Trump điều động lính dù và thủy quân lục chiến đến Trung Đông chỉ để hù dọa Iran, nhưng thực sự đang tìm lối thoát ra khỏi vũng lầy do chính Trump tạo ra. Nếu Trump đưa quân vào lãnh thổ Iran, tỉ lệ ủng hộ chiến tranh xuống thấp thê thảm.
NGƯỜI DÂN MỸ NGHĨ GÌ VỀ CHIẾN TRANH IRAN?
Theo một cuộc thăm dò dư luận của CBS News/YouGov thực hiện trong khoảng thời gian từ 17 đến 20 tháng 3, đa số dân Mỹ không ủng hộ cuộc chiến chống Iran của Trump và Netanyahu. Chiến tranh với Iran bất hợp pháp vì không có sự chấp thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ. Chiến tranh ảnh hưởng tiêu cực đến giá xăng, lạm phát nói chung và tăng rủi ro làm kinh tế trì trệ.
* 57% nói rằng cuộc chiến đang diễn biến tồi tệ.
* 62% không tán thành cách ông Trump xử lý chiến tranh với Iran.
* 66% cho rằng đây là cuộc chiến do lựa chọn, không cần thiết.
* 68% không biết rõ mục tiêu của cuộc chiến là gì.
* 92% muốn chấm dứt chiến tranh càng sớm càng tốt.
* Chiến tranh càng kéo dài, càng nhiều người phản đối: từ vài tháng (58%) đến vài năm (88%).
Một cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos, thực hiện từ ngày 27 đến 29 tháng 3, cũng cho thấy rằng hai phần ba người Mỹ muốn chiến tranh tại Iran sớm chấm dứt. Trong số những thành viên Cộng Hòa ủng hộ ông Trump, 40% tán thành việc chấm dứt xung đột một cách nhanh chóng, ngay cả khi điều đó không đạt được các mục tiêu của Hoa Kỳ, trong khi 57% ủng hộ việc tiếp tục can dự lâu dài hơn.
Một trong những ảnh hưởng rõ rệt nhất của chiến tranh với Iran là sự kiện gia tăng giá xăng tại Hoa Kỳ. Theo dữ liệu từ GasBuddy, vào thứ Hai, 30 tháng 3, giá xăng trung bình đã vượt mốc 4 USD/gallon lần đầu tiên sau hơn ba năm. Hai trong số ba người được thăm dò cho biết họ dự đoán giá xăng sẽ tiếp tục diễn biến xấu hơn trong năm tới, trong đó bao gồm 40% số người thuộc Đảng Cộng Hòa.
TRUMP ĐẶT NHỮNG MỤC TIÊU NÀO CHO CUỘC CHIẾN TRANH VỚI IRAN?
Tính đến ngày 1-4-2026, Tổng tthống Donald Trump đã đưa ra một số mục tiêu cho chiến dịch quân sự do Hoa Kỳ dẫn đầu nhằm chống lại Iran—được đặt tên là "Chiến dịch Epic Fury"— đã khởi động vào ngày 28-2-2026. Chính quyền của ông mô tả mục tiêu chính của chiến dịch là chấm dứt cuộc xung đột một cách nhanh chóng, đồng thời đạt được sự "khuất phục chiến lược" từ phía chính quyền Iran.
Năm mục tiêu mà ông Trump đã công bố đối với cuộc chiến tại Iran bao gồm:
• Thay đổi chế độ: Mặc dù không chính thức được tuyên bố là chính sách trọng tâm, ông Trump đã nhiều lần khuyến khích người dân Iran lật đổ chính quyền hiện tại; ông cũng khẳng định rằng việc tiêu diệt các lãnh đạo cấp cao của Iran trong quá trình xung đột "chính là sự thay đổi chế độ".
• Ngăn chặn vũ khí hạt nhân: Đảm bảo rằng Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân—một mục tiêu mà ông Trump đã tuyên bố là "đã đạt được" vào tháng 3 năm 2026, sau các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở hạt nhân của nước này.
• Phá hủy cơ sở hạ tầng quân sự: Tiêu diệt hoàn toàn kho tên lửa đạn đạo, các cơ sở sản xuất vũ khí cũng như lực lượng hải quân của Iran.
• Vô hiệu hóa các mạng lưới ủy nhiệm: Làm suy yếu năng lực của Iran trong việc trang bị vũ khí, tài trợ và chỉ đạo các nhóm khủng bố hoạt động theo cơ chế ủy nhiệm trên khắp khu vực.
• Mở lại các tuyến đường thủy trọng yếu: Chấm dứt hành động phong tỏa Eo biển Hormuz của Iran nhằm khôi phục dòng chảy tự do của nguồn năng lượng.
Các nhà phê bình và phân tích đã nhận định rằng những mục tiêu được chính quyền công bố đã thay đổi theo thời gian: ban đầu bao gồm những lời kêu gọi thay đổi chế độ một cách trực tiếp hơn, sau đó chuyển trọng tâm sang việc phá hủy bằng quân sự. Sự kiện này đã khiến cho 68% công chúng Mỹ không biết mục tiêu của cuộc chiến tranh với Iran là gì.
Ngay khi cuộc chiến tại Iran bắt đầu, Tổng Thống Trump đã đưa ra vô số lý do để phát động các cuộc tấn công nhằm vào nước này—từ việc ngăn chặn khả năng chế tạo võ khí hạt nhân cho đến thay đổi chế độ.
Chỉ vài giờ sau những đợt tấn công đầu tiên, ông Trump phát biểu với Washington Post rằng "Tất cả những gì tôi muốn là sự tự do cho người dân." Ông Trump cũng kêu gọi các binh sĩ Iran hạ vũ khí và thúc giục họ chung sức cùng người dân Iran để lật đổ chính quyền. Ông ta liên tục ca ngợi chiến dịch quân sự của Hoa Kỳ tại Venezuela, và sử dụng nó như một ví dụ về kiểu thay đổi chế độ mà ông ta đang hướng tới tại Iran.
Một tuần sau khi chiến tranh bùng nổ, vào ngày 6 tháng 3, ông Trump đã đẩy mức độ căng thẳng lên cao hơn khi đăng tải trên mạng xã hội lời tuyên bố rằng sẽ không có thỏa thuận nào với Iran, "ngoại trừ sự đầu hàng vô điều kiện".
Ông Trump cũng đã bỏ đòi hỏi đầu hàng vô điều kiện, khi phát biểu với NPR vào ngày 13 tháng 3 rằng việc Tehran có thực sự tuyên bố đầu hàng hay không không quan trọng, miễn là Hoa Kỳ vẫn nắm giữ vị thế thống trị.
Mục tiêu duy nhất mà ông Trump đã theo đuổi là đảm bảo rằng Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân. Iran vẫn luôn khẳng định rằng họ sẽ không chế tạo vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, họ vẫn tiếp tục duy trì một kho dự trữ gần 1,000 pound uranium làm giàu, được cho là đang chôn giấu trong các vùng núi. Tổng Thống Trump vẫn chưa cho biết ông sẵn sàng sẽ làm những gì để tịch thu hoặc phá hủy những vật liệu này bởi lẽ hành động này sẽ đòi hỏi việc điều động bộ binh.
Trong những phát biểu đầu tiên sau khi công bố các cuộc không kích vào ngày 28 tháng 2, ông Trump tuyên bố rằng Iran đang chế tạo các loại tên lửa mà "có thể sớm vươn tới lãnh thổ nước Mỹ."
Tuy nhiên, tuyên bố này không được xác nhận bởi các báo cáo tình báo công khai nào của Hoa Kỳ. Cơ Quan Tình Báo Quốc Phòng đã xác định vào mùa xuân năm 2025 rằng Iran sẽ không thể chế tạo được tên lửa tầm xa cho đến năm 2035. Bộ Trưởng Chiến Tranh Pete Hegseth cáo buộc rằng Tehran đang chế tạo tên lửa và máy bay không người lái nhằm tạo ra một lá chắn cho các tham vọng vũ khí hạt nhân của mình.
Eo biển Hormuz không hề được nhắc tới khi Tổng Thống Trump khởi xướng cuộc chiến. Tuy nhiên, nó lại trở thành một mục tiêu rõ ràng nhằm chấm dứt cuộc chiến đó, sau khi Iran phong tỏa tuyến đường này để trả đũa.
Trump tuyên bố vào ngày 3 tháng 3 "Nếu cần thiết, Hải quân Hoa Kỳ sẽ bắt đầu hộ tống các tàu chở dầu đi qua Eo biển Hormuz ngay khi có thể. Dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, Hoa Kỳ cũng sẽ đảm bảo năng lượng được lưu thông tự do đến toàn thế giới.”
Cho đến nay, Hoa Kỳ vẫn chưa tiến hành hộ tống các tàu chở dầu qua Eo biển này, và ông Trump cũng chưa thể thuyết phục các nhà lãnh đạo quốc gia khác, kể cả Trung Quốc, tham gia vào liên minh quân sự mà ông đề xuất nhằm giúp giải quyết mối đe dọa nói trên.
HOA KỲ VÀ DO THÁI ĐÃ ĐẠT ĐƯỢC MỤC TIÊU NÀO SAU MỘT THÁNG CHIẾN TRANH?
Theo hầu hết các nhận định, những cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel đã làm suy giảm đáng kể năng lực quân sự của Iran, đồng thời tiêu diệt hàng loạt lãnh đạo cấp cao. Tuy nhiên, những thắng lợi mang tính chiến thuật này không nhất thiết dẫn tới việc đạt được toàn bộ các mục tiêu chiến lược của Tổng Thống Trump.
Ông ta đã chuyển hướng rõ rệt trong năm qua. Sau khi tuyên bố vào tháng 6, 2025 rằng Hoa Kỳ đã “xóa sổ” chương trình hạt nhân của Iran, tám tháng sau các trợ lý của ông lại cảnh báo rằng Iran chỉ còn cách việc chế tạo bom vài tuần — nhằm biện minh cho các chiến dịch hiện tại.
Một trong những câu hỏi cấp bách nhất trong cuộc chiến này là liệu ông Trump có tìm cách thu giữ hoặc phá hủy khoảng 970 pound (tương đương 440 kg) uranium làm giàu mà Tehran đang nắm giữ – lượng vật chất có tiềm năng được sử dụng để chế tạo vũ khí – hay không.
Vào thứ Hai, 23 tháng 3, lần đầu tiên ông Trump tuyên bố rằng Hoa Kỳ sẽ thu hồi số uranium này. Tuy nhiên, ông cũng ngụ ý rằng việc này sẽ chỉ diễn ra nếu Hoa Kỳ đạt được một thỏa thuận nào đó với Iran, cho phép phía Mỹ tiến hành thu hồi. Theo các chuyên gia, nếu không có sự cho phép từ Iran, việc thu giữ số uranium này sẽ là một nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm và đòi hỏi phải điều động một lực lượng quân sự quy mô lớn của Hoa Kỳ tiến vào lãnh thổ nước này.
Chính Tổng Thống Trump tại Nhà Trắng vào ngày 26 tháng 3 cho biết khoảng 90% tên lửa và bệ phóng của Iran đã bị vô hiệu hóa, đồng thời các máy bay không người lái cũng như những nhà máy sản xuất máy bay không người lái và tên lửa "đã sụt giảm đáng kể". Tuy nhiên, Iran vẫn tiếp tục phóng hỏa tiễn và máy bay không người lái—bao gồm cả một loạt đợt tập kích dồn dập nhằm vào Israel và các nước lân cận trong vùng Vịnh—ngay cả khi ông Trump khẳng định rằng các cuộc đàm phán với Iran đang diễn ra.
Hoa Kỳ hiện đã duy trì hàng ngàn binh sĩ tại các căn cứ và cơ sở quân sự khác trong khu vực này. Vẫn chưa rõ Tổng thống Trump sẵn sàng đi xa đến mức nào để bảo vệ các đồng minh tại Trung Đông trước những mối đe dọa, trong khi Iran vẫn có khả năng tấn công các quốc gia đó. Cũng chưa thể xác định Hoa Kỳ sẵn sàng can thiệp ở mức độ nào để duy trì sự giao thông qua Eo biển Hormuz. Ông Trump đã tỏ ra lưỡng lự về việc liệu Hoa Kỳ có cần đóng vai trò tuần tra và kiểm soát eo biển này hay không. Ông một lần nữa gia hạn thời hạn chót để Iran mở lại Eo biển Hormuz—nếu không sẽ phải đối mặt với các cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy điện của nước này—ấn định thời hạn mới là ngày 6 tháng 4.
Tính đến cuối tháng 3 và đầu tháng 4 năm 2026, Eo biển Hormuz đang bị kiểm soát chặt chẽ bởi các lực lượng quân sự Iran. Nước này chỉ cho phép một số tàu thuyền chọn lọc đi qua—thường được mô tả là "bạn bè của Iran" hoặc các tàu vận chuyển dầu của chính nước này đến những quốc gia cụ thể như Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Ấn Độ—trong khi chặn các tàu khác. Iran đã đe dọa sẽ đóng cửa hoàn toàn eo biển này nếu cơ sở hạ tầng năng lượng của họ bị tấn công, trong khi Hoa Kỳ cũng đe dọa sẽ có hành động nhằm mở lại tuyến đường này.
Trump đã đề cập đến việc thay đổi chế độ ngay từ khi cuộc chiến mới bắt đầu, khuyến khích người dân Iran "tiếp quản chính quyền của mình" sau khi Israel—với sự hỗ trợ của Hoa Kỳ—phát động các cuộc tấn công khiến lãnh tụ tối cao của Iran cùng phần lớn giới lãnh đạo cấp cao nước này thiệt mạng.
Tuy nhiên, thay vào việc thay đổi chế độ, Iran lại tuyên bố rằng Mojtaba Khamenei—con trai của Ayatollah Ali Khamenei—sẽ đảm nhiệm vị trí lãnh tụ tối cao. Đây là một dấu hiệu cho thấy nước này không hề có ý định từ bỏ chế độ hiện hành. Khi cuộc chiến bước sang tuần thứ ba và thứ tư, ông Trump ngày càng ít nhắc đến những người biểu tình, và gần đây cũng không còn kêu gọi họ lật đổ chính quyền nữa.
Các nhóm dân quân thân Iran bao gồm Hezbollah tại Lebanon, lực lượng hùng mạnh nhất, đóng vai trò là đồng minh then chốt và là yếu tố răn đe chiến lược đối với Iran. Lực lượng thứ hai là Houthis ở Yemen (tên gọi chính thức là Ansar Allah), lực lượng này kiểm soát phần lớn lãnh thổ Yemen và đã nhắm mục tiêu vào hoạt động vận tải hàng hải quốc tế tại Biển Đỏ. Lực lượng thứ ba là Hamas ở Gaza. Ngoài ra còn có các nhóm dân quân ở Iraq như Kata'ib Hezbollah và Tổ Chức Badr, và ở Syria như các Chiến Binh Hồi Giáo Dòng Shia.
Hoa Kỳ đã tiến hành không kích các nhóm dân quân thân Iran tại Iraq, và Israel đang mở rộng các chiến dịch chống lại Hezbollah ở Lebanon. Mặc dù vậy, các nhóm này vẫn duy trì hoạt động hết sức mạnh mẽ trong bối cảnh xung đột hiện nay, đóng vai trò như một "trục kháng cự" trong khu vực và đã gia tăng các cuộc tấn công. Nhóm Houthis đe dọa phong tỏa thuyền bè ra vào Red Sea và Gulf of Eden.
Nhà Trắng cho biết việc đảm bảo rằng các nhóm ủy nhiệm của Iran không thể tiếp tục gây bất ổn cho khu vực vẫn là một mục tiêu trọng yếu, đồng thời khẳng định rằng "các nhóm ủy nhiệm này hầu như không thể chống cự, bởi Lực lượng Quân sự Hoa Kỳ của chúng ta vô cùng hùng mạnh và có sức sát thương cao."
HOA KỲ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT CHIẾN TRANH VỚI IRAN
Một bản tin của CNN hôm nay cho biết Tổng Thống Donald Trump đang phát đi tín hiệu cho thấy ông có thể sẽ rút lui khỏi cuộc chiến với Iran mà không lật đổ được Cộng Hòa Hồi giáo Iran, không khai thông được Eo biển Hormuz, hay đạt được thỏa thuận nào với Tehran nhằm chấm dứt các cuộc tấn công nhắm vào Hoa Kỳ và các đồng minh.
Ông đã tuyên bố đầy tự hào rằng "phần khó khăn nhất đã hoàn tất" và tỏ ra lạc quan rằng bước đi này sẽ giúp xoa dịu những tổn thất kinh tế mà các cuộc tấn công của Iran vào hoạt động vận tải biển và cơ sở hạ tầng năng lượng tại Vịnh Ba Tư đã gây ra cho người tiêu thụ tại Hoa Kỳ cũng như trên toàn thế giới.
Tuy nhiên, Iran vẫn kiên quyết khẳng định rằng chính họ mới là bên quyết định thời điểm cuộc chiến kết thúc, đồng thời không hề cho thấy bất kỳ dấu hiệu nhượng bộ nào cho đến khi Hoa Kỳ chấp thuận các yêu cầu của họ. Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết trong ngày thứ Ba, 31 tháng 3, rằng Tehran bác bỏ mọi "thời hạn chót" và sẵn sàng tiếp tục chiến đấu trong "ít nhất sáu tháng nữa".
Cũng theo bản tin của CNN, Tổng Thống Trump tuyên bố rằng "mục tiêu duy nhất" của ông – ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân – "đã đạt được". Ông có thể vin vào cớ này để tháo lui. Tuy nhiên, Hoa Kỳ đã ném bom một số cơ sở hạt nhân của Iran, nhưng hơn 400 kg uranium được làm giàu mức độ cao – vốn có thể được sử dụng để chế tạo bom.
CNN nhận định rằng bất chấp khẳng định của ông Trump rằng những "con người rất khác biệt" đang nắm quyền tại Iran hiện nay "hợp lý hơn nhiều", các chuyên gia vẫn tin rằng Iran hiện có nhiều khả năng tìm cách chế tạo bom hơn so với thời điểm trước chiến tranh. Vị lãnh tụ tối cao tiền nhiệm, ông Ali Khamenei – người từng ban hành một sắc lệnh tôn giáo cấm phát triển vũ khí hạt nhân – đã bị Hoa Kỳ và Israel sát hại. Giờ đây, phe cứng rắn trong nước đang yêu cầu quân sự hóa chương trình hạt nhân, lập luận rằng vị thế "quốc gia ở ngưỡng hạt nhân" của Iran đã không còn là một biện pháp răn đe hữu hiệu để ngăn chặn các cuộc tấn công.
“Sau khi thất bại trong nỗ lực lật đổ Cộng Hòa Hồi Giáo Iran, Hoa Kỳ sẽ để lại phía sau một chế độ cứng rắn hơn đáng kể, nơi mà vai trò của các nhà lãnh đạo dân sự đang bị Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo làm suy yếu. Lực lượng Vệ binh này nhiều khả năng sẽ khiến Iran trở nên khép kín hơn nữa, đồng thời gia tăng mạnh mẽ các biện pháp đàn áp đối với quyền tự do và những tiếng nói bất đồng chính kiến.”
Nguyễn Quốc Khải
THAM KHẢO
* Phil Klay, “Trump Has Made a Fundamental Miscalculation about Iran.” New York Times, March 22, 2026.
* Abbas Al Lawati, “Four ways a hasty Trump exit from the Iran war may not end the conflict.” CNN, April 1, 2026.
* Michelle L. Price, “One Month Into Iran War Some Trump Objectives Are Unfulfilled As He Looks To Wind Down The Conflict.” AP, March 28, 2026.
* Franco Ordoñez, “How Trump's Iran war objectives have shifted over time.” NPR, March 25, 2026.
* Malek Fouda, “HowsuccessfulhastheUSbeenin achievingitswarobjectivesinitsnow one-month-oldwar inIran?”, AP, March 28, 2026.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình