Lái xe đến những công viên quốc gia nổi tiếng của Hoa Kỳ ngày càng trở thành một việc mệt mỏi. Không chỉ là quãng đường dài, mà còn là bãi đậu xe chật kín, hàng xe nối đuôi trước cổng vào, rồi những quy định hạn chế phương tiện khiến không ít người tới nơi mà vẫn phải quay về. Trong hoàn cảnh ấy, tàu hỏa hiện ra như một lối đi khác: bớt căng thẳng, bớt chen chúc, và mang lại một trải nghiệm du hành chậm rãi hơn.
Một đoàn tàu có thể chở hàng trăm người trên một dải ray hẹp chưa đầy hai mét, thay thế cho hàng trăm chiếc xe cá nhân. Với nhiều công viên, người đi tàu còn có thể vào cổng mà không cần giấy phép xe — thứ ngày càng khó xin trong mùa cao điểm — lại được nhìn thấy những cảnh quan mà đường bộ không thể chạm tới.
Nhưng tàu hỏa không chỉ là giải pháp cho nạn kẹt xe. Nó còn mang theo một cảm thức cũ: ngồi yên, nhìn cảnh vật trôi qua cửa sổ, không cần cầm vô-lăng, không phải tranh cãi xem ai lái. Năm 2024, có tới 32,8 triệu người đi Amtrak — con số cho thấy hệ thống đường sắt quốc gia vẫn còn sức hút với những người muốn đi chậm, đi xa, và đi khác.
“Đó là cách từ chối nhịp sống hối hả,” chuyên gia du lịch tàu hỏa Sojourner White nói. “Anh có thể nghỉ ngơi thật sự, tạm rời màn hình, và để cho chuyến đi tự nó diễn ra.”
Dưới đây là những công viên quốc gia mà tàu hỏa không chỉ đưa người ta đến nơi, mà còn mở ra một cách nhìn khác về nước Mỹ.
Glacier National Park, Montana
Ảnh 1: Con đường Going-to-the-Sun Road nhìn từ Logan Pass, Glacier National Park, Montana — tuyến đường băng qua Continental Divide, chỉ mở vài tháng mỗi năm và là biểu tượng của vùng “Vương Miện Lục Địa.” Nguồn: National Park Service, public domain.
Glacier National Park nằm ở miền bắc Montana, bao trùm dãy Rocky với những đỉnh núi răng cưa, thung lũng sâu, rừng mưa ôn đới hiếm hoi và những dòng băng mang tên công viên. Mỗi năm, hơn ba triệu du khách tìm đến nơi này để đi tuyến Going-to-the-Sun Road — con đường dài chưa đầy 80 cây số, chỉ mở trong mùa ấm vì tuyết phủ phần lớn thời gian còn lại.
Từ năm 2021, công viên áp dụng chế độ hạn chế xe nhằm giảm tình trạng quá tải. Biện pháp này giúp bảo vệ cảnh quan, nhưng cũng khiến nhiều người không còn cách vào công viên khi hết suất. Ít ai để ý rằng tàu hỏa lại là một lối khác: du khách đi tàu có thể vào công viên bằng hệ thống xe đưa đón mà không cần giấy phép xe cá nhân.
Đường sắt đã đưa du khách đến Glacier từ năm 1892. Công ty Great Northern Railway từng đóng vai trò quan trọng trong việc quảng bá và vận động thành lập công viên năm 1910, thời mà tàu hỏa là cánh cửa chính dẫn người Mỹ vào vùng núi hoang dã này.
Grand Canyon National Park, Arizona
Ảnh 2: Toàn cảnh South Rim nhìn từ Mather Point, Grand Canyon National Park, Arizona — nơi tập trung phần lớn du khách và là điểm ngắm hẻm núi nổi tiếng nhất. Nguồn: National Park Service, public domain.
Grand Canyon trải rộng hơn 1,2 triệu mẫu đất, là một kho lưu trữ địa chất khổng lồ của lịch sử Trái Đất. Tuy vậy, phần lớn gần năm triệu du khách mỗi năm đều dồn về South Rim, nơi chỉ có một cổng vào chính, khiến cảnh chờ đợi kéo dài trước cổng công viên không phải là chuyện hiếm.
Giải pháp đến từ tiếng còi tàu vang lên ở thị trấn Williams. Tuyến Grand Canyon Railway đã nối du khách với hẻm núi từ năm 1901. Chuyến tàu dài 65 dặm đưa hành khách băng qua cao nguyên khô cằn và rừng thông ponderosa, rồi dừng ngay sát South Rim — không cần lái xe, không phải xếp hàng ở cổng.
Yosemite National Park, California
Ảnh 3: Vách đá El Capitan nhìn từ Yosemite Valley, Yosemite National Park, California — một trong những biểu tượng quen thuộc nhất của thung lũng. Nguồn: National Park Service, public domain.
Mọi con đường vào Yosemite đều phải leo qua chân Sierra Nevada, và mỗi mùa hè đều chứng kiến bãi đậu xe đầy từ sáng sớm. Khi sự háo hức tăng theo độ cao, thì dòng xe cũng chậm dần, có lúc đứng yên hàng giờ.
Yosemite giải bài toán này bằng một trong những hệ thống xe đưa đón hiệu quả nhất trong toàn bộ hệ thống công viên quốc gia. Du khách có thể để xe bên ngoài, hoặc đi tàu tới Merced rồi nối chuyến xe buýt YARTS vào thẳng thung lũng, bỏ lại phía sau phần lớn phiền toái của việc lái xe đường núi.
New River Gorge National Park, West Virginia
Ảnh 4: Cầu New River Gorge bắc qua hẻm núi cùng tên tại West Virginia, một công trình thép vắt ngang dòng sông và là biểu tượng của công viên quốc gia mới này. Nguồn: National Park Service, public domain.
Thành lập năm 2020, New River Gorge là một trong những công viên quốc gia mới nhất, nhưng lượng khách tăng nhanh hơn mức trung bình toàn hệ thống. Với các hoạt động từ đi bộ, leo đá đến chèo thuyền vượt thác, nơi đây mang lại cảm giác phiêu lưu vừa tầm cho vùng miền Đông Hoa Kỳ.
Công viên gắn chặt với lịch sử đường sắt. Nhiều thị trấn khai thác than cũ, như Thurmond, từng phồn thịnh nhờ tàu hỏa, nay chỉ còn thấy được trọn vẹn từ cửa sổ toa tàu — bởi không có con đường bộ nào đi xuyên suốt hẻm núi.
Cuyahoga Valley National Park, Ohio
Ảnh 5: Thác Brandywine Falls giữa rừng Cuyahoga Valley National Park, Ohio — điểm dừng chân quen thuộc của các chuyến đi trong ngày. Nguồn: National Park Service, public domain.
Nằm giữa Cleveland và Akron, Cuyahoga Valley là một dải xanh yên ả với thác nước, đầm lầy và dấu tích công nghiệp cũ, đủ gần cho một chuyến đi ngắn nhưng đủ yên để tách khỏi đô thị.
Xương sống của công viên là con đường mòn dọc kênh Ohio & Erie. Song hành với nó là tuyến Cuyahoga Valley Scenic Railroad, đưa du khách đi trên những toa xe cổ từ thập niên 1940–1960, cho phép kết hợp tàu hỏa với đi bộ hoặc xe đạp trong cùng một chuyến đi.
Denali National Park, Alaska
Ảnh 6: Núi Denali nhìn từ con đường tundra trong Denali National Park, Alaska — đỉnh núi cao nhất Bắc Mỹ, thường ẩn hiện sau mây và thời tiết khắc nghiệt. Nguồn: National Park Service, public domain.
Denali bảo vệ đỉnh núi cao nhất Bắc Mỹ và một vùng hoang dã cận Bắc Cực rộng lớn. Con đường duy nhất dài khoảng 90 dặm trong công viên bị hạn chế xe quanh năm, khiến xe đưa đón và tàu hỏa trở thành phương tiện chính để vào sâu bên trong.
Tuyến Alaska Railroad nối Anchorage với Denali, chạy qua những vùng đất hầu như không có đường bộ. Các toa kính vòm mở ra tầm nhìn trọn vẹn núi non, đồng rêu tundra và thú hoang — những cảnh tượng mà xe hơi không thể mang lại.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình