“Health Care, Not Warfare.”
TẠI SAO GIÁ XĂNG DẦU LẠI TĂNG KỂ TỪ KHI CUỘC CHIẾN TẠI IRAN BẮT ĐẦU?
Cuộc xung đột đã đẩy giá dầu thô Brent—chỉ số tham chiếu toàn cầu—tăng hơn 40%. Tính đến cuối tháng 3 năm 2026, giá xăng trung bình tại Hoa Kỳ đã vọt lên mức gần 4 USD/gallon, đánh dấu một trong những đợt tăng giá nhanh nhất trong nhiều thập kỷ qua.
Tính chất dai dẳng và khó lường của cuộc chiến đang đẩy mức phí bảo hiểm lên cao. Nhiều nhà phân tích nhận định rằng giá cả có thể sẽ duy trì ở mức cao, hoặc thậm chí tiếp tục leo thang nếu chiến tranh kéo dài và lệnh phong tỏa eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn.
Sau hết là yếu tố mùa. Bắc bán cầu đã bước vào mùa xuân kể từ 20 tháng 3. Thông thường, nhu cầu xăng tăng vào mùa xuân và mùa hè. Vào thời gian này, các nhà máy lọc dầu chuyển sang sản xuất loại nhiên liệu chuyên dụng cho mùa hè.
Kể từ khi cuộc xung đột ở Trung Đông bắt đầu, giá xăng trung bình trên toàn nước Mỹ tăng từ mức xấp xỉ 2.98 USD lên hơn 3.90 USD mỗi gallon.
CHÍNH QUYỀN TRUMP ĐÃ LÀM GÌ ĐỂ HẠ GIÁ XĂNG DẦU?
Chính quyền Trump đã thực hiện một số biện pháp nhằm đối phó với tình trạng giá xăng dầu tăng vọt sau các cuộc xung đột tại Trung Đông và việc Eo biển Hormuz bị đóng cửa. Những hành động này, với mục tiêu gia tăng nguồn cung và cắt giảm chi phí, bao gồm:
• Giải phóng Kho dự trữ Chiến lược: Chính quyền đã công bố kế hoạch phối hợp giải phóng 172 triệu thùng dầu từ Kho Dự Trữ Dầu Mỏ Chiến Lược (U.S. Strategic Petroleum Reserve - SPR) của Hoa Kỳ nhằm bình ổn thị trường.
• Tạm miễn áp dụng Đạo luật Jones: Tổng thống Trump đã ra lệnh tạm miễn áp dụng trong 60 ngày đối với Đạo luật Jones – một đạo luật ban hành năm 1920 quy định rằng hàng hóa vận chuyển giữa các hải cảng của Hoa Kỳ bắt buộc phải được chuyên chở trên các tàu do Mỹ đóng, treo cờ Mỹ và có thủy thủ đoàn là người Mỹ. Động thái này nhằm cho phép các tàu nước ngoài tham gia vận chuyển nhiên liệu nhanh chóng hơn. Nhờ đó một phần nào giảm chi phí vận chuyển và gia tăng nguồn cung.
• Nới lỏng các lệnh trừng phạt về dầu mỏ: Nhà Trắng đã thực hiện các bước nhằm giải tỏa nguồn cung dầu toàn cầu thông qua việc nới lỏng các lệnh trừng phạt, bao gồm việc cho phép thực hiện một số giao dịch nhất định với Venezuela và Nga.
• Thúc đẩy sản xuất trong nước: Chính quyền đã khuyến khích các công ty dầu mỏ đẩy nhanh hoạt động khoan thăm dò nhằm đối phó với đà tăng giá, đồng thời xúc tiến việc nối lại hoạt động khoan dầu ngoài khơi bờ biển California.
• Nới lỏng các quy định về nhiên liệu: Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường (EPA) đã tiến hành cấp các giấy phép miễn trừ, cho phép bán nhiên liệu E15 (hỗn hợp chứa 15% ethanol) trong các tháng mùa hè nhằm gia tăng nguồn cung xăng dầu hiện có.
Mặc dù các biện pháp này được đưa ra nhằm hạ nhiệt giá cả, giới phân tích nhận định rằng tác động của chúng có thể sẽ khá hạn chế. Theo ước tính của một số chuyên gia, việc miễn trừ áp dụng Đạo luật Jones chỉ giúp giảm giá khoảng 3 xu mỗi gallon.
Chính quyền đã mô tả tình trạng chi phí leo thang hiện nay như một "nỗi đau ngắn hạn" cần chấp nhận để đổi lấy "lợi ích dài hạn" trong việc hiện thực hóa mục tiêu loại bỏ các mối đe dọa từ phía Iran.
Bất chấp những nỗ lực kể trên, giá xăng trong tháng 3 năm 2026 vẫn chạm mức cao nhất trong nhiều năm qua (3.91 USD/gallon) do sự leo thang của cuộc xung đột.
IRAN NỚI LỎNG LỆNH ĐÓNG EO BIỂN HORMUZ.
Theo các báo cáo gần đây, thay vì đóng hoàn toàn eo biển Hormuz như lúc ban đầu, Iran đã chuyển sang áp dụng một hệ thống có tính chọn lọc cấp phép đối với các tàu thuyền đi qua. Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo Iran (Islamic Revolutionary Guard Corps - IRGC) chỉ cho phép một số tàu không liên hệ với liên minh Hoa Kỳ - Do Thái qua lại eo biển Hormuz, bề rộng hẹp nhất là 21 dặm, nằm trong lãnh hải của Iran.
Các thuyền bè di chuyển qua eo biển Hormuz - đặc biệt là những tàu xuất phát từ hoặc hướng tới các quốc gia không thù địch (chẳng hạn như Iraq, Trung Quốc, Ấn Độ) - bằng cách bám sát vùng biển thuộc chủ quyền của Iran, thay vì vùng biển quốc tế.
Theo Al Jazeera, Iran tiếp tục kiểu phong tỏa có kiểm soát và chọn lọc khiến eo biển Hormuz gần như không thể sử dụng được đối với hầu hết các hoạt động giao thương, thông qua sự kết hợp giữa các mối đe dọa từ máy bay không người lái và tên lửa, thủy lôi, cùng tác chiến điện tử.
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump vào ngày 21 tháng 3 đã đe dọa sẽ "tấn công và xóa sổ" các nhà máy điện của Iran trong vòng 48 giờ nếu nước này không chấm dứt việc phong tỏa Eo biển Hormuz. Iran đã cảnh báo sẽ trả đũa bằng cách nhắm mục tiêu vào các hệ thống năng lượng và nước ở các quốc gia vùng Vịnh và đóng hoàn toàn eo biển Hormuz.
Theo các báo cáo của Hội Đồng Quan Hệ Đối Ngoại (Council on Foreign Relations) và Tổ Chức Ân Xá Quốc Tế Canada (Amnesty International Canada), các chuyên gia cảnh báo rằng việc tấn công vào lưới điện dân sự có thể cấu thành tội ác chiến tranh và gây ra một cuộc khủng hoảng nhân đạo. Vào ngày 24 tháng 3, Trump đã tuyên bố hoãn cuộc ném bom trong 5 ngày. Nếu Trump thực hiện lời đe dọa, giá dầu xăng sẽ tăng vọt, một thảm kịch mà Trump muốn tránh né.
CUỘC CHIẾN TẠI IRAN TỐN 1.3 TRIỆU USD MỖI PHÚT
Dựa trên báo cáo của Bộ Chiến Tranh, trong sáu ngày đầu tiên của cuộc chiến Hoa Kỳ đã tiêu tốn 11.3 tỷ đô la — và ngay cả con số chưa đầy đủ đó cũng lên tới hơn 1.3 triệu đô la mỗi phút. Trong 3 tuần của cuộc chiến, chi phí tổng cộng khoảng 35 triệu đô la. Theo Linda Bilmes, giáo sư về Chính Sách Công (Public Policy) tại Harvard University, chiến tranh tại Iran sẽ tốn tổng cộng khoảng 1,000 tỉ đô la, kể cả những chi phí sau khi chiến tranh đã chấm dứt.
Chúng ta cần hiểu rằng những con số như thế này không bao giờ hoàn toàn đáng tin cậy — nhưng điều đó cũng đúng đối với cả các khoản chi phí quân sự. Chính quyền của George W. Bush vào năm 2003 đã ước tính chi phí cho cuộc chiến tại Iraq là 40 tỷ đô la; rốt cuộc, con số thực tế có lẽ đã lên tới 3 nghìn tỷ đô la.
GS Bilmes cho biết chỉ với chi phí của hơn hai tuần tham chiến, chúng ta có thể cung cấp nền giáo dục đại học miễn phí cho mọi gia đình Mỹ có thu nhập dưới 125,000 đô la mỗi năm — với mức chi phí vào khoảng 30 tỷ đô la mỗi năm.
Chỉ với khoảng 34 tỷ đô la mỗi năm - ít hơn chi phí của ba tuần chiến tranh - chúng ta có thể khôi phục các khoản trợ cấp bảo hiểm y tế mà chính quyền Trump đã để hết hạn vào năm ngoái. Một phân tích đã dự báo rằng hậu quả của việc này sẽ là thêm 8,800 ca tử vong lẽ ra có thể ngăn ngừa được tại Hoa Kỳ.
GIÁ XĂNG TĂNG CAO ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÁC GIA ĐÌNH VÀ LÁ PHIẾU CỦA HO RA SAO?
Giá xăng tăng cao đang tác động nghiêm trọng đến các gia đình tại Hoa Kỳ, khiến người dân Mỹ phải chi thêm hơn một triệu đô la mỗi ngày cho nhiên liệu so với một tháng trước. Đà tăng này đang kìm hãm các khoản chi tiêu khác, buộc các gia đình phải điều chỉnh ngân sách, đồng thời gây ảnh hưởng nặng nề hơn một cách không cân xứng đối với các gia đình có thu nhập thấp.
Chi phí nhiên liệu gia tăng đang làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa, kéo theo sự tăng giá của thực phẩm, quần áo và các nhu yếu phẩm khác. Các chuyên gia dự báo rằng tình trạng này—kết hợp với chi phí thực phẩm và dịch vụ tiện ích gia tăng—sẽ làm chậm đà tăng trưởng kinh tế vào năm 2026.
Theo báo cáo của RBC Capital Markets trên Yahoo Finance và Groundwork Collaborative trên AP News, các gia đình có thu nhập thấp và trung bình chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, do họ dành một tỷ lệ thu nhập lớn hơn cho nhiên liệu và có ít khoản dự phòng tài chính hơn.
Theo cuộc thăm dò dư luận của Reuters / Ipsos, khoảng 87% người Mỹ cho rằng giá xăng dầu nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng trong tháng tới. Sự gia tăng này có thể gây bất lợi cho cơ hội bảo vệ thế đa số mong manh của Đảng Cộng Hòa tại Quốc Hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay. Những người tham gia cuộc thăm dò ý kiến cho biết chi phí sinh hoạt sẽ là vấn đề hàng đầu tác động đến lá phiếu của họ vào tháng 11 tới.
Khoảng 63% người Mỹ không tán thành cách ông Trump xử lý vấn đề chi phí sinh hoạt tại Hoa Kỳ; tỷ lệ này đã tăng từ mức 41% ngay sau khi ông trở lại Nhà Trắng. Tỷ lệ ủng hộ dành cho ông về vấn đề này hiện ở mức 29%, giảm so với mức 35% trong những ngày đầu nhiệm kỳ của ông.
