Năm 2026 mở ra với bao biến động. Thay vì nhắm vào việc lan truyền triệu lượt xem trên mạng, người viết có trách nhiệm rọi đèn vào sự việc, với hy vọng đánh thức những tâm hồn chịu dừng “lướt” lại để suy ngẫm lâu hơn, sâu hơn, từ đó giữ cho đời sống xã hội còn một nền tảng chung để ngồi lại với nhau. Ảnh: Trang báo Việt Báo đầu năm 2026.
Những ngày cuối năm, dán mắt vào màn hình giữa tiếng ồn ào của mạng xã hội, một câu hỏi tuy cũ nhưng luôn quanh quẩn trong đầu người làm báo: vì sao chúng ta vẫn viết?
Thời đại 2026 đang gõ cửa, khi ý kiến được tung ra nhanh chóng-tức thì, việc viết lách đòi hỏi phải chậm rãi, dừng lại – và vì thế, nó trở thành một xu thế ngược dòng. Vậy mà chiều giao thừa ở tòa soạn, mọi người vẫn gõ phím, vẫn gửi lá thư này đến quý vị giữa cơn bão meme và những đoạn video happy new year cụt ngủn lan truyền khắp mạng.
Chúng tôi vẫn viết, không phải như Don Quixote lý tưởng cầm giáo lao vào cối xay gió, mà vì viết là một trong số ít những việc còn giữ cho trí tuệ tỉnh táo giữa đống hỗn độn của thời đại – và vì vẫn còn có quý vị, những độc giả vẫn dành thì giờ đọc. Và qua những bài viết, chúng ta có thể trò chuyện. Không bàn chuyện gì to lớn, xa vời. Mà chỉ để chia sẻ đôi điều suy nghĩ: chút suy tư đời thường, và nỗi lo thật thà cho những ngày sắp tới.
Quý độc giả hẳn còn nhớ George Orwell - ông nhà văn Anh Quốc, trong Why I Write, đã mổ xẻ những động lực thôi thúc người cầm bút như lột trần một con cá: bản ngã ích kỷ kiểu muốn được nghe, được nhìn thấy; niềm vui thẩm mỹ khi xếp chữ cho đẹp, cho vừa mắt; nhu cầu ghi chép lịch sử trước khi nó bị bóp méo, bốc hơi; và động lực chính trị dùng ngòi bút chống độc tài. Orwell viết giữa bom rơi đạn lạc; chúng ta viết giữa thuật toán đẩy tin giả. Orwell đối diện tuyên truyền thô bạo. Chúng ta đối diện nhiễu loạn tinh vi.
Mỗi bài viết ngày nay là một nỗ lực giữ cho suy nghĩ không bị san bằng bởi những đoạn video vô bổ mười lăm giây – với hy vọng cứu vãn chút suy nghĩ trước khi não bộ hóa thành khoai tây nghiền. Có lẽ đó cũng là lý do tòa soạn vẫn cà phê đen đắng mỗi sáng dù biết số độc giả đôi khi không bằng số lượt “like” của một con mèo trên facebook – nhưng quý vị vẫn còn ở đây, vẫn đọc đến những dòng này.
Mỗi bài viết không phải là lời tuyên bố. Nó tựa như một câu hỏi được đặt ra giữa đám đông ồn ào. Không chắc được trả lời. Nhưng vẫn cần được hỏi. Viết là hành động chậm lại trong một thế giới vội. Đọc cũng vậy. Chậm để phân biệt. Chậm để hiểu. Chậm để không bị dẫn dắt chỉ bằng phản xạ.
Ở giữa thời đại số, người ta than rằng chữ nghĩa đang chết dần. Có lẽ không hẳn vậy. Nó chỉ đổi vai. Viết hôm nay giống như một phương tiện linh hoạt: thư điện tử vượt đại dương trong tích tắc; blog kết nối những cộng đồng nhỏ nhưng bền; chữ viết rõ ràng giúp tránh những cuộc họp trực tuyến dài dòng dễ sinh hiểu lầm, và trong nhiều trường hợp, khả năng viết thuyết phục còn quyết định được một hợp đồng lớn hơn cả kỹ năng kỹ thuật thuần túy.
Việc tự xuất bản trên Amazon hay Substack là một dấu hiệu nhanh gọn của thời đại: viết xong, bấm xuất bản. Gắn đường dẫn. Đưa hình ảnh, đoạn phim ngắn trực tiếp vào bài. Không cần biên tập viên kiểm soát, không qua chủ biên ‘gác cổng’ theo nghĩa cũ. Mọi thứ như mì ăn liền, dễ dàng, nhanh chóng, nhưng cũng nhờ đó giúp người viết dễ dàng tiếp cận với người đọc. Và cũng vì vậy, trách nhiệm của người viết cũng nặng hơn.
Viết, giữa đống rác thông tin, không thể chỉ là chuyện cảm hứng, mà là lao động trí óc nghiêm chỉnh. Là tổ chức những ý tưởng vốn rời rạc. Là kiểm chứng nguồn như một thám tử dò tìm dấu vết. Là phân tích sâu rộng, kỹ lưỡng thay vì bấm ‘like’ theo thói quen. Xuất bản trên mạng xã hội đem lại khoái cảm tức thì. Viết thì không. Viết đòi hỏi sự tập trung trí tuệ - và đọc, thưa quý độc giả, là cách quý vị biến những dòng chữ này thành suy tư của chính mình, ngay trong khoảnh khắc ấy.
Nhà văn Mỹ Joan Didion từng nói bà viết kiểu: "Tôi gõ để xem não mình nghĩ gì", biến mớ cảm xúc rối như tơ vò thành câu văn thẳng thớm. Không phải để được vỗ tay, mà để nắm bắt một thực tại trơn tuột như xà phòng. Giữa một thế giới quen lướt TikTok hơn đọc sách, viết là một hình thức đối diện: giữ lại những mảnh hiện thực vụn vỡ mà đám đông vội vàng vứt bỏ, nuôi dưỡng chút phản tỉnh giữa những phân tâm, xao lãng của đời sống. Với người viết, đó là những đêm sửa bản thảo khuya khoắt, đối diện chính mình – hòng gửi đến bạn đọc chút chân thực trong năm mới hỗn loạn.
Tồn tại giữa thời đại tin giả tràn lan khi AI nhả nội dung như máy in tiền giả – báo chí, hay cụ thể là việc viết báo, viết bình luận – trở thành một thứ “đồ cổ” khó nuốt còn sót lại. Walter Lippmann từng viết: “Không có bộ luật nào khắt khe hơn trong báo chí bằng việc nói lên sự thật, khiến cho những tâm trí quen với sự dối trá phải bối rối, hổ thẹn”. Để làm được như thế, người viết ngoài sự trung thực với độc giả và với bản thân, cần phải nghiêm túc với thông tin, luôn xác minh nguồn cẩn thận thay vì nuốt chửng những cái tít giật gân, xây dựng lập luận chính chắn thay vì buông lời theo cảm tính sôi nổi.
Năm 2026 mở ra với bao biến động. Thay vì nhắm vào việc lan truyền triệu lượt xem trên mạng, người viết có trách nhiệm rọi đèn vào sự việc, với hy vọng đánh thức những tâm hồn chịu dừng “lướt” lại để suy ngẫm lâu hơn, sâu hơn, từ đó giữ cho đời sống xã hội còn một nền tảng chung để ngồi lại với nhau.
Sau cùng, vì sao chúng tôi vẫn viết? Vì ngoài những đòi hỏi của trách nhiệm, viết còn là caffeine cho não. Nhưng viết, tự nó, không đủ. Nó cần người đọc — những người chịu dừng lại, chịu mở lòng, chịu suy nghĩ, chịu tiếp thu, ngay cả khi trái tai mình. Không có độc giả, chữ nghĩa chỉ lặng lẽ trôi đi. Có người đọc, nó trở thành đối thoại. Và chính mối liên hệ ấy — giữa người viết và người đọc — giữ cho ngọn lửa niềm tin cháy sáng qua năm tháng.
Trước thềm 2026 đầy thử thách, Việt Báo kính chúc quý độc giả, thân hữu, thân chủ một năm mới an khang, thông suốt và vững vàng. Cảm ơn quý vị đã đọc chậm lại, suy ngẫm, và có thể sẽ chấp bút vài dòng gửi ai đó.
Ban biên tập Việt Báo,
31 tháng 12 năm 2025
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình