Ngay cả những loài chim quen thuộc quanh sân vườn như sẻ nhà cũng thưa dần. Ảnh: Pixabay.
Các nhà khoa học vừa cảnh báo: quần thể chim ở Bắc Mỹ không chỉ giảm sút, mà tại nhiều nơi tốc độ suy giảm còn đang gia tốc, trùng với những vùng nông nghiệp thâm canh và khí hậu ấm lên nhanh. Công trình mới đăng trên tạp chí Science cho thấy mối tương quan rõ giữa đà suy giảm chim với khu vực dùng nhiều phân bón, thuốc trừ sâu và có diện tích canh tác lớn, song tác giả nhấn mạnh đây là tương quan thống kê chứ chưa chứng minh được quan hệ nhân quả.
Dựa trên số liệu của chương trình North American Breeding Bird Survey, nhóm nghiên cứu phân tích 1.033 tuyến khảo sát thường niên, bao gồm 261 loài chim và 10 kiểu sinh cảnh trong giai đoạn 1987–2021. Khoảng 70% các tuyến ghi nhận số lượng chim giảm “đáng kể”, trung bình mỗi năm ít hơn 9 cá thể, tức mất khoảng 304 con – tương đương 15% – trên mỗi tuyến suốt kỳ nghiên cứu. Ngoại trừ rừng, hầu hết các sinh cảnh khác đều chứng kiến đà giảm, đậm nhất ở những vùng vốn đã ấm và đang ấm lên nhanh hơn.
Gần một nửa số loài trong nghiên cứu có mức suy giảm rõ nét, trong đó có cả những loài quen thuộc quanh sân vườn như sáo đá châu Âu, quạ Mỹ, chim grackle và sẻ nhà, vốn được coi là “dẻo dai” và thích nghi tốt với môi trường có người. Một nhà khoa học bảo tồn ở Cornell, ông Ken Rosenberg, nhận định: nếu ngay cả những “tay chịu đòn” này cũng không trụ nổi thì đó là dấu hiệu mạnh cho thấy môi trường đã trở nên độc hại đối với con người và muôn loài. Đồng tác giả François Leroy nhắc thêm: tuyệt chủng thường bắt đầu từ việc số lượng cá thể suy giảm – vận mạng của các loài khỏe ấy có thể là bản báo trước cho những loài nhạy cảm hơn.
Bản đồ cho thấy những “điểm nóng” về gia tốc suy giảm là vùng Trung Đại Tây Dương, Trung Tây Hoa Kỳ và California – đều là trọng điểm nông nghiệp. Nơi nào dùng nhiều phân bón, thuốc trừ sâu, trồng tập trung trên diện tích lớn, nơi ấy tốc độ sút giảm chim càng nhanh, phù hợp với các kết quả tương tự tại châu Âu. Tuy vậy, đồng tác giả Marta Jarzyna dè dặt cho rằng với loại nghiên cứu tương quan trên quy mô lục địa, rất khó chỉ ra chính xác cơ chế nào trong nông nghiệp gây tác hại.
Dù chưa nêu được “hung thủ cụ thể”, các nhà khoa học gợi ra vài khả năng: thuốc trừ sâu giết côn trùng – nguồn thức ăn chủ lực của nhiều loài chim; việc mở rộng diện tích canh tác xóa sổ nơi cư trú tự nhiên; máy móc nông nghiệp có thể phá tổ, đập vỡ trứng; còn lối canh tác độc canh làm nghèo đa dạng thức ăn và chỗ làm tổ. Tựu trung, dấu vết đều quy về hoạt động của con người. Một nhà sinh vật học chuyên nghiên cứu chim ở Đại học Georgetown - Peter P. Marra nói với New York Times: “Giấc mơ Mỹ đang hoá thành cơn ác mộng khi nhìn vào những gì chúng ta gây ra cho đa dạng sinh học và cho những hệ sinh thái nuôi sống con người.”