Michele Tafoya, một ứng cử viên Đảng Cộng Hòa tranh cử vào Thượng Viện Hoa Kỳ tại bang Minnesota, kêu gọi lòng yêu nước của người dân Mỹ trong một cuộc phỏng vấn trên đài phát thanh tuần này: “Có lẽ bạn hãy bớt đi một chuyến ghé Starbucks để lượng xăng mình có thể đi được xa hơn một chút. Chúng ta hãy cùng cố gắng thể hiện tinh thần yêu nước trong vấn đề này.”
Dân Biểu Jason Crow (Dân Chủ, Colorado) phát biểu “Chúng tôi đã quá chán ngán cái vòng luẩn quẩn bất tận của xung đột, việc đổ hàng nghìn tỷ đô la vào các nỗ lực thay đổi chế độ và kiến thiết quốc gia tại Trung Đông - những nỗ lực mà rốt cuộc đều đã thất bại,”
Các lãnh đạo Đảng Dân Chủ tại Hạ viện đã khuyến khích các nhà lập pháp tổ chức các sự kiện tại khu vực bầu cử của mình vào thứ Hai—ngày kỷ niệm 16 năm Đạo luật Chăm sóc Sức khỏe Hợp túi tiền chính thức có hiệu lực—với chủ đề “chăm sóc sức khỏe, không phải chiến tranh” (Health Care, Not Warfare).
Cuộc thăm dò cũng cho thấy đa số người Mỹ dự đoán rằng Hoa Kỳ sẽ điều động quân đội tham gia các chiến dịch tác chiến trên bộ quy mô lớn tại Iran, mặc dù rất ít người ủng hộ ý tưởng này.
Kết quả của một cuộc thăm dò dư luận của CBS News, được phổ biến vào ngày 23 tháng 3, cho thấy rằng:
* 57% nói rằng cuộc chiến đang diễn biến tồi tệ.
* 62% không tán thành cách ông Trump xử lý chiến tranh với Iran.
* 66% cho rằng đây là cuộc chiến do lựa chọn, không cần thiết.
* 68% không biết rõ mục tiêu của cuộc chiến là gì.
* 92% muốn chấm dứt chiến tranh càng sớm càng tốt.
Chiến tranh càng kéo dài, càng nhiều người phản đối: từ vài tháng (58%) đến vài năm (88%). Nói tóm lại, đa số dân Mỹ không ủng hộ cuộc chiến chống Iran của Trump và Netanyahu. Chiến tranh với Iran bất hợp pháp vì không có sự chấp thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ.
Ông Trump đã trở lại nắm quyền vào năm ngoái với lời hứa sẽ giải quyết tình trạng lạm phát cao kéo dài suốt nhiều năm qua và khơi dậy một cuộc bùng nổ kinh tế. Trong phần lớn thời gian của năm vừa qua, ông liên tục khẳng định mình đã thực hiện được những điều này; thậm chí vào tháng trước, ông còn tuyên bố rằng đất nước đang sống trong một "thời kỳ hoàng kim". Tuy nhiên, ngay cả trước khi cuộc chiến nổ ra, rất ít người Mỹ đồng tình với nhận định đó.
Theo một cuộc khảo sát của Đại Học Quinnipiac, 74% số người được hỏi cho biết họ ít nhất cũng có phần lo ngại rằng cuộc chiến Iran sẽ dẫn đến việc giá xăng tại các trạm bơm tăng cao—trong đó bao gồm một nửa số cử tri thuộc Đảng Cộng Hòa.
