Chỉ dẫn mới về việc “theo đuổi tước quốc tịch” được liệt kê trong bản tài liệu xác định ưu tiên của USCIS cho niên khóa 2026, bên cạnh các mục tiêu hành chánh khác như tăng cường quản lý hồ sơ rủi ro cao hay cải thiện phản hồi nội bộ cho nhân viên. Ảnh: istockphoto.com
Chính quyền Trump đang chuẩn bị mở rộng đáng kể việc tước quốc tịch đối với một số công dân Hoa Kỳ nhập tịch, theo chỉ dẫn nội bộ của U.S. Citizenship and Immigration Services (USCIS), theo tờ The New York Times tiết lộ tuần trước. Đây được xem là bước leo thang mới trong chính sách siết chặt di trú của Tổng thống Donald Trump.
Theo văn bản ban hành, các văn phòng địa phương của USCIS được yêu cầu mỗi tháng chuyển từ 100 đến 200 hồ sơ tước quốc tịch cho Văn phòng Tranh tụng Di trú thuộc Department of Justice trong niên khóa 2026. Nếu chỉ tiêu này được thực hiện đầy đủ, số vụ tước quốc tịch sẽ tăng vọt, vượt xa mọi giai đoạn trước đây. Từ năm 2017 đến nay, tổng cộng chỉ hơn 120 hồ sơ như vậy được nộp.
Theo luật liên bang, tước quốc tịch là biện pháp rất hiếm, chỉ áp dụng khi đương sự gian dối nghiêm trọng trong hồ sơ xin nhập tịch. Tuy nhiên, nhiều tổ chức dân quyền lo ngại rằng việc đẩy mạnh chiến dịch này có thể dẫn đến việc truy xét cả những sai sót hành chánh thông thường, gây tâm lý bất an trong cộng đồng công dân nhập tịch vốn sinh sống và làm việc hợp pháp.
Chỉ dẫn mới được ban hành trong bối cảnh suốt năm qua, chính quyền Trump liên tục thu hẹp các ngả đường di trú: hạn chế xin tị nạn tại biên giới phía nam, tạm ngưng nhận đơn tị nạn trong nội địa, và cấm nhập cảnh đối với công dân từ nhiều quốc gia Phi châu và Trung Đông. Giới chức cho rằng các biện pháp này nhằm bảo đảm an ninh và gìn giữ trật tự quốc gia.
Phát ngôn viên USCIS, Matthew J. Tragesser, nói cơ quan này ưu tiên những trường hợp “chiếm đoạt quốc tịch Hoa Kỳ bất hợp pháp,” đặc biệt trong thời kỳ chính quyền trước. Ông cho biết USCIS sẽ theo đuổi các hồ sơ có dấu hiệu khai gian hoặc che giấu sự thật, phối hợp với Bộ Tư pháp để “giữ gìn sự liêm chính của hệ thống di trú.”
Tuy vậy, một số cựu viên chức USCIS cảnh báo rằng việc áp đặt chỉ tiêu số lượng có thể làm chính trị hóa một biện pháp vốn rất nghiêm trọng. Sarah Pierce, từng làm việc tại cơ quan này, cho rằng biến tước quốc tịch thành công cụ thường xuyên sẽ gây hoang mang cho hàng triệu công dân nhập tịch.
Ở chiều ngược lại, những người ủng hộ chính sách di trú khắt khe cho rằng cần phải mạnh tay hơn. Mark Krikorian, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Di trú, nói Hoa Kỳ “chưa hề tước quốc tịch quá tay,” và cho rằng chiến dịch này sẽ không vô tình nhắm vào những người không đáng bị xử lý.
Theo số liệu của U.S. Census Bureau, hiện Hoa Kỳ có khoảng 26 triệu công dân nhập tịch. Riêng năm ngoái, hơn 800.000 người đã tuyên thệ nhập tịch, phần lớn sinh ra tại Mexico, Ấn Độ, Philippines, Cộng hòa Dominica và Việt Nam. Trong đa số trường hợp, người bị tước quốc tịch sẽ trở lại tình trạng thường trú nhân hợp pháp.
Chủ trương “theo đuổi tước quốc tịch” được liệt kê trong tài liệu xác định ưu tiên của USCIS cho niên khóa 2026, cùng với các mục tiêu hành chánh khác như kiểm soát hồ sơ rủi ro cao và cải thiện phối hợp nội bộ.
Trước đó, Bộ Tư pháp cũng tuyên bố coi tước quốc tịch là một ưu tiên. Một bản ghi nhớ ban hành vào mùa hè cho biết cơ quan này sẽ nhắm đến nhiều đối tượng, từ gian lận nhập tịch cho đến thành viên băng đảng, tội phạm tài chánh, các đường dây ma túy và bạo lực.
Theo quy trình hiện hành, USCIS chỉ chuyển hồ sơ sang Bộ Tư pháp; việc tước quốc tịch chỉ có thể do tòa án liên bang quyết định. Trong các vụ dân sự, chính phủ phải chứng minh rõ ràng, không thể chối cãi, rằng đương sự đã nhập tịch trái luật hoặc che giấu chi tiết trọng yếu.
Chính vì yêu cầu pháp lý nghiêm ngặt này, các vụ tước quốc tịch đã trở nên hiếm hoi từ thập niên 1990. Phân tích của Bloomberg Law cho thấy số hồ sơ đạt mức cao nhất vào năm 2018, với 90 vụ được nộp. Tối Cao Pháp Viện nhiều lần khẳng định quốc tịch là nền tảng của dân chủ, không thể bị tước bỏ tùy tiện.
Dù số hồ sơ có thể tăng mạnh, nhiều chuyên gia cho rằng việc thực sự tước quốc tịch vẫn rất khó. Tuy nhiên, nỗi lo về tác động tâm lý đối với cộng đồng công dân nhập tịch vẫn còn đó. Margy O’Herron, nghiên cứu viên cao cấp của Trung tâm Brennan, cảnh báo rằng khi các cơ quan bị giao chỉ tiêu cứng nhắc, những người không đáng bị nhắm đến rất dễ bị cuốn vào guồng máy, gây hoang mang và sợ hãi lan rộng.
VB
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình