Áp phích truy nã treo thưởng của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, đăng ngày 4.12.2024, giới thiệu Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, biệt danh El Mencho, là tội phạm bị truy nã tại Mỹ vì điều hành đường dây nhập khẩu các chất ma túy kiểm soát, kể cả fentanyl, và thông báo mức thưởng lên tới 15 triệu USD cho thông tin dẫn tới việc bắt giữ hay kết án y, kèm số điện thoại, email và mã QR để người dân gửi tin mật cho DEA và Bộ Ngoại giao.
Lực lượng an ninh Mexico đã mở một chiến dịch quân sự quy mô lớn tại thị trấn Tapalpa, bang Jalisco hôm Chủ nhật, tiêu diệt Nemesio Rubén Oseguera Cervantes (“El Mencho”), thủ lĩnh Cartel Jalisco Thế Hệ Mới (CJNG) và là trùm ma túy bị truy nã gắt gao nhất nước, với sự hỗ trợ tình báo từ phía Mỹ. Chiến dịch có sự tham gia của Không quân Mexico và lực lượng đặc nhiệm phản ứng nhanh của Vệ binh Quốc gia; quân đội cho biết họ bị tấn công trước, bắn trả làm chết 4 thành viên CJNG, làm bị thương nặng 3 người, trong đó có El Mencho, kẻ sau đó tử vong trên đường được không vận tới Mexico City. Hai nghi phạm khác bị bắt, và nhà chức trách thu giữ nhiều xe bọc thép cùng vũ khí hạng nặng, bao gồm cả ống phóng tên lửa có khả năng bắn hạ máy bay và phá hủy xe thiết giáp.
El Mencho, 59 tuổi, xuất thân nghèo khó ở Michoacán, từng nhập cư lậu sang California thập niên 1980, bị trục xuất về Mexico, rồi có thời gian làm cảnh sát trước khi bỏ lực lượng để gia nhập băng Milenio và sau đó đồng sáng lập CJNG năm 2009. Dưới tay hắn, CJNG vươn lên thành một trong những cartel quyền lực nhất, kiểm soát các tuyến buôn lậu cocaine, methamphetamine, fentanyl sang Mỹ, hiện diện tại gần như toàn bộ 50 tiểu bang và được đánh giá là ngang ngửa Sinaloa. Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc CJNG còn mở rộng sang trộm cắp nhiên liệu, buôn lậu dầu thô, và các vụ tấn công vũ trang, trong đó có vụ ám sát hụt Bộ trưởng An ninh Mexico City Omar García Harfuch năm 2020. Oseguera đã nhiều lần bị truy tố tại Mỹ về tội buôn ma túy; tháng 12/2024, Washington nâng mức treo thưởng cho thông tin dẫn đến việc bắt giữ hoặc kết án hắn lên 15 triệu USD và xếp hắn vào diện “đào tẩu cực kỳ nguy hiểm”.
Chính quyền Trump đã liệt CJNG và một số cartel khác vào danh sách “tổ chức khủng bố nước ngoài”, qua đó mở đường cho việc sử dụng các công cụ quân sự sâu rộng hơn trong “cuộc chiến chống ma túy” và siết trách nhiệm pháp lý đối với các định chế tài chính dính líu tới dòng tiền cartel, một bước đi gây nhiều tranh cãi pháp lý về nguy cơ lách thủ tục tố tụng và luật quốc tế. Phó Ngoại trưởng Mỹ Christopher Landau gọi El Mencho là một trong những trùm ma túy “tàn bạo và đẫm máu nhất” và ca ngợi việc hạ sát hắn là “tin mừng cho Mexico, Mỹ, châu Mỹ Latin và thế giới”.
Về vai trò của Mỹ trong chiến dịch, phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt nói Washington cung cấp “hỗ trợ tình báo” và “thông tin bổ sung” giúp Mexico lập và thực thi kế hoạch tấn công, nhưng phía Mexico khẳng định không có binh sĩ Mỹ tham chiến trực tiếp, chiến dịch do họ thiết kế và chỉ huy. Các nguồn tin nói với Reuters rằng Hoa Kỳ đã chuyển cho Mexico một “gói mục tiêu” chi tiết về El Mencho, do nhiều cơ quan thực thi pháp luật và tình báo tổng hợp, và một lực lượng mới – Joint Interagency Task Force–Counter Cartel (JIATF‑CC), nhóm liên ngành do quân đội Mỹ dẫn dắt, đã tham gia cung cấp tình báo cho chiến dịch. Lực lượng này, thành lập hồi tháng 1, có nhiệm vụ xác định, vô hiệu hóa và triệt phá các mạng lưới cartel đe dọa Hoa Kỳ dọc biên giới Mỹ–Mexico và lập bản đồ mạng lưới của chúng ở hai bên biên giới.
Cái chết của El Mencho lập tức châm ngòi làn sóng trả thù dữ dội từ CJNG và các nhóm liên minh tại Jalisco và nhiều bang khác, với các vụ đốt xe, dựng chướng ngại vật trên đường, tấn công lực lượng an ninh và phóng hỏa cơ sở kinh doanh. Tại Guadalajara – một trong các thành phố chủ nhà World Cup 2026 – và thành phố biển Puerto Vallarta, video và ảnh trên mạng xã hội cho thấy cây xăng, siêu thị, ngân hàng nhà nước, xe buýt và ô tô bị đốt cháy để phong tỏa đường sá; báo chí địa phương ghi nhận tiếng súng và giao tranh băng đảng tại nhiều khu vực. Nội các An ninh Mexico cho biết có hàng trăm chốt chặn do cartel dựng lên trên hơn 20 bang trong giai đoạn cao điểm, và đến tối Chủ nhật vẫn còn ít nhất bốn điểm phong tỏa tại Jalisco.
Đại sứ quán Mỹ tại Mexico phát đi cảnh báo an ninh, khuyến cáo công dân Mỹ “ở yên tại chỗ” tại Jalisco, Baja California, Quintana Roo và một số khu vực tại Guanajuato, Guerrero, Michoacán, Oaxaca, Nuevo León và Tamaulipas, lưu ý rằng các chốt chặn đã làm gián đoạn hoạt động hàng không, taxi và dịch vụ gọi xe công nghệ, đặc biệt ở Puerto Vallarta. Một số hãng hàng không Mexico như Volaris, Viva Aerobus, cùng với Air Canada, tạm ngừng các chuyến bay đến và đi từ Puerto Vallarta, trong khi nhiều doanh nghiệp đóng cửa vì lo ngại bạo lực. Liên đoàn bóng đá Liga BBVA MX hoãn các trận đấu tối Chủ nhật tại Guadalajara và Querétaro; Thống đốc Jalisco Pablo Lemus Navarro kêu gọi dân ở nhà, đình chỉ hoạt động công cộng, giao thông và trường học, nhưng cho biết cơ quan nhà nước và bệnh viện vẫn vận hành bình thường trong tình trạng “báo động đỏ”.
VB tóm lược
Nguồn: theo tạp chí TIME, “What to Know About the Operation to Kill Mexican Drug Lord ‘El Mencho’—and the U.S.’s Role”, Miranda Jeyaretnam, 23.2.2026.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình