Một thiên sử thi Mỹ xoay quanh chủ đề phản kháng chính trị, chống phát-xít.
Bước lên bục nhận sáu giải Oscar 2026 – gồm Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất, Nam diễn viên phụ cho Sean Penn, Kịch bản chuyển thể, Dựng phim và Tuyển chọn diễn viên – One Battle After Another của Paul Thomas Anderson đã được giải của giới phê bình, mang danh tiếng “bộ phim hay nhất trong nhiều năm gần đây”. Điều đáng nói là cuốn phim được thực hiện trước khi Trump trở lại nắm quyền lần thứ hai, nhưng lại ra mắt và đoạt những giải cao quý nhất đúng lúc không khí chính trị Hoa Kỳ dưới một chính quyền mang màu sắc chuyên chế.
Ra chiếu ở rạp vào cuối tháng 9/2025, One Battle After Another là một cuốn phim về tình hình chính trị ly kỳ, nhiều cảnh dí dỏm, trào lộng, với những cảnh khi quay phim còn được xem như trong trí tưởng tượng, vậy mà đến thời điểm chiếu ra rạp, lại giống y như cảnh cắt từ bản tin thời sự.
Nhân vật phản diện là Đại tá Steven J. Lockjaw, một sĩ quan cuồng bài di dân, mượn cớ “đánh cartel” để vây hãm một “thành phố tị nạn”. Sau lưng ông ta là một nhóm quyền lực da trắng quyền lực, mang cái tên mỉa mai là Christmas Adventurers Club, nói năng hệt như những câu khẩu hiệu mà Trump và phe của ông hiện đang dùng trong thực tại.
“One Battle After Another” được báo chí khen ngợi. Nhiều nhà phê bình cho rằng đây là cuốn phim hay nhất họ xem trong nhiều năm qua. Có lẽ giá trị của phim không dừng ở chuyện “đứng về phía chống phát xít”. Bởi vì trong bối cảnh chính quyền Trump tìm cách tấn công các định chế văn hóa, việc Hollywood còn dám làm –dám tôn vinh tinh thần công khai chống lại xu hướng đó khiến những người bình phim cảm thấy phần nào hy vọng.
Anderson viết kịch bản dựa theo tiểu thuyết Vineland của Thomas Pynchon, câu chuyện về những người từng là hippie, từng là “cách mạng” thập niên 60, trôi dạt sang thời Reagan. Ông khéo léo dời câu chuyện đến những năm đầu thế kỷ 21, chấp nhận vài chỗ chênh lệch niên đại để tập trung vào câu hỏi: khi phong trào đã tan, khi người ta mệt mỏi và vỡ mộng, còn cái gì đáng để xuống đường lần nữa? Lúc đầu người xem có thể thấy hơi trật nhịp thời gian, nhưng càng về sau, cái “trật” ấy lại mở ra ý nghĩa: quá khứ chưa chịu rút lui, nó kéo lê nguyên một thế hệ sang hiện tại.
Giữa phim là nhân vật Perfidia (Teyana Taylor), một nữ chiến binh da màu cầm đầu nhóm vũ trang French 75. Cái tên Perfidia đã gợi sẵn một nốt phản trắc. Người tình của cô, do Leonardo DiCaprio đóng, là tay chuyên về chất nổ. Phim mở màn với cảnh cả nhóm đang thực hiện một cuộc tập kích trại giam di dân do Lockjaw trông coi; Perfidia đã hạ gục và làm nhục viên sĩ quan này, để lại cho hắn một vết thương lòng không bao giờ lành.
Cuốn phim nhảy một bước sang mười sáu năm sau. DiCaprio lúc này sống ẩn dật ở miền Bắc California với cô con gái, dưới cái tên mới là Bob Ferguson và Willa Ferguson. Lockjaw nghi ngờ Willa có thể là con mình, mà nếu đúng như vậy thì là một rủi ro chính trị chết người đối với ông ta, nên bắt đầu săn đuổi cô bé. Từ đó, mạch phim chuyển sang thế truy kích: Bob – một người cha tàn tạ, mang quá khứ cách mạng lỡ dở – vừa chạy trốn, vừa tìm đường cứu con, bấu víu vào những đầu mối còn sót lại của phong trào cách mạng ngầm năm xưa.
Anderson khéo dùng những mô-típ quen của loại phim hành động nhưng luôn tránh cái kết kiểu “anh hùng ra tay cứu tình thế”. Sau 16 năm, Bob bây giờ là một gã đàn ông bệ rạc, hút cần sa nhiều tới mức đầu óc lỗ chỗ, lúc tỉnh lúc mê. Anh không phải kiểu cha già sát thủ mà chỉ là người cha thương con đến mức liều mạng, dù vụng về và thường làm hỏng việc. Một màn vui nổi bật là khi Bob gọi vào một đường dây bí mật của giới hoạt động để xin trợ giúp, bị hỏi một câu gài để kiểm tra thân phận, nhưng lục mãi trong đầu cũng không ra câu trả lời vì ngày xưa… lười học tài liệu “nổi dậy”.
Phim cũng không “thánh hóa” Perfidia. Có một khung hình chắc chắn sẽ còn được nhắc lại lâu dài: Perfidia, bụng bầu lộ ra dưới bộ đồ trận, vừa mang thai vừa siết cò súng máy giữa khói lửa. Hình ảnh đó vừa gợi đến thứ biểu tượng “nữ quyền vũ trang”, vừa phơi bày một nhân vật thật sự nghiện cảm giác bạo lực. Về sau, cô phản bội đồng đội, rồi bỏ cả người tình lẫn đứa con sau lưng, lại còn nói bằng một thứ giọng rất “đúng sách vở tự do cá nhân”: cô đặt mình lên trên hết, và “từ chối sự tầm thường” của Bob. Anderson để nhân vật này phơi bày hết sự ích kỷ mà vẫn cho thấy: ngay cả kẻ phản bội cũng là sản phẩm của một thời kỳ đấu tranh bị nghiền nát.
Dù không cổ vũ bạo lực cách mạng, phim cũng không quay lưng với những mục tiêu mà nhóm phim French 75 từng nhắm tới. Anderson dành cảm tình rõ rệt cho những người tự nguyện ở lại trong bóng tối, lo cho từng thân phận cụ thể. Một trong những nhân vật gây thiện cảm nhất là Sergio St. Carlos (Benicio Del Toro), thầy dạy võ đồng thời điều hành một đường dây đưa người nhập cư vượt khỏi tầm tay nhà chức trách. Ông đi qua hết hỗn loạn trong phim với vẻ điềm tĩnh của người đã quen thấy bạo lực, quen luôn cả thất bại, nhưng không hề nghĩ đến chuyện ngừng tay.
Không lạ khi One Battle After Another chọc giận phe bảo thủ. Nhưng gộp bộ phim này vào dạng “tuyên truyền khủng bố cánh tả” là không hiểu dụng ý của Anderson: ông phê phán cả những kẻ nhân danh cách mạng để thỏa mãn cái tôi, nhưng đồng thời bênh vực những người bình thường vẫn liều mình chống lại một bộ máy ngày càng hà khắc.
Ngay tuần phim ra rạp, chính quyền Trump cho phổ biến một văn kiện về an ninh, lên án những phong trào bị cho là bôi nhọ các nguyên tắc nền tảng - như việc bảo vệ biên giới – để biện minh cho bạo lực cách mạng. Trong tình hình chính trị hiện nay, phim One Battle After Another càng nghịch thời bao nhiêu thì xem ra lại càng “đúng thời điểm” bấy nhiêu: cuốn phim né những điều đang bị cảnh cáo, mà thản nhiên kể câu chuyện của mình như thể nước Mỹ vẫn còn là nơi người ta có quyền kể chuyện thật.
Đến đêm trao giải, One Battle After Another rốt cuộc ôm trọn sáu tượng vàng Oscar, khép lại chuỗi 11 lần đề cử mà Paul Thomas Anderson ra về trắng tay trước đó. Với ông, có lẽ đó đơn giản là món nợ nghề nghiệp mà Viện Hàn lâm trả cho một tay đạo diễn điêu luyện của nền điện ảnh Mỹ. Nhưng với nhiều khán giả khác, chiến thắng này còn có một ý nghĩa sâu rộng hơn, bộ phim không kể lại câu chuyện viễn ảnh, mà vẽ nên thực trạng của một đất nước đang thay đổi những nguyên tắc căn bản, và trong bối cảnh bất lợi, bị đe dọa, Hollywood vẫn giữ vai trò phản ảnh câu chuyện thời thế không nhân nhượng.
Cung Đô tổng hợp