Theo một cuộc thăm dò do Ipsos thực hiện từ ngày 6 đến ngày 9 tháng 3, gần hai phần ba người Mỹ dự đoán rằng giá xăng dầu sẽ "trở nên tồi tệ hơn" trong năm tới do hậu quả của cuộc xung đột này. Gần một nửa số cử tri Đảng Cộng Hòa dự báo giá xăng sẽ đắt đỏ hơn, trong khi đại đa số cử tri Đảng Dân Chủ và cử tri độc lập đều cho rằng họ sẽ phải chi trả nhiều hơn khi đổ xăng.
Ảnh hưởng kinh tế của cuộc chiến tại Iran có thể trở thành một bất lợi đối với các ứng cử viên thuộc Đảng Cộng Hòa - những người vốn dĩ đã ủng hộ phần lớn các hành động của chính quyền tại Iran.
Ông David McLennan, Giáo Sư Chính Trị tại Meridith College, nhận định “Đây thực sự là một tình thế khó khăn đối với các ứng cử viên Đảng Cộng Hòa đang tranh cử trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ; bởi lẽ, nhìn chung họ đều ủng hộ các hành động của Tổng Thống tại Iran - ngoại trừ một vài trường hợp ngoại lệ - thì họ vẫn sẽ phải gánh chịu những hệ quả đi kèm.”
Các thành viên Đảng Dân Chủ trong Ủy Ban Kinh Tế đã dẫn ra lời hứa tranh cử của Tổng thống Donald Trump về việc cắt giảm một nửa chi phí năng lượng cùng với nhiều mức giá khác. Nhưng thực tế trái ngược. Khả năng chi trả là một trọng điểm của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 năm 2026, sự kiện sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc Hội. Tuy nhiên , Tổng Thống Trump đã nhiều lần gọi vấn đề về khả năng chi trả là một "trò lừa bịp".
KẾT LUẬN
Giá xăng dầu là một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến kết quả của những cuộc bầu cử giữa kỳ. Ngoài ra còn có giá điện và các năng lượng khác. Nói chung là lạm phát. Kế đến là thị trường việc làm thu hẹp hiện nay. Về kinh tế, phải kể đến ngân sách quốc gia thiếu hụt và nợ công gia tăng chưa từng thấy. Đối với những gia đình có lợi tức thấp, những chương trình an sinh xã hội bị cắt giảm sẽ là những đề tài đáng lưu tâm.
Tiếp theo là cuộc chiến tại Iran mà đa số dân Mỹ phản đối và không có sự chấp thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ. Tất cả những vấn đề này xem ra đều bất lợi cho Đảng Cộng Hòa, không phải chỉ có giá xăng dầu và cuộc chiến ở Iran.
Các cuộc thăm dò dư luận gần đây về phiếu bầu chung cho Quốc hội cho thấy Đảng Dân Chủ đang dẫn đầu, mặc dù khoảng cách dẫn trước chỉ ở mức một con số. Đảng Dân Chủ hy vọng sẽ tận dụng mức độ tín nhiệm của Tổng thống Trump trên đà xụp đổ để giành lại quyền kiểm soát Hạ Viện và Thượng Viện từ tay Đảng Cộng Hòa. Tổng thống Trump có lý do để cảm thấy lo ngại về các cuộc bầu cử Quốc hội diễn ra vào tháng 11 tới. Ông phát biểu trước các dân biểu Cộng Hòa hồi tháng 1, 2026 “Nếu chúng ta không giành chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, tôi sẽ bị luận tội.”
Nguyễn Quốc Khải
THAM KHẢO
* Nicholas Kristof, “The $1.3-Million-a-Minute War.” New York Times, March 21, 2026.
* Jason Lange, “Rising gas prices hitting US household finances and more pain is expected, Reuters/Ipsos poll finds.” Reuters, March 20, 2026.
* Austin Denean, “Gas price spike from Iran war adds new threat to GOP ahead of midterms.” The National News Desk, March 13, 2026.
* Lisa Lerer, “High Gas Prices, Driven Up by the Iran War, Loom Over the Midterms.” New York Times, March 21, 2026.
