Theo nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Trường Y Harvard thực hiện, đăng trên tập san y khoa Journal of the American Medical Association (JAMA), thói quen uống cà phê có caffeine hoặc trà mỗi ngày có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn, tốc độ suy giảm nhận thức chậm hơn và khả năng tư duy được duy trì tốt hơn theo thời gian.
Nghiên cứu này dựa trên dữ liệu quan sát dài hạn của gần 132.000 người trưởng thành khỏe mạnh tại Hoa Kỳ, được theo dõi từ đầu thập niên 1980 đến năm 2023. Nguồn dữ liệu lấy từ hai công trình lớn là Nurses’ Health Study và Health Professionals Follow-Up Study, bao gồm các y tá, bác sĩ và nhân viên y tế, những người được cập nhật đều đặn về thói quen sinh hoạt, chế độ ăn uống và tình trạng sức khỏe trong nhiều thập niên.
Trong thời gian theo dõi trung bình gần 37 năm, hơn 11.000 người trong nhóm nghiên cứu được chẩn đoán mắc chứng sa sút trí tuệ. Khi so sánh thói quen sử dụng caffeine, các nhà nghiên cứu nhận thấy nhóm uống từ hai đến ba ly cà phê có caffeine mỗi ngày, hoặc một đến hai ly trà, có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn rõ rệt so với nhóm uống rất ít hoặc không uống.
Theo phân tích thống kê, những người uống cà phê nhiều nhất có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn khoảng 18% so với nhóm uống ít nhất. Đối với trà, mức giảm rủi ro ghi nhận vào khoảng 14–16%, tùy cách phân tích. Tổng lượng caffeine tương ứng với mức lợi ích cao nhất vào khoảng 300 milligram mỗi ngày.
Đáng chú ý, lợi ích này vẫn xuất hiện ở những người thuộc nhóm nguy cơ cao, bao gồm cả những người mang biến thể gene APOE4, vốn được xem là yếu tố di truyền làm tăng nguy cơ mắc Alzheimer. Trong khi đó, cà phê không caffeine (decaf) không cho thấy mối liên hệ tích cực tương tự đối với chức năng nhận thức hay nguy cơ sa sút trí tuệ.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh đây là nghiên cứu quan sát, nghĩa là chỉ ghi nhận mối liên hệ, không chứng minh được quan hệ nhân quả trực tiếp. Nói cách khác, việc uống cà phê hay trà không thể được xem là nguyên nhân trực tiếp giúp phòng ngừa sa sút trí tuệ. Những người có thói quen uống cà phê hoặc trà đều đặn có thể đồng thời sở hữu các yếu tố lối sống lành mạnh khác, như vận động thường xuyên, chế độ ăn cân đối, trình độ học vấn cao hơn hoặc khả năng tiếp cận chăm sóc y tế tốt hơn.
Một số nhà khoa học cho rằng caffeine và các hợp chất sinh học trong cà phê và trà, như polyphenol và flavonoid, có thể góp phần làm giảm viêm, giảm stress oxy hóa và cải thiện lưu thông máu lên não, những yếu tố được cho là có vai trò trong tiến trình thoái hóa thần kinh. Tuy nhiên, các giả thuyết này vẫn cần được kiểm chứng thêm qua các thử nghiệm lâm sàng có đối chứng.
Nghiên cứu cũng cho thấy lợi ích không tăng thêm khi dùng caffeine quá mức. Uống nhiều hơn 3 ly cà phê mỗi ngày không mang lại hiệu quả bảo vệ cao hơn, thậm chí có thể gây tác dụng phụ như rối loạn giấc ngủ, hồi hộp hoặc lo âu ở một số người. Vì vậy, các tác giả không khuyến khích những người vốn không uống cà phê hay trà bắt đầu sử dụng chỉ với mục đích phòng bệnh.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình