đây không còn là chuyện hiếm, cũng không còn là cảnh báo lý thuyết.
Tổ chức American Academy of Pediatrics (AAP) vừa công bố hướng dẫn chích ngừa cho trẻ em trong năm 2026, đánh dấu lần rạn nứt lớn đầu tiên với chính phủ liên bang về lịch chích ngừa sau gần 30 năm thống nhất. Theo AAP, trẻ em Hoa Kỳ vẫn cần được chích ngừa để phòng ngừa 18 loại bệnh nguy hiểm, trong đó có Covid-19, cúm mùa, viêm gan A và B, sởi, RSV và một số bệnh truyền nhiễm khác. Hướng dẫn này đi ngược lại quyết định mới của Centers for Disease Control and Prevention (CDC), vốn đã cắt giảm lịch chích ngừa chính thức từ 18 bệnh xuống còn 11 bệnh kể từ đầu tháng Giêng.
Hàng chục ngàn người dân California thuộc tầng lớp trung lưu đang phải trả phí bảo hiểm y tế cao hơn nhiều trong năm nay, sau khi các khoản trợ cấp liên bang tăng cường theo Luật Chăm Sóc Sức Khỏe Giá Phải Chăng (Affordable Care Act, thường gọi là Obamacare) chính thức chấm dứt vào cuối năm 2025.
Có một nỗi khổ mà các bà, các cô thường phải âm thầm gánh chịu nhiều hơn các ông, đó là chứng nhức nửa đầu, hay còn gọi là migraine. Nhức đầu thì ai cũng từng bị, nhưng với nhiều phụ nữ, đây không phải chuyện đau vài tiếng rồi thôi, mà là một thứ bệnh đeo đẳng suốt nhiều năm, ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày và cả công ăn việc làm.
Mỗi độ đầu năm, hàng loạt chế độ ăn uống lại xuất hiện, hứa hẹn những thay đổi nhanh chóng cho sức khỏe. Nhưng giữa những lời quảng cáo rầm rộ ấy, chỉ có một mô hình ăn uống được y giới đánh giá cao suốt gần ba thập niên vì hiệu quả thực sự và có cơ sở khoa học vững chắc: chế độ ăn DASH. Chế độ DASH, viết tắt của “Dietary Approaches to Stop Hypertension” (những phương pháp dinh dưỡng nhằm ngăn chặn cao huyết áp), được các nhà nghiên cứu thuộc National Heart, Lung, and Blood Institute xây dựng cách đây gần 30 năm. Mục tiêu ban đầu không phải để tạo ra một trào lưu, mà là tìm một cách ăn uống lâu dài, có thể cải thiện huyết áp và sức khỏe tim mạch mà không cần dựa vào thuốc men.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.