Hôm nay,  

Trung-Tâm Kennedy: Đóng Cửa Một Di Sản

02/10/202600:00:00(Xem: 111)

Kennedy-Center-(1)
Góc trái: Hàng trăm người biểu tình trước Trung tâm Kennedy hôm thứ Sáu để phản đối việc ông Trump đóng cửa và lột xác nơi này. Hai đêm trước đó, ông bị chụp ảnh đang xem một tấm bảng có vẻ vẽ đồ án phá dỡ trên chuyên cơ Air Force One. Bên phải: Một dãy chân dung dát vàng mới được treo trên một bức tường tại The Reach, khu nhà mới của Trung Tâm Kennedy. Đồ họa: VB.
 
Đầu tháng chín, sau một trận bão, một mảng trần thạch cao dài chừng năm bộ rơi xuống Đại Sảnh của Trung Tâm Kennedy. Không ai bị thương. Thế nhưng, thay vì sửa chữa, giới chức điều hành lại để mặc đống đổ nát nằm trên thảm gần hai tuần lễ, đem chụp hình phổ biến trên mạng, rồi đo từng mảnh vụn, vẽ sơ đồ "bãi mảnh vỡ" như các điều tra viên đi tìm dấu vết một vụ rơi phi cơ, để soạn một bản tường trình dày 55 trang trình lên hội đồng quản trị về tình trạng hư nát của tòa nhà.

Tổng thống Trump, chủ tịch trung tâm, đăng lên mạng rằng một nhân viên bảo vệ vừa thoát chết trong gang tấc. Chưa đầy hai giờ sau, phe thân ông trong hội đồng bỏ phiếu đóng cửa, lấy lý do an toàn. Hôm thứ Ba, cửa khép lại. Giới chức bảo đó chỉ là biện pháp tạm thời.

Một mảng vữa có đủ để giải thích quyết định ấy?

Cái tên trên mặt tiền

Muốn hiểu thì phải lùi về tháng Hai, khi ông Trump tuyên bố sẽ đóng trung tâm hai năm để đại tu. Các dân biểu Dân chủ trong hội đồng nói thẳng rằng đó là cái cớ để tránh nỗi nhục vé bán ế và nghệ sĩ bỏ đi. Vế đầu là đại tu, vế sau là chạy tiếng, và người ta có lý do để ngờ vế sau mới là gốc.

Kể từ đó, ông dồn sức vào một mục tiêu là khắc tên mình lên mặt tiền công trình tưởng niệm một vị tổng thống bị ám sát. Tòa án nhiều lần chặn lại. Tuần trước, một thẩm phán lại bác đơn của ông. Phản ứng của ông là đóng cửa ngay, nhưng việc sửa chữa thì chỉ bắt đầu khi tòa, có thể là Tòa án Tối cao, cho phép ghi tên ông lên tòa nhà.

Đảo ngược cách nói, tòa nhà đã hư đến mức nguy hiểm để phải đóng cửa tức khắc, nhưng chưa hư đến mức phải trùng tu nếu tên ông chưa được khắc lên.

Chính Trump cũng không giấu. Khi hàng rào công trường dựng lên, ông nói chính quyền Trump phải được ghi công vì đã “cứu” Trung Tâm Kennedy; nếu không, chẳng việc gì phải cứu nó, và tòa nhà có thể bị đập bỏ.

Hai đêm trước, giới báo chí chụp được ông trên chuyên cơ Air Force One, tay cầm một tấm bảng bìa cứng có vẻ vẽ đồ án phá dỡ. Tối thứ Sáu, hàng trăm người biểu tình khoác tay nhau thành vòng người quanh tòa nhà, sợ có ngày nó bị san bằng.

Chưa đầy hai năm, cơ nghiệp tan nát

Theo thư từ và tài liệu mà New York Times có được, cái chết của Kennedy Center không đến từ trận bão. Nó là kết quả của một cuộc chiếm quyền chính trị diễn ra từ từ. Đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump thay hội đồng quản trị bằng người thân tín, và họ bầu ông làm chủ tịch, lần đầu tiên một tổng thống đương nhiệm giữ chức ấy. Khán giả và nhà tài trợ bỏ đi. Quỹ cạn.

Giai đoạn sau đó là một kiểu chia lộc. Các nhóm bảo thủ và bạn bè của tổng thống được mượn hội trường miễn phí hoặc trả giá rẻ mạt, kể cả một hội nghị về việc "chấm dứt đàn áp người Ki-tô hữu". Trung tâm mở tiệc, dành phòng riêng cho các nhà tài trợ và đồng minh chính trị.

Rồi đến chuyện nội thất. Ba lô ghế riêng của ông được sửa sang, lắp nhà vệ sinh mạ vàng. Lớp gạch mới lát cũng bị đục lên vì màu không vừa mắt Tòa Bạch Ốc. Một nhân viên báo đồng nghiệp rằng ông chủ tịch mê cây phong và đòi đúng giống lấy từ một khu rừng nhất định, do một người làm vườn nhất định chăm sóc.

Bây giờ ông Trump và ban điều hành đổ lỗi cho người tiền nhiệm về chuyện bảo trì và tài chính. Họ nói dù gần đây có tác phẩm bị dời khỏi khuôn viên hoặc chỗ trưng bày, họ không có kế hoạch vứt bỏ bộ sưu tập. Xin ghi nhận lời ấy, rồi đọc tiếp phần dưới.

Phát ngôn viên Roma Daravi sau đó tuyên bố trung tâm không thiên vị đảng nào và luôn mời nghị sĩ hai đảng đến thăm, nghe thuyết trình. Vài giờ sau, bà mất việc trong một đợt sa thải, một trong nhiều đợt trong năm nay. Trước đó, hôm thứ Tư, bà nói với đài Real America's Voice, đài thân ông Trump, rằng phe Dân chủ cản trở mọi nỗ lực cứu trung tâm chỉ vì không muốn ông Trump được tiếng. Một người bênh vực chủ đến phút chót rồi mất việc cũng là điều đáng suy nghĩ.

Người phản bác là bà Chellie Pingree, dân biểu Dân chủ bang Maine, và bà không phải một tiếng nói vô danh: trong nhóm dân biểu nắm túi tiền của tòa nhà. Bà gọi lối nói ấy là "điên rồ”, và nói: "Cái họa lớn nhất của Trung tâm Kennedy chính là Tổng thống Trump."

Thuở hai đảng chung một mái

Để thấy mất mát lớn đến đâu, cần nhớ lại nơi này được dựng lên vì lẽ nào.

Ý định lập một trung tâm văn hóa quốc gia có từ thập niên 1950, dưới thời Tổng thống Eisenhower của đảng Cộng hòa. Tổng thống Kennedy của đảng Dân chủ sau đó hết lòng ủng hộ, xem đây là ốc đảo nghệ thuật cho mọi người dân.

kenedy 2
Tổng thống John F. Kennedy xem mô hình Trung tâm Kennedy năm 1963. Ảnh: National Archive

Sau vụ ám sát năm 1963, Quốc hội lấy tên Kennedy đặt cho trung tâm để nơi này hoạt động như một đài tưởng niệm sống. Cách tổ chức được vạch ra để đảng phái không chiếm được nghệ thuật. Tiền công lo bảo trì tòa nhà; chương trình nghệ thuật sống nhờ tiền tư nhân và tiền vé. Thành viên hội đồng có nhiệm kỳ sáu năm gối lên nhau, để không chính quyền nào nắm trọn hội đồng trong một nhiệm kỳ.


Suốt năm chục năm, cơ chế ấy vận hành khá tốt. Nghị sĩ hai đảng cùng đến dự những đêm như lễ Kennedy Center Honors, đêm lớn nhất trong năm. Hai thẩm phán Tòa án Tối cao Ruth Bader Ginsburg và Antonin Scalia, dù bất đồng quan điểm gần như về mọi chuyện, vẫn ngồi cạnh nhau xem hát. Sau vụ khủng bố 11 tháng 9 năm 2001, Đệ nhất phu nhân Laura Bush và Thượng nghị sĩ Ted Kennedy cùng có mặt trong buổi hòa nhạc gây quỹ.

Ông Michael Kaiser, giám đốc từ 2001 đến 2014, nhớ lại rằng thuở ấy có nhiều người Cộng hòa, nhiều người Dân chủ, và ai cũng chỉ lo làm nghệ thuật.
Nhưng chưa đầy một tháng sau khi trở lại Tòa Bạch Ốc, ông Trump cho những người do chính quyền Biden bổ nhiệm ra khỏi hội đồng, đưa người của mình vào, và họ bầu ông làm chủ tịch. Một cơ chế thiết kế để chống chiếm đoạt đã bị chiếm đoạt chỉ trong vài tuần.

Vấn đề là hàng rào bảo vệ ấy vốn dựa nhiều vào lòng tự trọng của người cầm quyền hơn là vào sức mạnh của luật pháp.

Nước Nào Bèo Nấy

Ông Trump cử Richard Grenell, cựu đại sứ tại Đức, một người nổi tiếng hiếu chiến, làm giám đốc. Ông này đưa người cùng phe vào các chức vụ cao. Thư từ và tài liệu cho thấy chính trị bắt đầu chi phối kế hoạch thay bộ sưu tập.

Ngày 20 tháng 10 năm 2025, ông Grenell viết cho người phụ trách sưu tập Josef Palermo, bảo cứ gửi trả ngay cho các nước đã tặng những món nào ông không muốn giữ. Một bản đề nghị lưu hành trong ban điều hành còn ghi rằng tác phẩm có thể được trả về nước gốc, đổi, chuyển nơi khác, bán công khai, hoặc hủy.

Ông Grenell rời trung tâm hồi tháng Ba, cùng tháng ông Palermo bị cho nghỉ việc. Sau đó ông Palermo tự nhận là người phản đối kế hoạch, nhưng hồ sơ cho thấy ông từng soạn đề án lập một “Hội đồng Nhà sưu tập” gồm các mạnh thường quân thân ông Trump, mỗi người đóng tới một trăm ngàn đô la để tham gia. Một nhiệm vụ của hội đồng là loại những tác phẩm “lỗi thời hoặc không thích hợp”, thay bằng những món phản ánh “giá trị chung của người Mỹ”.

Có thể hiểu là muốn có ghế trong hội đồng thì phải trả tiền, và muốn có chỗ trên tường thì phải đồng quan điểm.

Ông Palermo nói với phóng viên: "Việc của tôi là nhận lệnh rồi cố làm." Ông kể ông Grenell từng bảo tổng thống muốn toàn đồ mới. Ông Grenell chối là đã bàn chuyện nghệ thuật với tổng thống, nói rằng nói rằng ông chỉ muốn trả lại những món trung tâm không đủ tiền sửa chữa.

Hai người kể hai phiên bản khác nhau. Người đọc thông minh tự suy đoán.

Kế hoạch nhắm tới hơn hai chục tác phẩm. Có pho tượng “Blue” của điêu khắc gia Joel Shapiro, tháng này bị cẩu đi không báo trước. Mười lăm món trong Phòng Phi Châu — những tấm thảm, tranh và một pho tượng gỗ chạm từ Ghana, những món quà tưởng niệm Tổng thống Kennedy — cũng bị dời đi.

Trung tâm nói các tác phẩm "vẫn được giữ gìn đầy đủ, không có thay đổi nào đã định hay sắp xảy ra", và những món của Phòng Phi Châu đang được cất trong tòa nhà, nhưng từ chối cho xem. “Blue” sau đó được bán cho nhà từ thiện David Rubenstein, vị cựu chủ tịch bị ông Trump đuổi.

Mùa hè này, ở khu Reach, phần mới xây thêm của trung tâm và dự định vẫn mở khi tòa nhà chính đóng, xuất hiện một loạt phù điêu mạ vàng không đề tên. Trong đó có hình ông Trump giơ nắm tay sau vụ ám sát hụt năm 2024, tỷ phú Elon Musk và Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr. Người ta tin tác giả là bà Trish Duggan, một nhà tài trợ lớn của ông Trump. Trung tâm từ chối bình luận. Bà Duggan không trả lời.

Tấm bạt che hồi kết

Tháng Bảy năm ngoái, ông Trump xin được của Quốc hội 257 triệu đô la để tu sửa trung tâm. Tháng Chạp, hội đồng bỏ phiếu cho ghi tên ông lên mặt tiền, và nghệ sĩ, khán giả lại bỏ đi thêm đợt nữa. Dân biểu Joyce Beatty của Ohio đứng đơn kiện.

Tháng Ba, ông Trump thay ông Grenell bằng ông Matt Floca, một người quản lý cơ sở vật chất chưa từng lo chương trình nghệ thuật. Hằng tuần, tổng thống gọi điện hỏi đủ thứ, từ nồi hơi mới đến chuyện ông muốn tay vịn ghế trong rạp làm bằng đá cẩm thạch. Một tổng thống có bao nhiêu việc quốc gia, vẫn có thì giờ bàn chuyện tay vịn.

Thẩm phán Christopher R. Cooper phán rằng chỉ Quốc hội mới có quyền đổi tên trung tâm, và ra lệnh gỡ tên ông Trump. Đêm khuya giữa tháng Sáu, ký giả và đám đông kéo đến xem như đi hội. Theo ba người biết rõ chuyện gần đây, xin giấu tên vì sợ bị trả đũa, ông Floca lo cảnh ấy sẽ làm tổng thống nổi giận nên cho phủ bạt kín giàn giáo trong lúc thợ gỡ từng chữ trên tường.

Tên ông Trump nay đã hạ, nhưng tấm bạt vẫn còn. Giới chức nói đó là để bảo trì. Nhưng một mặt tiền đã gỡ xong chữ thì còn gì để bảo trì sau tấm bạt ấy?

Tòa cấm đóng cửa hoàn toàn, nên trung tâm chuyển sang khóa từng khu, lấy cớ an toàn. Sân thượng nhìn ra sông Potomac bị cấm từ giữa hè. Đại Sảnh, dài gần bằng hai sân bóng bầu dục, đóng cửa sau vụ vữa rơi. Cảnh hư hại ấy còn được đưa vào một đoạn phim của Tòa Bạch Ốc, lời thuyết minh do chính ông Floca đọc, để bào chữa cho việc đóng cửa.

Cuối tuần trước, công nhân đội mũ bảo hộ mới đến hút sạch đống đổ nát trên thảm.

Đống vữa ấy đã làm xong nhiệm vụ của nó.
 
Nguyên Hòa
Tham khảo: phóng sự của Elizabeth Williamson và Julia Jacobs trên nhật báo New York Times.
 

Hãy tưởng tượng một ngày nào đó tại Hoa Kỳ, một số cơ quan báo chí lớn được báo rằng phóng viên của họ không còn được bước vào nơi làm việc của Tổng Thống. Lý do rất giản dị: Tổng Thống cho rằng họ nói dối quá nhiều. Các đài truyền hình khác phản đối. Những máy thu hình vốn thay phiên nhau theo sát Tổng Thống cũng biến mất. Nhưng dân chúng không vì thế mà mất hình. Chính phủ có máy quay riêng. Và rồi trên màn ảnh xuất hiện một đài mới, phát suốt ngày đêm. Không có phóng viên điều tra. Không có người dẫn tin ngắt lời. Không có câu hỏi bất ngờ từ cuối phòng. Người xem được thấy Tổng Thống đọc diễn văn, ký sắc lệnh, tiếp quốc khách, bắt tay, lên máy bay, xuống máy bay; được nghe những điều chính quyền muốn nói và xem những hình ảnh chính quyền muốn chiếu.
Cử tri Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng Mười Một sẽ tiếp tục bỏ phiếu qua thư theo những thủ tục hiện hành, sau khi Tối Cao Pháp Viện hôm 14 tháng Chín bác yêu cầu của chính quyền Trump nhằm cho phép Bưu Điện Hoa Kỳ áp dụng ngay một loạt quy định mới đối với phiếu bầu gửi qua thư. Với tỷ số 7–2, Tối Cao Pháp Viện giữ nguyên lệnh tạm thời của tòa liên bang ngăn Bưu Điện Hoa Kỳ (United States Postal Service, gọi tắt là USPS) thi hành các quy định mới. Hai Thẩm Phán Clarence Thomas và Samuel Alito bất đồng.
Bác sĩ Elaine Batchlor, Tổng Giám Đốc MLK Community Hospital ở Los Angeles, không cần đoán chuyện gì sẽ xảy ra nếu bệnh viện của bà phải đóng cửa. Bà đã từng chứng kiến một lần. Năm 2007, King Drew, một bệnh viện phục vụ phần lớn bệnh nhân nghèo tại South Los Angeles, đóng cửa. Trong gần một thập niên sau đó, cư dân quanh vùng mất đi một nơi chữa bệnh quan trọng. Bệnh nhân dồn sang các bệnh viện lân cận; tại một nơi, tỷ lệ bệnh nhân không có bảo hiểm tăng từ khoảng 13% lên gần 45%. Phòng cấp cứu chật cứng, chi phí tăng, và người có bảo hiểm cũng phải trả nhiều hơn.
Tiếp nối Nghị quyết 36 (năm 2004) và Quyết định 1334 (năm 2023), nhà cầm quyền Việt Nam vừa tiếp tục ban hành văn bản thứ ba nhắm trực tiếp vào cộng đồng người Việt tự do tại hải ngoại, đó là Nghị quyết 23-NQ/TW. Văn bản này do chính Tô Lâm ký ban hành ngay trước chuyến công du đến Úc và Tân Tây Lan, hai quốc gia có cộng đồng người Việt sinh sống đông đảo như một "món quà” ra mắt đầy tính toán.
Thi sĩ Vũ Hoàng Chương là một tác giả quan trọng, đã để lại cho chúng ta một số lượng tác phẩm rất lớn. Thơ ông chứa nhiều ý kín đáo, lại thêm cách diễn tả hàm súc, nên nhiều bài, nhiều câu thuộc loại “không dễ hiểu.” Là một người uyên bác và chịu ảnh hưởng của Hán học từ rất sớm, ông đã dùng khá nhiều điển tích và cũng hay trích dẫn thơ văn cổ khi sáng tác. Những điển tích, thơ văn cổ ấy, nếu không được phân giải ra, sẽ khiến nhiều người đọc, nhất là người ở thế hệ trẻ, khó nắm vững chủ ý của tác giả. Cho tới nay, bên cạnh một số bài viết riêng lẻ mang tính cách ước đoán hoặc với nhận định có phần nào chủ quan của người viết, chưa có một cuốn biên khảo nghiêm túc nào về Vũ Hoàng Chương.
Trên một con đường ngoại ô Dallas, Philip, 27 tuổi, đang lái xe thì bất ngờ chỉ vào một chiếc hộp đen nhỏ gắn trên cột đèn giao thông. “Flock!” Đó là một máy camera đọc bảng số xe tự động của Flock Safety, một mạng lưới 120.000 thiết bị trải khắp 49 tiểu bang, cho phép cảnh sát xem một chiếc xe đã đi đâu và đang ở đâu chỉ trong vài giây. Công ty có hợp đồng với 7.000 sở cảnh sát, tương đương 40% lực lượng trên toàn quốc. Mỗi chiếc xe chạy ngang qua đều có thể bị chụp hình, ghi bảng số, thời gian và địa điểm. Nếu chiếc xe nằm trong danh sách truy tìm, cảnh sát có thể được báo ngay. Philip mở điện thoại, vào DeFlock, một ứng dụng do dân chúng lập ra để đánh dấu vị trí các máy đọc bảng số, đánh dấu chiếc máy vừa nhìn thấy lên bản đồ. Ứng dụng này đã thu hút hơn 350.000 người dùng. Đối với anh, đó là cách đơn giản nhất để chống lại một mạng lưới theo dõi đang mọc lên gần như khắp nước Mỹ. Flock hiện có khoảng 120,000 máy đặt bên đường tại tất cả các tiểu bang, ngoại trừ Alaska.
Sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, nhiều nhà quan sát cho rằng Donald Trump đã vẽ lại bản đồ chính trị Hoa Kỳ. Ông củng cố được sự ủng hộ của giới lao động da trắng, đồng thời đạt kết quả hiếm thấy trong giới cử tri trẻ, đặc biệt là nam giới trẻ và người gốc Mỹ La-tinh. Tuy nhiên, kết quả năm ấy thực ra rất sít sao. Trump giành 312 phiếu đại cử tri, nhưng số phiếu phổ thông và tỷ lệ phiếu của ông vẫn thấp hơn kết quả Joe Biden đạt được năm 2020. Điều khiến giới phân tích chú ý không phải chỉ là tổng số phiếu, mà là việc Trump thu hút được nhiều thành phần cử tri trước đây thường nghiêng về đảng Dân Chủ.
Con người từ thuở hồng hoang đã không chỉ sống bằng điều mình biết. Người mẹ sinh con chưa biết đứa trẻ mai này sẽ ra sao. Người gieo hạt chưa lường được kết quả vụ mùa. Kẻ xuống thuyền vượt biển không thấy được bờ bến. Người ta vẫn cắm cúi đi. Không vì cái biết, mà vì lòng tin. Biết thuộc về ánh sáng, tin thường khởi sự nơi tối tăm. Tin một điều có nghĩa là chấp nhận điều ấy có thật. Tin một người là trao vào tay người ấy một phần sinh mệnh của chính mình. Tin một lý tưởng là lấy đó làm lẽ sống, làm phương hướng.
Ngày 6 tháng 7 vừa qua, hai ngày trước khi công bố bản phúc trình về việc tẩy chay văn hóa đối với Israel, tổ chức PEN America đã lặng lẽ sửa một điểm nhỏ nhưng rất quan trọng trong lập trường của mình về vấn đề tẩy chay. Gần hai mươi năm trước, PEN America đã soạn ra một chủ trương chống việc tẩy chay học thuật đối với Israel — khiến tổ chức này trở thành chi bộ PEN duy nhất trên thế giới công khai chống lại một hình thức phát biểu chính trị chính đáng. Lập trường ấy đứng vững suốt mười chín năm không đổi. Lần sửa đổi mới đây được giải thích chỉ là "làm sáng tỏ" một chính sách trước nay vốn mù mờ, khó định nghĩa.
Khi Donald Trump tấn công hệ thống bảo tàng Smithsonian, ông không chỉ nhắm vào một cơ sở văn hóa. Ông đang tìm cách kiểm soát câu chuyện nước Mỹ – và thu hẹp xem những ai được quyền bước vào câu chuyện đó.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.