Hôm nay,  

So lịch chích ngừa Hoa Kỳ với Đan Mạch: Râu Ông Cắm Cằm Bà

02/01/202600:00:00(Xem: 366)
rau ong cam cam ba

Đầu tháng này, Tổng thống Donald Trump ký bản ghi nhớ giao cho Bộ Y tế cùng quyền Giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) duyệt lại toàn bộ lịch chích ngừa trẻ em, lấy “chuẩn mực quốc tế” làm đối chiếu. Ảnh: istockphoto.com

 
Có một lối lập luận dễ nghe vì nó đơn giản: Đan Mạch chích ngừa ít hơn cho trẻ em mà chẳng sao, vậy có phải Hoa Kỳ hẳn đã làm quá tay. Trên bảng so sánh, mười mũi chích so với mười sáu mũi, con số ấy trông gọn gàng, sáng sủa. Nhưng chính cái gọn gàng đó lại là một nỗ lực rút ngắn đường, và con đường khoa học, hễ đi tắt, thường dẫn đến những hậu quả khó lường.
 
Đầu tháng này, Tổng thống Donald Trump ký bản ghi nhớ giao cho Bộ Y tế cùng quyền Giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) duyệt lại toàn bộ lịch chích ngừa trẻ em, lấy “chuẩn mực quốc tế” làm đối chiếu. Trong danh sách ấy, Đan Mạch được nêu đích danh. Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr., người bao năm vẫn giữ thái độ ngờ vực với chủng ngừa, xem đây là cơ hội để đề nghị một lịch chích thu gọn hơn cho Hoa Kỳ.
 
Nhưng lịch chích ngừa không phải là một bảng thành tích cạnh tranh giữa các quốc gia. Nó là tấm gương phản chiếu cách một xã hội tổ chức việc phòng bệnh, phát hiện bệnh và chữa bệnh. Đan Mạch với sáu triệu dân, một hệ thống y tế thống nhất và hồ sơ sức khỏe quốc gia theo dõi từ khi lọt lòng đến cuối đời, có thể yên tâm rằng mọi ca bệnh đều được tìm thấy đúng lúc. Phòng bệnh và kiểm soát bệnh nằm trong cùng một guồng máy.
 
Hoa Kỳ không có cái nền tảng đó. Dân số ba trăm bốn mươi ba triệu người, chênh lệch thu nhập sâu, bảo hiểm phân tán, hàng chục triệu người không có bảo hiểm, và không tồn tại bất cứ hồ sơ y tế toàn quốc nào. Trong một xã hội như thế, hy vọng rằng mọi bệnh đều được phát hiện và chữa kịp là một mong mỏi tốt đẹp, không phải là kế hoạch khả thi.
 
Vì vậy, Hoa Kỳ phải chọn một con đường khác: phòng bệnh từ trước. Lịch chích ngừa rộng hơn không nói lên sự cẩn thận thái quá, mà biểu lộ giới hạn của hệ thống. Khi không thể chắc rằng tất cả đều được chữa trị đúng lúc, người ta buộc phải phòng ngừa sớm hơn, rộng hơn.
 
Hai xã hội khác biệt ấy không chỉ nằm trong con số mà còn trong cách con người sống đời thường. Ở Đan Mạch, người mẹ được nghỉ khi sinh con có lương gần một năm, trẻ em không phải tiếp xúc sớm với môi trường đông đúc, dễ lây bệnh. Y tế miễn phí hoàn toàn, nên bệnh viện không phải là ám ảnh tài chánh. Ngược lại, tại Hoa Kỳ, một hóa đơn bệnh viện có thể kéo cả gia đình vào khủng hoảng. Với nhiều người, chích ngừa không chỉ là lựa chọn y khoa mà là một thành trì chống lại rủi ro kinh tế. Bỏ qua hiện thực ấy để chỉ nói “ít mũi chích hơn” là nhìn vấn đề bằng con số chứ không bằng con người.
 
Ngay cả trong châu Âu, Đan Mạch cũng không phải khuôn vàng thước ngọc. Đức, Pháp, Ý đều khuyến nghị chích ngừa khoảng mười lăm loại bệnh hoặc hơn. Còn trong nhóm Bắc Âu, Thụy Điển, Na Uy, Phần Lan — ai nấy cũng có lịch chích ngừa phong phú hơn Đan Mạch. Ở đây, họ là một ngoại lệ, không phải mẫu mực.
 
Về mặt pháp lý cũng thế. Muốn thay đổi khuyến nghị chích ngừa ở Hoa Kỳ không thể chỉ bằng một mệnh lệnh hành chính. Hệ thống đánh giá khoa học và tư vấn của Ủy ban Cố vấn về Thực hành Chích ngừa (ACIP) tồn tại để chính sách y tế quốc gia không bị dẫn dắt bởi so sánh bề mặt hay niềm tin ngắn hạn.
 
So sánh lịch chích ngừa mà chỉ dừng ở số loại bệnh là một cách đặt vấn đề lệch tâm. Nó khiến cuộc tranh luận dễ hiểu hơn, nhưng cũng làm ta đánh mất điều cốt lõi: mỗi lịch chích ngừa là một bản đồ của năng lực xã hội — năng lực nhận biết, theo dõi, bảo vệ và chữa trị cho những người dễ tổn thương nhất.
Ở điểm ấy, Hoa Kỳ và Đan Mạch đứng trên hai mặt bằng khác biệt. Và đường tắt, dù có ngắn đến đâu, cũng không thể nối liền hai thực tại ấy lại với nhau.
 
Nguyên Hòa
 
Tham khảo: số liệu tường thuật của Maria Godoy, đài NPR, ngày 26 tháng 12 năm 2025.
 

Tiếp nối Nghị quyết 36 (năm 2004) và Quyết định 1334 (năm 2023), nhà cầm quyền Việt Nam vừa tiếp tục ban hành văn bản thứ ba nhắm trực tiếp vào cộng đồng người Việt tự do tại hải ngoại, đó là Nghị quyết 23-NQ/TW. Văn bản này do chính Tô Lâm ký ban hành ngay trước chuyến công du đến Úc và Tân Tây Lan, hai quốc gia có cộng đồng người Việt sinh sống đông đảo như một "món quà” ra mắt đầy tính toán.
Thi sĩ Vũ Hoàng Chương là một tác giả quan trọng, đã để lại cho chúng ta một số lượng tác phẩm rất lớn. Thơ ông chứa nhiều ý kín đáo, lại thêm cách diễn tả hàm súc, nên nhiều bài, nhiều câu thuộc loại “không dễ hiểu.” Là một người uyên bác và chịu ảnh hưởng của Hán học từ rất sớm, ông đã dùng khá nhiều điển tích và cũng hay trích dẫn thơ văn cổ khi sáng tác. Những điển tích, thơ văn cổ ấy, nếu không được phân giải ra, sẽ khiến nhiều người đọc, nhất là người ở thế hệ trẻ, khó nắm vững chủ ý của tác giả. Cho tới nay, bên cạnh một số bài viết riêng lẻ mang tính cách ước đoán hoặc với nhận định có phần nào chủ quan của người viết, chưa có một cuốn biên khảo nghiêm túc nào về Vũ Hoàng Chương.
Trên một con đường ngoại ô Dallas, Philip, 27 tuổi, đang lái xe thì bất ngờ chỉ vào một chiếc hộp đen nhỏ gắn trên cột đèn giao thông. “Flock!” Đó là một máy camera đọc bảng số xe tự động của Flock Safety, một mạng lưới 120.000 thiết bị trải khắp 49 tiểu bang, cho phép cảnh sát xem một chiếc xe đã đi đâu và đang ở đâu chỉ trong vài giây. Công ty có hợp đồng với 7.000 sở cảnh sát, tương đương 40% lực lượng trên toàn quốc. Mỗi chiếc xe chạy ngang qua đều có thể bị chụp hình, ghi bảng số, thời gian và địa điểm. Nếu chiếc xe nằm trong danh sách truy tìm, cảnh sát có thể được báo ngay. Philip mở điện thoại, vào DeFlock, một ứng dụng do dân chúng lập ra để đánh dấu vị trí các máy đọc bảng số, đánh dấu chiếc máy vừa nhìn thấy lên bản đồ. Ứng dụng này đã thu hút hơn 350.000 người dùng. Đối với anh, đó là cách đơn giản nhất để chống lại một mạng lưới theo dõi đang mọc lên gần như khắp nước Mỹ. Flock hiện có khoảng 120,000 máy đặt bên đường tại tất cả các tiểu bang, ngoại trừ Alaska.
Sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, nhiều nhà quan sát cho rằng Donald Trump đã vẽ lại bản đồ chính trị Hoa Kỳ. Ông củng cố được sự ủng hộ của giới lao động da trắng, đồng thời đạt kết quả hiếm thấy trong giới cử tri trẻ, đặc biệt là nam giới trẻ và người gốc Mỹ La-tinh. Tuy nhiên, kết quả năm ấy thực ra rất sít sao. Trump giành 312 phiếu đại cử tri, nhưng số phiếu phổ thông và tỷ lệ phiếu của ông vẫn thấp hơn kết quả Joe Biden đạt được năm 2020. Điều khiến giới phân tích chú ý không phải chỉ là tổng số phiếu, mà là việc Trump thu hút được nhiều thành phần cử tri trước đây thường nghiêng về đảng Dân Chủ.
Con người từ thuở hồng hoang đã không chỉ sống bằng điều mình biết. Người mẹ sinh con chưa biết đứa trẻ mai này sẽ ra sao. Người gieo hạt chưa lường được kết quả vụ mùa. Kẻ xuống thuyền vượt biển không thấy được bờ bến. Người ta vẫn cắm cúi đi. Không vì cái biết, mà vì lòng tin. Biết thuộc về ánh sáng, tin thường khởi sự nơi tối tăm. Tin một điều có nghĩa là chấp nhận điều ấy có thật. Tin một người là trao vào tay người ấy một phần sinh mệnh của chính mình. Tin một lý tưởng là lấy đó làm lẽ sống, làm phương hướng.
Ngày 6 tháng 7 vừa qua, hai ngày trước khi công bố bản phúc trình về việc tẩy chay văn hóa đối với Israel, tổ chức PEN America đã lặng lẽ sửa một điểm nhỏ nhưng rất quan trọng trong lập trường của mình về vấn đề tẩy chay. Gần hai mươi năm trước, PEN America đã soạn ra một chủ trương chống việc tẩy chay học thuật đối với Israel — khiến tổ chức này trở thành chi bộ PEN duy nhất trên thế giới công khai chống lại một hình thức phát biểu chính trị chính đáng. Lập trường ấy đứng vững suốt mười chín năm không đổi. Lần sửa đổi mới đây được giải thích chỉ là "làm sáng tỏ" một chính sách trước nay vốn mù mờ, khó định nghĩa.
Khi Donald Trump tấn công hệ thống bảo tàng Smithsonian, ông không chỉ nhắm vào một cơ sở văn hóa. Ông đang tìm cách kiểm soát câu chuyện nước Mỹ – và thu hẹp xem những ai được quyền bước vào câu chuyện đó.
Trong tuần làm việc cuối cùng của nhiệm kỳ xét xử 2025–2026, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ liên tiếp ban hành những phán quyết lớn, từ quyền hạn của tổng thống đối với các cơ quan “độc lập”, chuyện bầu cử, quốc tịch theo nơi sinh, tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), giới hạn chi tiêu tranh cử, cho tới tranh cãi quanh vận động viên chuyển giới trong thể thao nữ. Những phán quyết ấy đã vẽ lại không ít đường ranh trong sinh hoạt chính trị Hoa Kỳ. Về quốc tịch theo nơi sinh, Tối cao Pháp viện đã chặn sắc lệnh của Tổng thống Donald Trump thu hẹp quyền “birthright citizenship”. Với đa số 5–4, trong đó Chánh án John Roberts, Thẩm phán Amy Coney Barrett cùng ba thẩm phán thuộc phe tự do đứng chung một phía, toà khẳng định Hiến pháp vẫn bảo đảm quốc tịch Hoa Kỳ cho hầu như mọi người sinh trên đất Mỹ, trừ một vài ngoại lệ rất hẹp. Bản ý kiến do thẩm phán Roberts thảo bác bỏ lập luận cho rằng Tu chính án 14 chỉ áp dụng cho con cái những người “cư trú hợp pháp”, và nhắc rằng nếu Quốc hội muốn
Một ủy ban điều tra độc lập của Liên Hiệp Quốc vừa công bố phúc trình cho biết Israel tiếp tục thực hiện hành vi diệt chủng khi cố ý nhắm vào trẻ em Palestine tại Gaza. Bản phúc trình, công bố ngày thứ Ba, khảo sát các vi phạm đối với trẻ em Palestine kể từ khi chiến sự bùng nổ tại Gaza, cho hay khoảng 30% số người thiệt mạng do các cuộc hành quân của Israel là trẻ em. Trước đó, trong phúc trình tháng 9 năm ngoái, cùng ủy ban này đã kết luận Israel phạm tội diệt chủng tại Gaza, đồng thời cáo buộc một số giới chức Israel, kể cả Thủ tướng Benjamin Netanyahu, đã có hành vi kích động. Ông Netanyahu hiện cũng đang bị Tòa án Hình sự Quốc tế truy nã về tội ác chiến tranh.
Vì không cứ nhìn là thấy. Thấy là việc của mắt. Nhìn là việc của tâm hồn. Người ta có thể thấy rất nhiều mà không thực sự nhìn ra điều gì. Có thể đi qua cả một khu vườn, biết tên từng loài cây mà chưa từng nghe tiếng mùa trong lá. Có thể học hết bản đồ sông núi mà không nhận ra điệu nhạc của dòng nước.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.