WASHINGTON (VB) – Đảng Dân Chủ sẽ giành lại quyền kiểm soát Hạ Viện Hoa Kỳ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hôm Thứ Ba, 3 tháng 11, theo dự báo của NBC News. Đài này dự báo Đảng Dân Chủ sẽ giành 248 ghế, so với 187 ghế của Đảng Cộng Hòa, vượt xa mức 218 ghế cần thiết để nắm đa số tại Hạ Viện.
Chiến thắng này đánh dấu một thay đổi quan trọng trong tương quan quyền lực tại Washington, chấm dứt thời kỳ Đảng Cộng Hòa kiểm soát cả hai viện Quốc Hội dưới nhiệm kỳ thứ hai của Tổng Thống Donald Trump, đồng thời mở đường cho những cuộc điều tra về hoạt động của chính quyền, gia đình và các cơ sở kinh doanh của tổng thống.
NBC News chưa xác định đảng nào sẽ giành quyền kiểm soát Thượng Viện. Tuy nhiên, chỉ riêng việc mất Hạ Viện cũng đủ khiến Đảng Cộng Hòa không còn toàn quyền quyết định chương trình lập pháp tại Quốc Hội như trong hai năm qua.
Kết quả bầu cử được xem là phản ứng của cử tri trước những chính sách gây tranh cãi của Trump, đặc biệt là chiến dịch trấn áp di dân, cuộc chiến với Iran kéo dài tám tháng và các khoản thuế quan áp đặt lên hàng hóa nhập cảng từ nhiều quốc gia, kể cả các đồng minh của Hoa Kỳ. Giá xăng, thực phẩm và những nhu yếu phẩm tăng cao đã khiến đời sống người dân thêm khó khăn, trở thành một trong những mối quan tâm hàng đầu của cử tri trong cuộc bầu cử năm nay.
Từ khi trở lại Tòa Bạch Ốc vào tháng 1 năm 2025, Trump đã sử dụng rộng rãi quyền hành pháp để thực hiện chương trình của mình. Ông cho cắt giảm hàng loạt nhân viên và chương trình liên bang qua Bộ Hiệu Quả Chính Phủ (DOGE), đơn phương áp đặt thuế quan trên diện rộng, đồng thời ngưng hoặc cắt những khoản chi tiêu đã được Quốc Hội chấp thuận. Nhiều quyết định đã gây tranh chấp pháp lý về giới hạn quyền hành của tổng thống, nhưng Quốc Hội do Đảng Cộng Hòa kiểm soát phần lớn không tìm cách ngăn cản.
Tình trạng này sẽ thay đổi khi Quốc Hội khóa 120 bắt đầu nhiệm kỳ vào ngày 3 tháng 1, 2027. Với đa số tại Hạ Viện, Đảng Dân Chủ sẽ nắm quyền lãnh đạo các ủy ban, có quyền mở điều tra, triệu tập nhân chứng, đòi cung cấp tài liệu và tổ chức các phiên điều trần công khai. Những cuộc điều tra có thể buộc các giới chức cao cấp trong chính quyền Trump phải ra trước Quốc Hội giải trình về các quyết định và hoạt động của họ.
Dân Biểu Hakeem Jeffries của New York, hiện là lãnh tụ khối Dân Chủ tại Hạ Viện, được dự trù sẽ trở thành Chủ Tịch Hạ Viện khi Quốc Hội khóa mới nhóm họp, nếu được đa số dân biểu bầu chọn. Khi đó, ông sẽ là người da đen đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ giữ chức vụ này. Trong những tuần cuối trước ngày bầu cử, Jeffries đã đi vận động tại nhiều tiểu bang, đặc biệt ở các địa hạt mà Đảng Dân Chủ có cơ hội giành ghế từ Đảng Cộng Hòa.
Jeffries khẳng định Đảng Dân Chủ sẽ sử dụng quyền điều tra một cách có trách nhiệm, thay vì biến Hạ Viện thành nơi liên tục truy cứu đối thủ chính trị. Trước ngày bầu cử, ông nói với báo chí: “Chúng tôi sẽ căn cứ vào sự thật, áp dụng luật pháp, lấy Hiến Pháp làm kim chỉ nam, và để kết quả diễn ra theo những gì tìm được.”
Dân Biểu Robert Garcia của California, người có nhiều khả năng trở thành chủ tịch Ủy Ban Giám Sát Hạ Viện, cho biết ủy ban sẽ tập trung điều tra những cáo buộc tham nhũng và xung đột quyền lợi liên quan đến gia đình Trump, đặc biệt là các hoạt động kinh doanh tiền điện tử của tổng thống. Những hoạt động này đã mang lại những khoản lợi tức rất lớn cho gia đình Trump, đặt ra nhiều câu hỏi về khả năng các quyền lợi kinh doanh tư nhân ảnh hưởng đến chính sách của chính quyền.
Ủy ban cũng dự định xem xét những cáo buộc lạm quyền của Cơ Quan Thi Hành Luật Di Trú và Quan Thuế (ICE), Bộ Nội An, những hành vi sai trái trong giới doanh nghiệp, cùng các tài liệu liên quan đến Jeffrey Epstein, nhà tài chánh từng bị truy tố về các tội phạm tình dục.
Các cuộc điều tra có thể dẫn đến những phiên điều trần kéo dài, những cuộc tranh chấp về quyền cung cấp tài liệu và các vụ kiện trước tòa nếu chính quyền từ chối tuân hành trát đòi của Quốc Hội. Tuy nhiên, quyền điều tra không đồng nghĩa với quyền tự động buộc các giới chức hành pháp phải giao nộp mọi tài liệu, vì những yêu cầu này vẫn có thể bị tranh chấp tại tòa án.
Một số dân biểu Dân Chủ còn muốn tiến hành luận tội Trump lần thứ ba, sau hai lần ông bị Hạ Viện luận tội trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên. Tuy nhiên, nội bộ Đảng Dân Chủ chưa thống nhất về vấn đề này. Jeffries, trong một cuộc phỏng vấn với chương trình Meet the Press của NBC News, cho biết đảng chưa quyết định tiến hành luận tội, nhưng cũng không loại trừ khả năng đó. Ngay cả nếu Hạ Viện thông qua nghị quyết luận tội, việc kết tội và truất phế tổng thống vẫn đòi hỏi sự đồng ý của hai phần ba Thượng Viện.
Bên cạnh quyền điều tra, Đảng Dân Chủ dự định sử dụng thế đa số tại Hạ Viện để thúc đẩy bốn mục tiêu lập pháp chính. Đó là đảo ngược những khoản cắt giảm Medicaid, chương trình bảo hiểm y tế dành cho người có lợi tức thấp; gia hạn các khoản tín dụng thuế giúp người dân mua bảo hiểm theo Đạo Luật Chăm Sóc Sức Khỏe với Giá Phải Chăng (Affordable Care Act); khôi phục quyền hạn của Quốc Hội trong việc quyết định thuế quan; và tìm cách chấm dứt cuộc chiến với Iran.
Đây là những vấn đề đã gây tranh luận gay gắt trong hai năm qua, đặc biệt khi hàng triệu người Mỹ phải đối diện với chi phí chăm sóc sức khỏe và sinh hoạt ngày càng cao. Tuy nhiên, việc kiểm soát Hạ Viện không có nghĩa Đảng Dân Chủ có thể đơn phương thay đổi chính sách. Các dự luật vẫn cần được Thượng Viện thông qua và tổng thống ký ban hành, trừ trường hợp Quốc Hội hội đủ số phiếu để vượt qua quyền phủ quyết của tổng thống. Vì vậy, ảnh hưởng trước mắt của chiến thắng này có thể rõ rệt nhất trong quyền giám sát chính quyền, thương lượng ngân sách và ngăn chặn những dự luật mà phe Dân Chủ phản đối.
Đối với Đảng Cộng Hòa, thất bại tại Hạ Viện là một trở ngại lớn cho Chủ Tịch Hạ Viện Mike Johnson, dân biểu Louisiana và là đồng minh thân cận của Trump. Johnson lên giữ chức vụ này năm 2023, sau một cuộc tranh giành lãnh đạo kéo dài trong nội bộ Đảng Cộng Hòa. Suốt ba năm qua, ông đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đoàn kết của khối Cộng Hòa và thúc đẩy chương trình lập pháp của tổng thống.
Hiện chưa rõ Johnson có tiếp tục tranh chức lãnh tụ khối thiểu số Cộng Hòa trong Quốc Hội khóa tới hay sẽ rút lui, mở đường cho một cuộc tranh giành quyền lãnh đạo mới trong đảng.
Trước ngày bầu cử, thế đa số của Đảng Cộng Hòa tại Hạ Viện rất mong manh. Đảng Dân Chủ chỉ cần giành thêm ba ghế, sau khi tính cả những ghế bị mất, là đủ đạt đa số. Điều này khiến cuộc tranh cử tại vài chục địa hạt có sự cạnh tranh gay gắt trở thành yếu tố quyết định quyền kiểm soát Hạ Viện.
Kết quả cũng phù hợp với một khuynh hướng đã nhiều lần xuất hiện trong lịch sử chính trị Hoa Kỳ: đảng của tổng thống đương nhiệm thường mất ghế Quốc Hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Hai trường hợp nổi bật đi ngược lại khuynh hướng này trong thời hiện đại là năm 1998, khi Đảng Dân Chủ của Tổng Thống Bill Clinton giành thêm ghế giữa lúc phe Cộng Hòa tìm cách luận tội ông, và năm 2002, khi Đảng Cộng Hòa của Tổng Thống George W. Bush được cử tri ủng hộ mạnh mẽ sau các cuộc khủng bố ngày 11 tháng 9, 2001.
Một yếu tố đặc biệt trong cuộc bầu cử năm nay là cuộc tranh chấp giữa hai đảng về việc vẽ lại ranh giới các địa hạt Hạ Viện. Thông thường, việc phân chia địa hạt được thực hiện sau cuộc kiểm kê dân số toàn quốc mỗi mười năm. Nhưng từ mùa hè năm 2025, Trump đã thúc giục các lãnh đạo Cộng Hòa tại Texas thay đổi ranh giới các địa hạt nhằm giúp đảng giành thêm tới năm ghế Hạ Viện. Những nỗ lực tương tự cũng diễn ra tại Florida, North Carolina và một số tiểu bang miền Nam khác.
Đảng Dân Chủ đáp trả tại California. Thống Đốc Gavin Newsom, cựu Chủ Tịch Hạ Viện Nancy Pelosi và các đồng minh đã vận động thành công để cử tri thông qua Dự Luật 50 vào tháng 11 năm 2025, cho phép sử dụng bản đồ địa hạt Quốc Hội mới có lợi hơn cho các ứng cử viên Dân Chủ. Trong cuộc bầu cử năm nay, bản đồ mới đã giúp đảng giành được những ghế trước đó thuộc Đảng Cộng Hòa.
Tại Missouri, phe Cộng Hòa cũng tìm cách thay đổi ranh giới địa hạt nhằm giành thêm một ghế Hạ Viện, nhưng Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ đã ngăn việc sử dụng bản đồ mới trong cuộc bầu cử tháng 11. Quyết định này về căn bản giữ nguyên địa hạt Kansas City của Dân Biểu Dân Chủ Emanuel Cleaver.
Những cuộc tranh chấp ấy cho thấy việc vẽ lại địa hạt bầu cử đã trở thành một phương tiện quan trọng trong cuộc cạnh tranh quyền lực giữa hai đảng, không chỉ trong các kỳ kiểm kê dân số mà ngay cả giữa thập niên. Jeffries tuyên bố Đảng Dân Chủ sẽ tiếp tục tìm cách thông qua luật liên bang nhằm ngăn chặn việc cố tình thay đổi ranh giới địa hạt giữa hai kỳ kiểm kê dân số để giành lợi thế chính trị.
“Cuộc tranh đấu này chưa chấm dứt. Chúng tôi chỉ mới bắt đầu,” ông nói.
Với chiến thắng của Đảng Dân Chủ tại Hạ Viện, Washington sẽ bước vào hai năm cuối nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của Trump trong một tương quan quyền lực khác trước. Tổng thống vẫn nắm quyền hành pháp và quyền phủ quyết, nhưng sẽ phải đối diện với một Hạ Viện do phe đối lập kiểm soát, có khả năng mở điều tra, ngăn chặn các chương trình lập pháp và buộc chính quyền phải thương lượng về những khoản chi tiêu liên bang.
Kết quả cuối cùng tại Thượng Viện sẽ quyết định mức độ thay đổi quyền lực tại Quốc Hội. Nhưng ngay từ lúc này, chiến thắng của Đảng Dân Chủ đã đặt dấu chấm hết cho thời kỳ Trump có thể trông cậy vào một Quốc Hội hoàn toàn do Đảng Cộng Hòa kiểm soát. Những cuộc tranh luận về ngân sách, chính sách di trú, thuế quan, chiến tranh và giới hạn quyền lực tổng thống được dự trù sẽ trở thành những vấn đề chính tại Washington trong hai năm tới.
Việt Báo tổng hợp,
3 tháng 11, 2026.
Nguồn: NBC News, Associated Press, Reuters, CBS News.


Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình