Chế độ tài phiệt mà chính quyền Trump theo đuổi là một phiên bản cực đoan của chế độ tư bản, và từng là cõi rễ cho chủ nghĩa Karl Marx vào giữa thế kỷ XIX.
KHÁC BIỆT GIỮA HAI CHẾ ĐỘ DÂN CHỦ (DEMOCRACY) VÀ TÀI PHIỆT
(PLUTOCRACY).
Trong chính trị, "demo" (từ tiếng Hy Lạp demos) có nghĩa là "người dân", và "cracy" (từ tiếng Hy Lạp kratos hoặc kratia) có nghĩa là "quyền lực" hoặc "sự cai trị". Hai từ này ghép lại thành democracy có nghĩa là "sự cai trị của người dân", một chế độ dân chủ trong đó công dân nắm giữ quyền lực, thường thông qua việc bỏ phiếu bầu ra các đại diện. Do đó có thể gọi đây là chế độ dân chủ đại diện (representative democracy).
Các nguyên tắc chính của chế độ dân chủ bao gồm bầu cử tự do và công bằng, các quyền tự do dân sự (tự do ngôn luận, tự do báo chí), pháp quyền và sự tham gia của công dân, đảm bảo tiếng nói của người dân được lắng nghe và quyền lợi của họ được bảo vệ.
Pluto có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp ploutos (πλοῦτος), có nghĩa là "sự giàu có" hoặc "của cải". Trong chính trị, hai từ "pluto" và "cracy" kết hợp lại tạo thành thuật ngữ plutocracy (chế độ tài phiệt), dùng để mô tả một hệ thống chính phủ trong đó tầng lớp giàu có nắm giữ quyền lực và ảnh hưởng đáng kể.
Các khía cạnh chính của chế độ tài phiệt trong bối cảnh chính trị bao gồm:
Ảnh hưởng và kiểm soát: Những cá nhân giàu có sử dụng quyền lực kinh tế của mình để gây ảnh hưởng đến các quyết định chính trị, đôi khi thông qua vận động hành lang, đóng góp cho chiến dịch tranh cử hoặc thậm chí hối lộ.
Bất bình đẳng: Hệ thống này thường dẫn đến bất bình đẳng kinh tế đáng kể, với các chính sách ưu tiên người giàu và hạn chế khả năng thăng tiến xã hội đối với những người có ít nguồn lực hơn.
Không phải là hình thức chính phủ chính thức: "Chế độ tài phiệt" hiếm khi là một hình thức chính phủ chính thức được thừa nhận. Thay vào đó, nó hầu như luôn được sử dụng như một thuật ngữ chỉ trích để chỉ ra sự tham nhũng và sự tập trung quyền lực bất công trong tay giới giàu có.
Chế độ tài phiệt truyền thông (media plutocracy) đề cập đến bối cảnh truyền thông hiện đại bị chi phối bởi một số ít cá nhân cực kỳ giàu có (các nhà tài phiệt) sở hữu các hãng tin lớn, nền tảng công nghệ và kênh phân phối, cho phép họ kiểm soát các câu chuyện, định hình dư luận và gây ảnh hưởng đến chính trị để phục vụ lợi ích kinh tế và tư tưởng của riêng họ, thường làm suy yếu đối thoại dân chủ và sự hiểu biết của công chúng.
Một số ít tỷ phú (như Bezos, Musk, Zuckerberg) sở hữu phần lớn trong lĩnh vực truyền thông, từ báo chí truyền thống (The Washington Post, CNN) đến mạng xã hội (Facebook, X) và các đại công ty công nghệ (Apple, Meta). Lợi ích tài chính và quan điểm chính trị của sở hữu chủ của những doanh nghiệp này ảnh hưởng đến các quyết định biên tập, thúc đẩy một số quan điểm nhất định (ví dụ: ủng hộ doanh nghiệp, các hệ tư tưởng chính trị cụ thể) và kìm hãm những quan điểm khác.
