Hoàng Công Luận tại giải thưởng Việt Báo VVNM. Ảnh: VB.
Trên trang mạng Psychology Today có bài viết về lợi ích của việc bắt đầu học nhạc ở tuổi già. Người cao niên thường phải đối diện với nhiều thách thức như suy giảm nhận thức, cô lập xã hội, trầm cảm. Suy giảm trí nhớ, đặc biệt là suy giảm trí nhớ theo từng giai đoạn và trí nhớ làm việc, là một dấu hiệu của tiến trình lão hóa bình thường, những cũng có thể là dấu hiệu sớm của lão hóa bệnh lý. Tập thể dục, các hoạt động kích thích não bộ có thể giúp duy trì trí nhớ của người lớn tuổi.
Âm nhạc là một công cụ hữu hiệu để cải thiện nhận thức và nâng cao sức khỏe tinh thần. Học chơi một nhạc cụ không bao giờ là quá muộn; và bắt đầu học chơi nhạc ở tuổi già có thể mang lại những lợi ích lớn lao. Sau đây là một số quy tắc chung để bắt đầu học một kỹ năng mới như âm nhạc mà người lớn tuổi nên áp dụng (Ericsson and Pool, 2016).
1. Luyện tập có mục đích. Việc luyện tập các kỹ năng mới nên được thực hiện một cách chu đáo, chậm rãi và có chủ đích chứ không nên vội vàng. Khi làm việc chậm rãi, mọi thứ sẽ trở nên đơn giản hơn. Dục tốc bất đạt.
2. Mục tiêu. Luyện tập nên có mục đích, biết mình đang đi đâu và làm thế nào để đến đó. Có một mục tiêu rõ ràng và ý nghĩa là quan trọng cho sự tiến bộ và động lực cá nhân. Các mục tiêu được xác định rõ ràng và có thể đạt được sẽ làm tăng động lực luyện tập. Tự đặt ra mục tiêu để phấn đấu là cách hữu hiệu để tạo ý nghĩa cho việc học.
3. Tiến bộ từng bước. Luyện tập có mục đích là kết hợp những bước nhỏ để đạt được mục tiêu dài hạn. Làm như vậy để các mục tiêu trở nên dễ đạt được hơn, tạo niềm hứng khởi trong tập luyện. Không có gì tạo sự hứng khởi tốt hơn những chiến thắng nhỏ. Những mục tiêu nhỏ hơn giúp dễ dàng vượt qua sự ngần ngại, tạo đà đi tiếp mà không cảm thấy quá tải.
4. Biểu tượng trong trí (mental representation). Biểu tượng trong trí là những hình ảnh, khái niệm, ý tưởng được bộ não lưu trữ và xử lý, thường được tâm lý học dùng để mô tả cách chúng ta hiểu và tương tác với thế giới. Nó cho ta thấy những gì cần phải làm, giúp người tập theo dõi cách họ đang làm cả trong luyện tập và trong thực tế. Ví dụ, trong âm nhạc, biểu tượng trong trí cho phép người tập chơi một bản nhạc theo cách mà họ muốn.
5. Lặp lại. Các kỹ năng học bắt đầu bằng nỗ lực tinh thần, nhưng khi luyện tập với đủ thời gian, chúng có thể được thực hiện mà không cần suy nghĩ. Khi lặp lại một điều gì đó nhiều lần, nó sẽ ăn sâu vào tiềm thức, giúp ta sau đó có thể hành động tự nhiên mà không cần nỗ lực có ý thức. Mỗi lần lặp lại sẽ đưa đến gần hơn với kết quả mong muốn. Việc đạt đến mức độ chơi nhạc tự nhiên giúp người biểu diễn tự tin hơn, vì không còn cần để ý đến kỹ thuật mà chỉ tập trung vào âm nhạc.
6. Luyện tập cách quãng. Một trong những phương cách hiệu quả để nâng cao kết quả là phân bổ tiến trình thực tập, không nên nhồi nhét toàn bộ công việc trong một lần. Cần có thời gian để các biểu hiện trong trí của kinh nghiệm học tập được chuyển đổi thành trí nhớ dài hạn.
7. Động lực. Việc chơi âm nhạc về cơ bản là một niềm vui. Đối với nhiều người, việc học nhạc mang lại phần thưởng nội tại, chơi chỉ để mà chơi chứ không phải đạt được một mục tiêu cuối cùng nào. Tuy nhiên, để có thể có được bất kỳ một kỹ năng nào cũng cần nỗ lực, cần thời gian lặp lại các bài tập âm nhạc. Một trong những yếu tố tạo động lực lớn nhất là sự tiến bộ, là phần thưởng dành cho người tập sau những nỗ lực.
8. Tư duy phát triển. Một yếu tố tạo động lực khác là sự phát triển khả năng suy nghĩ, đặc biệt ở người trung niên và cao niên. "Tư duy phát triển" là niềm tin rằng khả năng của một người không cố định mà có thể được cải thiện bằng nỗ lực. Chúng ta thường kém cỏi trong mọi lĩnh vực trước khi trở nên giỏi giang.
Tóm lại, việc học các kỹ năng âm nhạc là một phương pháp hứa hẹn giúp ngăn chận sự suy giảm nhận thức ở tuổi già. Để duy trì trí óc minh mẫn, người cao niên cần đặt mình vào những thử thách mới. Việc luyện tập âm nhạc có đủ yếu tố cần thiết của một chương trình rèn luyện nhận thức: sự tập trung, trí nhớ, tính kỷ luật và sự tự tin. Nghiên cứu cho thấy việc rèn luyện trí não có thể giúp trẻ hóa khoảng 10 tuổi (Attarha, 2025). Rèn luyện nhận thức làm tăng nồng độ acetylcholine, một chất dẫn truyền thần kinh có liên quan đến nhận thức.
Việt Báo biên dịch
Nguồn: Bản tin The Principles of Learning Any Complex Skill đăng trên trang web Psychology Today
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình