Bối cảnh
Ngày 24 tháng 2 năm 2022, Putin phát động “chiến dịch quân sự đặc biệt”, thực chất là cuộc xâm lược toàn diện nhằm vào lãnh thổ Ukraine. Trái với nhiều dự đoán ban đầu, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từ chối rời khỏi đất nước để xin tỵ nạn Hoa kỳ và kêu gọi toàn dân kháng chiến, đồng thời nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế.
Kế hoạch của Nga nhằm nhanh chóng kiểm soát khu vực công nghiệp Donbass đã không đạt được mục tiêu do sự kháng cự quyết liệt của quân đội Ukraine. Hiện chỉ hơn 10% diện tích hai tỉnh Donetsk và Luhansk còn nằm dưới quyền kiểm soát của Kiev, nhưng tuyến phòng thủ kéo dài từ Kostiantynivka qua Druzhkivka và Kramatorsk đến Sloviansk vẫn được Ukraine cố thủ. Bên cạnh đó, Ukraine liên tục tái chiếm các khu vực nhỏ hơn trong vùng. Một số chuyên gia cho rằng việc Nga bị hạn chế truy cập vào hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink đã ảnh hưởng đến khả năng chỉ huy tác chiến của họ.
Diễn biến
Cả hai bên tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công từ trên không tại khu vực Donbass, gây thiệt hại nặng nề cho cơ sở hạ tầng và sinh mạng dân thường. Nga tăng cường sử dụng máy bay không người lái để tấn công các mục tiêu chiến lược khắp Ukraine, như nhà máy nhiệt điện, trạm biến áp và các trung tâm truyền tải năng lượng khắp Ukraine Đáp lại, Ukraine mở rộng các cuộc tấn công trong lãnh thổ Nga, kể cả các nhà máy vũ khí và cơ sở sản xuất của Nga
Sau các chiến dịch lớn trong hai năm đầu, chiến sự chuyển sang giai đoạn “chiến tranh tiêu hao”, với tốc độ tiến công chậm và tổn thất lớn. Cả hai bên đều gặp khó khăn trong việc huy động quân lực và các loại vũ khí truyền thống như không quân và xe tăng.
Không ai tin được các số liệu thương vong vì hai bên không công bố một cách minh bạch. Một số nghiên cứu độc lập dựa trên dữ liệu công khai, các hảng thông tấn quốc tê khác nhau ước tính là Nga có khoảng 220.000 binh sĩ thiệt mạng, trong khi Ukraine có khoảng 180.000 người chết hoặc mất tích. Nga được cho là đang tuyển mộ râm rộ khoảng 40.000 binh sĩ mỗi tháng, trong khi Ukraine chỉ huy động được khoảng 27.000 người và đang đối mặt với tình trạng đào ngũ gia tăng.
Vai trò của Hoa Kỳ và châu Âu
Hoa Kỳ giữ vai trò trung tâm trong các nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình, dù chính sách quân viện đôi khi còn thiếu nhất quán. Tổng thống Donald Trump từng chấm dứt tình trạng cô lập ngoại giao đối với Nga và gặp Tổng thống Putin vào năm 2025, nhưng đồng thời áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với ngành dầu mỏ Nga nhằm gây sức ép lên Điện Kremlin.
Quan hệ giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Zelensky cũng trải qua nhiều biến động. Sau những bất đồng tại Nhà Trắng một năm trước, hai bên đã nối lại đối thoại và gặp nhau nhiều lần. Tuy nhiên, vẫn chưa đạt được tiến triển đáng kể, một phần do tình hình chính trị nội bộ Mỹ và sự phụ thuộc vào kết quả bầu cử Quốc hội.
Liên minh châu Âu chưa tham gia trực tiếp vào tiến trình hòa đàm do Hoa Kỳ khởi xướng. Ukraine mong muốn sự hiện diện của châu Âu trong các cuộc đàm phán, nhưng Nga phản đối vì coi Đức và các nước phương Tây khác xem là “một bên tham chiến”.
Đề xuất của Ukraine về việc gia nhập EU vào đầu năm tới như một phần của cơ chế bảo đảm an ninh được nhiều lãnh đạo châu Âu, trong đó có Thủ tướng Merz, đánh giá là khó khả thi trong bối cảnh hiện nay.
Tiến trình hoà đàm
Các cuộc đàm phán trong tương lai sẽ xoay quanh ba nhóm vấn đề chính:
1. Quân sự: Hai bên sẽ thảo luận vể cơ chế giám sát và thực thi lệnh ngừng bắn vả lịch trỉnh rút quân và thiết lập cơ sở cho vùng phi quân sự.
2. Nhân đạo; Hai bên sẽ tim cách tương thuận vể phương thức trao đổi tù binh, và hồi hương thi thể binh sĩ. Và bảo đảm các biện pháp an ninh cho trong các khu vực còn giao tranh.
3. Chính trị: Khó khăn chinh trong chủ để này là tình trạng pháp lý của vùng Donbass. Điểm nổi bật là Nga kiên quyết yêu cầu Ukraine phải giao trả trung lập hoá và không liên kết quân sự với khối NATO. Tôn trọng quyền tự trị hoặc quyền thiểu số cho cộng đồng nói tiếng Nga.
Tiến trình hoà đàm hiện rơi vào cảnh bế tắc vi Kiev bác bỏ các yêu sách của Moscow, đặc biệt là việc công nhận quyền kiểm soát lãnh thổ của Nga đối với Donbass.
Triển vọng
Khi nhìn trong một bối cảnh chính trị rộng lớn hơn, tương lai vẫn còn nhiều bất định đối với Ukraine. Cục diện chính trị khu vực vẫn chứa chuyển biến tích cực, vì phụ thuộc vào tin vui từ nghị trường và chiến trường, khả năng huy động nguồn lực hai bên và sự can dự của các cường quốc.
Tổng thống Zelensky tiếp tục kêu gọi một “nền hòa bình công bằng” và kỳ vọng vào gói hỗ trợ tài chính từ EU để duy trì khả năng phòng thủ. Nhin chung, triển vọng hòa bình vẫn cò mờ mịt, vì Nga có còn khả năng duy trì tinh thân chiến đấu trong lâu dài không, cho dù bất chấp khó khăn kinh tế.
Còn Ukraine? sẽ còn gặp nhiều thách thức lớn hơn về nhân lực và tài chính, nhất là tình trạng tham nhũng chưa giai quyết thoả đáng,
Trong nối cành này, các bên liên quan quốc tế chưa đạt được tinh thận đồng thuận về cơ chế đàm phán và chính sách viện trợ. Tình hình bầu cử năm nay tại Hoa Kỳ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến trình hòa bình Ukraine và tương lai chính trị của Trump.
– Đỗ Kim Thêm
Gửi ý kiến của bạn