Tờ báo có ảnh hưởng lớn Washington Post, thuộc sở hữu của tỷ phú Jeff Bezos, người sáng lập Amazon, đã không ủng hộ ứng cử viên nào, cả ứng cử viên đảng Dân chủ Kamala Harris lẫn ứng cử viên đảng Cộng hòa Donald Trump, trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ 2024. Tuy nhiên, ban biên tập tờ Washington Post đã ủng hộ các ứng cử viên trong suốt bốn thập kỷ qua – tất cả đều là đảng viên Đảng Dân Chủ – trước khi quyết định đứng ngoài cuộc trong một trong những cuộc bầu cử gây chia rẽ nhất trong lịch sử nước Mỹ. Cựu tổng biên tập của tờ Washington Post, Marty Baron, đã chỉ trích gay gắt sự "hèn nhát" của tờ báo này, với nền dân chủ là nạn nhân. Baron cho rằng Trump sẽ coi quyết định này "như một lời mời để tiếp tục đe dọa" Bezos. Baron viết trên X "Sự hèn nhát đáng lo ngại tại một tổ chức nổi tiếng về lòng dũng cảm."
Theo biên tập viên Mariel Garza, người đã từ chức để phản đối chủ sở hữu của tờ Times đã ngăn cản ban biên tập đưa ra tuyên bố ủng hộ bà Harris. Ngược lại, New York Times đã ủng hộ Harris, gọi bà là "lựa chọn yêu nước duy nhất cho chức tổng thống" và cảnh báo rằng "thật khó có thể tưởng tượng một ứng cử viên nào không xứng đáng làm tổng thống Hoa Kỳ hơn Trump".
Chế độ tài phiệt khác biệt với chế độ đầu sỏ (oligarchy). Mặc dù có liên quan, chế độ tài phiệt đặc biệt đề cập đến sự cai trị của giới giàu có. Chế độ đầu sỏ là sự cai trị bởi một nhóm nhỏ, những người có thể trong giới tinh hoa, bao gồm cả những nhân vật ngoài giới tài phiệt (ví dụ: quyền lực quân sự, địa vị xã hội).
NỀN DÂN CHỦ HOA KỲ ĐANG TRONG TÌNH TRẠNG SUY THOÁI
Về cơ bản, Hoa Kỳ vẫn là một nền dân chủ đại diện, nơi công dân bầu ra các quan chức để đại diện cho ý kiến và mối quan tâm của họ trong chính phủ ở các cấp liên bang, tiểu bang, và địa phương. Quyền lực của chính phủ và các đại diện của chính phủ trên nguyên tắc vẫn bị ràng buộc bởi Hiến Pháp Hoa Kỳ và pháp luật.
Tuy nhiên, dựa trên các chỉ số dân chủ, các nhà khoa học chính trị và chuyên gia xếp Hoa Kỳ vào loại "nền dân chủ khiếm khuyết" hoặc "nền dân chủ đang suy thoái" do những lo ngại khác nhau về sự ổn định của các thể chế dân chủ trong những năm gần đây.
Theo Economist Intelligence, trong 2024, năm quốc gia có chỉ số dân chủ (Democracy Index) cao nhất là Norway, New Zealand, Sweden, Iceland, và Switzerland. Hoa Kỳ tụt xuống hạng 28 trong số 208 nước. Theo Reporters Without Borders, năm nước có chỉ số tự do báo chí (World Press Freedom Index) cao nhất là Norway, Estonia, Netherlands, Sweden, và Finland. Hoa Kỳ ở hạng thứ 57 trong 180 quốc gia.
Mặc dù cấu trúc chính thức vẫn mang tính chất dân chủ, các chuyên gia đã xác định được những vấn đề nghiêm trọng và sự thoái trào dân chủ. Công chúng Hoa Kỳ đang bị chia rẽ sâu sắc, và niềm tin vào các thể chế chính phủ đang suy giảm. Những áp lực đảng phái lên việc quản lý bầu cử, hạn chế quyền tiếp cận bỏ phiếu và việc phân chia khu vực bầu cử một cách cực đoan đã gây tổn hại đến tính công bằng của các cuộc bầu cử ở một số khu vực. Ngoài ra, phải kể đến sự lạm quyền của nhánh hành pháp. Có những lo ngại ngày càng tăng về sự mở rộng quyền lực của hành pháp và sự thiếu giám sát khách quan từ một Quốc Hội mang nặng tinh thần chia rẽ đảng phái, điều này có thể làm suy yếu hệ thống kiểm soát và cân bằng quyền lực. Một số nghiên cứu cho thấy các chính sách do các đại diện ban hành có thể bị ảnh hưởng nhiều hơn bởi các nhóm lợi ích giàu có hơn là bởi ý kiến công chúng nói chung.
Do những yếu tố trên đây, các tổ chức như Economist Intelligence Unit và V-Dem Institute đã xếp hạng Hoa Kỳ từ "nền dân chủ hoàn chỉnh" xuống "nền dân chủ khiếm khuyết" hoặc thậm chí là "chế độ chuyên chế bầu cử" trong một số phân tích gần đây. Về bản chất, mặc dù các thể chế dân chủ vẫn tồn tại, nhưng cách thức hoạt động thực tế của chúng, kết hợp với môi trường chính trị phân cực cao và những thách thức đối với các chuẩn mực đã được thiết lập, khiến nhiều nhà quan sát kết luận rằng nền dân chủ của Hoa Kỳ hiện đang ở trong tình trạng suy thoái.
TRUMP ĐÃ PHÁ HOẠI NỀN DÂN CHỦ NHƯ THẾ NÀO?
Theo các nhà phân tích chính trị, chuyên gia pháp lý và các tổ chức xã hội dân sự, Tổng Thống Donald Trump bị cáo buộc phá hoại nền dân chủ qua một số hành động, bao gồm nỗ lực lật đổ kết quả bầu cử, tập trung quyền lực hành pháp, làm suy yếu các cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực, và tấn công các thể chế độc lập như truyền thông và tư pháp.
Phá hoại bầu cử và bỏ phiếu: Trump đã nhiều lần đưa ra những tuyên bố sai sự thật rằng cuộc bầu cử tổng thống năm 2020 đã bị đánh cắp, gây áp lực lên các quan chức tiểu bang và phó tổng thống để lật ngược kết quả, và những sự kiện dẫn đến cuộc tấn công vào Điện Capitol ngày 6/1/2021. Ông ta liên tục đặt ra nghi vấn về tính liêm chính của các cuộc bầu cử và quy trình bỏ phiếu ở Mỹ, đặc biệt là việc bỏ phiếu qua thư, điều mà các nhà phê bình cho rằng được thiết kế để làm suy yếu lòng tin của công chúng vào hệ thống dân chủ. Chính quyền của Trump đã thực hiện các chính sách và hỗ trợ các nỗ lực ở cấp tiểu bang khiến việc bỏ phiếu trở nên khó khăn hơn, chẳng hạn như thúc đẩy các luật yêu cầu xuất trình giấy tờ tùy thân nghiêm ngặt khi bỏ phiếu và làm giảm tính độc lập của cơ quan quản lý bầu cử.
Củng cố quyền lực hành pháp: Trump và nhóm của ông ủng hộ cách diễn giải cực đoan về "thuyết quyền hành pháp thống nhất" (unitary executive theory), khẳng định quyền kiểm soát tuyệt đối của tổng thống đối với toàn bộ nhánh hành pháp, bao gồm cả các cơ quan độc lập. Ông ta đã loại bỏ hoặc gạt sang một bên những công chức và thanh tra viên độc lập bị coi là không trung thành, và thay thế họ bằng những người được bổ nhiệm chính trị chỉ trung thành với riêng ông ta. Trump đã sử dụng các sắc lệnh hành pháp để qua mặt Quốc Hội và thực hiện các chính sách thường xuyên vấp phải thách thức pháp lý vì vượt quá quyền hạn của tổng thống, chẳng hạn như cố gắng đóng băng các khoản tiền do Quốc Hội phân bổ hoặc chấm dứt quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra trên lãnh thổ.
Tấn công các thể chế độc lập: Trump sử dụng Bộ Tư Pháp và quân đội như những công cụ để tấn công chính trị và trả đũa đối với các đối thủ và những người chỉ trích, thay vì duy trì nguyên tắc thượng tôn pháp luật một cách công bằng. Ông ta thường xuyên chỉ trích các thẩm phán và bất chấp các phán quyết của tòa án, nhằm làm suy yếu vai trò của ngành tư pháp trong việc kiểm soát quyền lực hành pháp. Trump đã tấn công và hạn chế các cơ quan truyền thông độc lập thông qua các chiến dịch bôi nhọ công khai, đe dọa về mặt pháp lý và hạn chế quyền tiếp cận của báo chí đối với các sự kiện chính thức, nhằm kiểm soát thông tin và dập tắt những lời chỉ trích. Trump sử dụng quyền ân xá để thưởng cho các đồng minh chính trị và bảo vệ những người trung thành khỏi trách nhiệm pháp lý, chứ không phải là một cơ chế công bằng để thực thi công lý.
Vào đầu mùa hè 2025, tổng thống đã điều động thủy quân lục chiến và các đơn vị Vệ Binh Quốc Gia để trấn áp các cuộc biểu tình ở Los Angeles và hàng nghìn thành viên vệ binh tuần tra trên đường phố Washington D.C. Chính quyền đã báo hiệu rằng sẽ điều động thêm quân đội đến những nơi khác. Điều này vi phạm một nguyên tắc nền tảng của hệ thống quản lý nhà nước Mỹ, được quy định trong Đạo luật Posse Comitatus, rằng lực lượng quân đội không được phép thực thi nhiệm vụ cảnh sát đối với dân thường. Việc điều động quân đội là một chiến thuật hăm dọa nhằm bịt miệng phe đối lập và hình sự hóa sự bất đồng chính kiến.
Những hành động của Trump trên đây là một nỗ lực có hệ thống nhằm làm suy yếu các cơ chế kiểm soát và cân bằng thể chế vốn là nền tảng của nền dân chủ Mỹ và đẩy đất nước tiến tới một hệ thống chính trị chuyên chế.
TRUMP ĐÃ PHÁT TRIỂN CHẾ ĐỘ TÀI PHIỆT NHƯ THẾ NÀO?
Các nhà phê bình và nhà phân tích chính trị cho rằng Donald Trump đã thúc đẩy chế độ tài phiệt bằng cách ủng hộ các chính sách chủ yếu có lợi cho người giàu và bổ nhiệm những cá nhân thuộc giới tinh hoa tài chính và doanh nghiệp vào chính quyền của mình, bất chấp những lời hùng biện dân túy trong chiến dịch tranh cử của ông.
Đạo Luật Cắt Giảm Thuế Và Việc Làm Năm 2017 (Tax Cuts and Jobs Act of 2017), đã mang lại lợi ích không cân xứng cho các tập đoàn và người có thu nhập cao. Chương trình nghị sự năm 2024 của ông bao gồm việc tiếp tục các biện pháp cắt giảm thuế này, điều mà các nhà phê bình cho rằng sẽ làm tăng bất bình đẳng thu nhập. Trong khi đó, chính quyền Trump cắt giảm các chương trình an sinh xã hội, bảo hiểm y tế cho những gia đình có lợi tức thấp.
Chính quyền của Trump đã theo đuổi một chương trình nghị sự rộng lớn nhằm thu hẹp các quy định về môi trường, xã hội và tài chính, điều mà nhiều người mô tả là cách để chuyển giao của cải và quyền lực cho các tập đoàn và những kẻ gây ô nhiễm. Những hành động này thường làm giảm sự giám sát của chính phủ đối với hoạt động kinh doanh.
Mặc dù tuyên bố sẽ "thanh lọc bộ máy chính quyền", Trump lại bổ nhiệm vào chính quyền của mình nhiều tỷ phú và cựu giám đốc điều hành từ các công ty như Goldman Sachs và Exxon Mobil. Điều này được coi là bằng chứng cho thấy ông đang điều hành đất nước theo kiểu chính phủ của giới tài phiệt chứ không phải theo kiểu chính phủ của người dân.
Theo nhận định của các nhà quan sát, trong nhiều trường hợp, lợi ích kinh doanh của ông Trump chồng chéo với các quyết định tổng thống của ông, chẳng hạn như sự gia tăng mạnh mẽ thu nhập của Trump Organization trong và sau nhiệm kỳ tổng thống của ông, và việc các công ty nước ngoài kinh doanh với các bất động sản của ông.
Sau khoản đầu tư lớn của của một công ty thuộc UAE (United Arab Emirates) vào một công ty có liên hệ với Trump, chính quyền Trump đã cho phép UAE tiếp cận chip AI cao cấp của Mỹ theo chính sách mang lợi ích cho một số đồng minh giầu có.
Chính quyền Trump đã chính thức chấp nhận một chiếc máy bay Boeing 747 sang trọng trị giá vài trăm triệu đô la làm quà tặng từ Qatar vào tháng 5, 2025 để sử dụng làm chuyên cơ tổng thống tạm thời trong khi chờ đợi hai chiếc “Air Force One” mới hoàn tất. Ngược lại Qatar đã được chính quyền Trump vào tháng 10, 2025 cho phép xây dựng một cơ sở không quân tại một căn cứ của Mỹ ở Idaho.
Chính quyền Trump đã phản đối nỗ lực của Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) nhằm thiết lập mức thuế doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu, một biện pháp nhằm chống lại các thiên đường thuế và đảm bảo các tập đoàn lớn đóng thuế công bằng.
MÂU THUẪN GIỮA DÂN CHỦ VÀ TƯ BẢN
Chủ nghĩa tư bản và dân chủ thường xung đột với nhau bởi vì động lực tìm kiếm lợi nhuận và tích lũy tài sản của chủ nghĩa tư bản có thể tạo ra sự bất bình đẳng kinh tế to lớn, làm suy yếu nguyên tắc bình đẳng chính trị của dân chủ, trong khi sự thúc đẩy tái phân phối (thông qua thuế, phúc lợi xã hội) của dân chủ lại thách thức sự tích lũy vốn của chủ nghĩa tư bản.
Mặc dầu những thị trường tự do đã mang lại thịnh vượng chưa từng thấy cho nhiều người, nhưng chúng cũng gia tăng cách biệt giầu nghèo, sự bất ổn về việc làm và những rủi ro về môi trường như sự hâm nóng quả địa cầu. Công dân ở Âu Châu, Nhật Bản và Hoa-Kỳ cảm thấy mất dần quyền hành, trong khi đó giới tiêu thụ và đầu tư lại cảm thấy có nhiều thế lực hơn.
Những mâu thuẫn này bắt nguồn từ nguyên lý sức mạnh kinh tế đối lập với bình đẳng chính trị. Chủ nghĩa tư bản tập trung của cải, trao cho các chủ thể kinh tế quyền lực ảnh hưởng không cân xứng đến chính trị, mâu thuẫn với lý tưởng "mỗi người một phiếu" của nền dân chủ. Vai trò của lực tư bản trong thể chế dân chủ không có gì khác là làm cho chiếc bánh kinh tế lớn hơn. Thể chế dân chủ cho phép công dân có thể tranh luận tập thể về những vấn đề như nên chia chiếc bánh làm sao và ấn định luật lệ nào để áp dụng cho sản phẩm tư và công.
Chủ nghĩa tư bản ưu tiên lợi nhuận cá nhân, trong khi dân chủ hướng đến việc giải quyết các nhu cầu tập thể như biến đổi khí hậu, chăm sóc sức khỏe hoặc cơ sở hạ tầng, những lĩnh vực mà thị trường thường không thể đáp ứng, dẫn đến những xung đột về sự can thiệp của chính phủ.
Chủ nghĩa tư bản tạo ra người thắng và người thua, nhưng sự bất bình đẳng cực đoan làm xói mòn cơ hội bình đẳng, khiến việc tham gia vào tiến trình dân chủ trở nên khó khăn hơn và làm gia tăng bất ổn xã hội.
Chủ nghĩa tư bản hiện đại dựa trên công nghệ tạo ra các tập đoàn độc quyền và sự tập trung tài sản cực độ, trao quyền lực cho một số ít công ty và cá nhân, gây thách thức cho các tiến trình dân chủ.
Các cá nhân giàu có và các tập đoàn lớn sử dụng hoạt động vận động hành lang và tài trợ tranh cử để định hình luật pháp, gây ảnh hưởng đến chính sách kinh tế theo hướng có lợi cho họ, điều này có thể làm suy yếu lòng tin của công chúng vào nền dân chủ.
Chủ nghĩa tư bản không được kiểm soát vốn dĩ làm suy yếu nền dân chủ, do đó cần thiết phải có sự kiểm soát dân chủ mạnh mẽ hơn để đảm bảo phúc lợi chung của toàn xã hội. Theo Brookings Institution, nền dân chủ cần chủ nghĩa tư bản để tạo ra sự năng động, nhưng cũng cần phải kiềm chế nó (ví dụ như mức lương tối thiểu, an sinh xã hội) để duy trì tính hợp pháp.
Về bản chất, cuộc xung đột xoay quanh quyền lực kinh tế đối với sự bình đẳng chính trị, với sự căng thẳng liên tục về mức độ phân phối lại của cải mà nền dân chủ nên thực hiện và mức độ tự do kinh tế mà chủ nghĩa tư bản nên duy trì, một cuộc tranh luận vẫn tiếp tục định hình nền chính trị hiện đại. Chế độ tài phiệt mà chính quyền Trump theo đuổi lại là một phiên bản cực đoan của chế độ tư bản, và từng là cối rễ cho chủ nghĩa Karl Marx vào giữa thế kỷ XIX.
TẠI SAO CHỦ NGHĨA TƯ BẢN VỀ BẢN CHẤT LÀ PHI DÂN CHỦ?
Jason Hickel, nhà kinh tế nhân chủng học, người Swaziland gốc Anh nổi tiếng, đã nhận định rằng không có gì dân chủ trong chủ nghĩa tư bản. Ông nói “Nhiều người trong chúng ta sống trong các hệ thống chính trị dân chủ, nơi chúng ta có quyền bầu cử các nhà lãnh đạo quốc gia cứ sau vài năm, ngay cả khi chúng ta thừa nhận rằng quá trình này thường tham nhũng và thiếu hiệu quả. Nhưng khi nói đến kinh tế, hệ thống sản xuất – vốn ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của chúng ta và quyết định hình dạng và hướng đi của xã hội – nói chung thậm chí không có bất kỳ hình thức dân chủ được phép tồn tại.”
Trong hệ thống tư bản, sản xuất chủ yếu được kiểm soát bởi giới tư bản bao gồm các tập đoàn tài chính lớn, các công ty khổng lồ và 1% những người sở hữu phần lớn tài sản đầu tư. Chính họ là những người quyết định sản xuất cái gì, sử dụng sức lao động tập thể và tài nguyên của hành tinh như thế nào, và làm gì với phần lợi nhuận thặng dư mà chúng tạo ra. Sự sắp xếp này hoàn toàn phi dân chủ. Trên thực tế, nó chính xác là chế độ tài phiệt. Những người kiểm soát sản xuất trong hệ thống này thường sử dụng lợi nhuận của họ để thao túng các cuộc bầu cử quốc gia, thông qua tài trợ chiến dịch tranh cử và quảng cáo, nhằm ủng hộ các chính trị gia phục vụ lợi ích của họ. Nền dân chủ không thể hoạt động hiệu quả trong những điều kiện này.
Jason Hickle nêu một thí dụ thú vị “Một nhà phê bình có thể phản biện rằng chủ nghĩa tư bản vẫn mang tính dân chủ vì mỗi người đều có thể "bỏ phiếu bằng đồng tiền của mình". Nếu tiền đô la tương đương với phiếu bầu, thì rõ ràng một số người có quyền lực bỏ phiếu lớn hơn nhiều so với những người khác. Một cá nhân sở hữu một tỷ đô la sẽ có quyền lực bỏ phiếu lớn hơn 66,000 công nhân kiếm được mức lương tối thiểu.”
GS Hickle kết luận rằng “Con đường thoát khỏi chủ nghĩa tư bản là nền dân chủ kinh tế (economic democracy).” Dân chủ kinh tế là một hệ thống kinh tế xã hội với sự tham gia rộng rãi hơn của công chúng và quyền kiểm soát chung đối với các quyết định kinh tế, chuyển giao quyền lực từ tay các tập đoàn/cổ đông tập trung sang người lao động, cộng đồng và công chúng nói chung để phục vụ lợi ích chung. Hệ thống bao gồm các hợp tác xã của người lao động, ngân hàng công cộng, ngân sách có sự tham gia của người dân và phân phối của cải công bằng hơn. Mục tiêu của nó là tạo ra một hệ thống công bằng, bình đẳng và toàn diện hơn bằng cách dân chủ hóa nơi làm việc, quyền sở hữu vốn và phân bổ nguồn lực, đảm bảo quyền lực kinh tế phục vụ xã hội chứ không chỉ vì lợi nhuận cá nhân.
Một nền kinh tế tư bản không có dân chủ, thường được gọi là chủ nghĩa tư bản độc đoán (authoritarian capitalism), đặc trưng bởi quyền sở hữu tư nhân và thị trường tự do nhưng lại có những hạn chế nghiêm trọng về quyền chính trị và sự kiểm soát của nhà nước đối với đời sống kinh tế, và chủ lực là khu vực quốc doanh điển hình là các hệ thống ở Trung Quốc, Nga, và Việt Nam là những nước Cộng Sản. Do đó nó mang một tên đặc biệt là “tư bản đỏ”, nơi giới tinh hoa kinh doanh liên kết với đảng cầm quyền để duy trì sự ổn định, tạo ra một cấu trúc kinh tế-chính trị quyền lực và không chịu trách nhiệm giải trình, ưu tiên lợi nhuận và quyền lực nhà nước hơn các quyền tự do cá nhân, sử dụng các đòn bẩy kinh tế để buộc người dân phải tuân thủ. Hậu quả là tham nhũng và chậm tiến.
Nguyễn Quốc Khải
THAM KHẢO
* Jason Hickel, “Why capitalism is fundamentally undemocratic.” May 03, 2025.
* Robert B. Reich, “How capitalism is killing democracy.” Foreign Policy magazine
, September/October 2007.
* Mike Clark, “America must balance capitalism and democracy.” The Florida Times, June 12, 2027.
* Bill Sims, “Democracy and capitalism: A strained relationship.” The Times – Gazette, November 3, 2025.
* Julius Falk, “Capitalism’s Threat to Democracy.” Labor Action, August 4, 2025.
* Semuhi Sinanoglu, Lucan A. Way, Steven Levitsky, “Can Capitalism Save Democracy?
Journal of Democracy, July 2025.
* Felix Rohatyn, “Freedom, Fairness and American Capitalism.” Brookings Institution, April 21, 2005.
* Jonathan Levy, “Capitalism and Democracy Often Clash in America. They Usually End Up Better for It.” WSJ, October 13, 2025.
* Tyler Cowen, Sebastian Mallaby, Francis Fukuyama, James Kurth, Walter Russell Mead, Adam Garfinkle (Editor), “Plutocracy & Democracy: How Money Corrupts Our Politics and Culture.” Kindle Edition, October 4, 2012.
Gửi ý kiến của bạn
