Trước quyết định rời Mỹ mùa hè, Alyssa và chồng sở hữu một doanh nghiệp chung. Trước đó bà làm trong ngành di trú. Nay bà tư vấn di trú qua Zoom trong khi gia đình chu du, hai con trai theo chương trình “học toàn cầu” thay vì trường công Mỹ (Ảnh: Instagram Alyssa Bolaños).
Từ các diễn đàn mạng xã hội đến những văn phòng di trú, một khẩu hiệu mới đang lan tỏa mạnh mẽ: “Giấc Mơ Mỹ Mới Là Rời Bỏ Nước Mỹ”. Holly Baxter ghi nhận lời chứng của các bậc phụ huynh, sinh viên, giáo sư và ngay cả những người về hưu – tất cả đều đang lên kế hoạch vĩnh viễn từ biệt Hợp Chúng Quốc trong một tương lai gần.
Từ Giấc Mơ Di Cư Đến Nỗi Sợ Hãi Di Tản
Alyssa Bolaños, một phụ nữ gốc Cuba sinh ra tại New York, từng là biểu tượng của Giấc Mơ Mỹ. Gia đình bà thuộc thế hệ “Marielitos” – những người Cuba vượt biển đến Florida năm 1980, được ưu đãi đặc biệt “chân ướt chân ráo” để trở thành công dân. Thế nhưng nay, bà cùng chồng và hai con trai nhỏ đã định cư tạm thời tại Uruguay, với lời tuyên bố rõ ràng: không trở về Mỹ nữa.
Bà Bolaños từng làm việc trong ngành di trú dưới thời Obama và Trump nhiệm kỳ đầu, nhưng các chính sách khắc nghiệt đã khiến bà kiệt quệ tinh thần. “Chúng tôi sợ nuôi con ở nơi cha mẹ có thể bị bắt chỉ vì nói tiếng Tây Ban Nha, dù là công dân”, bà nói. Giờ đây, các con bà không phải tập dượt bắn súng trường học, y tế dễ tiếp cận và giá rẻ, nhịp sống chậm rãi hơn hẳn. Trên mạng xã hội, bà nhận cả chỉ trích lẫn ủng hộ, nhưng câu nói phổ biến nhất vẫn là: “Giấc Mơ Mỹ Mới Là Rời Bỏ Nước Mỹ”.
Số Liệu Báo Động: Não Bộ Trí Tuệ Đang Chảy Xuống Núi
Không chỉ cá nhân, mà cả hệ thống giáo dục đại học Mỹ đang lung lay. Số lượng sinh viên quốc tế sụt giảm 30-40% do thay đổi visa dưới thời Trump, gây thiệt hại kinh tế tới 7 tỷ đô la. Các nước khác nhanh chóng “hớt tay trên”: Pháp tung học bổng Lafayette tài trợ 30 sinh viên Mỹ xuất sắc; Đại học Aix-Marseille mở chương trình “Nơi An Toàn Cho Khoa Học” đón “tị nạn khoa học”; Bỉ và Canada chiêu mộ giáo sư Yale chuyên nghiên cứu chủ nghĩa phát xít; thậm chí Trung Quốc cũng ráo riết lôi kéo.
Khảo sát cho thấy 75% nhà nghiên cứu Mỹ đang cân nhắc ra đi; hơn nửa nghiên cứu sinh sau tiến sĩ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi cắt giảm ngân sách liên bang – nguồn tài trợ chính cho 90% nghiên cứu khoa học nước này. Trên Reddit, cộng đồng r/AmerExit với 171.000 thành viên hàng tuần chia sẻ kinh nghiệm di cư: kiến trúc sư sang Hà Lan, tài xế xe tải đến Canada, chuyên viên IT nhắm Đan Mạch – toàn những lực lượng tài giỏi mà thị trường lao động Mỹ vẫn luôn cần đến.
Người Giàu Và Người Hưu Trí: Kế Hoạch Dự Phòng ‘Vàng’
Mohamed Bennis, Phó Tổng Giám đốc Arton Capital – công ty chuyên “quốc tịch đầu tư” cho giới siêu giàu – cho biết người Mỹ dẫn đầu yêu cầu “visa vàng” trong 12 tháng qua. Không phải thanh niên 30, mà là doanh nhân 40-60 tuổi sắp “thoái vốn” công ty, mua quốc tịch Malta với 750.000 euro cộng đầu tư bất động sản. “Họ lập kế hoạch 3-5 năm trước, coi Mỹ như Trái Đất của Elon Musk: đẹp đấy, nhưng cần lối thoát khẩn cấp”, ông nói.
Ngay cảgiới trung lưu cũng tham gia: 250.000 euro mua nhà Hy Lạp lấy cư trú. Người hưu trí Mỹ đóng góp 1,5 nghìn tỷ đô la cho GDP hàng năm qua chi tiêu – nếu mang tiền dưỡng lão đi nơi khác, thiệt hại sẽ khôn lường. Nội dung TikTok về “đời sống du mục kỹ thuật số” bùng nổ, với khảo sát Harris Poll cho thấy 4/10 người Mỹ, 6/10 Gen Z muốn ra đi tìm “đời sống tốt hơn”.
Hậu Quả Kinh Tế Và Xã Hội: Mất Đi Linh Hồn Của Nước Mỹ
Đáng báo động hơn cả là những tài năng sẽ không bao giờ đến Mỹ. Số lượng người Mỹ di cư quý I/2025 gấp đôi năm trước; Anh nhận kỷ lục 2.000 đơn xin cư trú từ Mỹ chỉ trong 6 tháng đầu năm. Uruguay, Đan Mạch, Bồ Đào Nha trở thành điểm nóng. Những người ra đi không chỉ mang theo bộ não trí tuệ, mà còn tinh thần cởi mở – điều từng làm nên sức sống New York của Alyssa Bolaños: melting pot của ẩm thực Dominican, Ý, Mexico, Colombia.
Một nước Mỹ khép kín, chống di dân sẽ ra sao? Dữ liệu đã cho thấy: suy giảm nhân tài khoa học, giáo dục đại học lao đao, kinh tế mất động lực tăng trưởng. Chính sách “làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” lại đẩy chính những người ưu tú nhất ra đi. Làn sóng não chảy này không chỉ là di cư, mà là sự từ bỏ niềm tin vào tương lai của một quốc gia từng là ngọn hải đăng thế giới. Nếu không thay đổi, thảm họa kinh tế-xã hội sẽ không còn là giả thuyết, mà thành hiện thực không thể tránh khỏi.
Nguyên Hòa tóm lược
Nguồn: theo bài “A brain drain is coming for America — and it’s going to be catastrophic” của Holly Baxter, Independent, 28/12/2025.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình