Hàng ngàn người ủng hộ Trung tâm Biểu diễn Nghệ thuật John F. Kennedy Center tập trung vào chiều thứ Sáu, 18/9, khi mặt trời vừa lặn trên dòng Potomac. Họ vây quanh tòa nhà nhiều nhất có thể, khoác tay nhau và hô vang: “Tránh Xa Ra! Tránh Xa Ra!”
Chung Một Con Đường
Từng nhóm người bước ra khỏi nhà ga Foggy Bottom ở Washington DC chiều thứ Sáu. Không ai bảo ai, mà như hẹn trước, họ bước về cùng một hướng. Những mái tóc bạc trắng, gương mặt ngời sáng, trên tay mỗi người là một chai nước, hoặc bảng hiệu, họ bước những bước chân mạnh mẽ. Những ai còn bỡ ngỡ chưa biết đường thì cũng không cần phải mở “Google Map.” Cứ đi theo đoàn người ấy. Vì tất cả đang hướng về Kennedy Center.
Lúc đó là khoảng hơn 6 giờ 30 chiều. Trời vẫn còn sáng. “Hands Off The Art” vừa bắt đầu được vài phút. Cuộc biểu tình do một nhóm vận động cùng tên – là các nhân viên Kennedy Center, trong đó có cháu của cố Tổng Thống John F. Kennedy – thành lập ngay sau khi Donald Trump tiếp quản nơi này vào mùa Xuân năm ngoái, tổ chức.
Nghệ sĩ Lynda Carter, biểu tượng nổi tiếng Wonder Woman, là người đầu tiên xuất hiện trân sân khấu. Hàng ngàn người phía dưới reo hò khi nữ nghệ sĩ Lynda Carter cầm micro phone. Bà khuấy động không gian với bài phát biểu về tầm quan trọng thiết yếu của âm nhạc và nghệ thuật đối với sự sinh tồn cũng như tâm hồn con người.
“Âm nhạc và nghệ thuật là cách chúng ta tồn tại,” nghệ sĩ Lynda Carter nói. “Quý vị không thể cầm tù chúng tôi.” Vừa nói, bà vừa đưa cao sợi dây đeo cổ có hình ổ khóa. Đám đông vỗ tay hòa nhịp cùng: “Quý vị không thể cầm tù chúng tôi.”
Nữ ca sĩ kiêm diễn viên này hiện sống tại khu vực Washington, D.C và bà từng biểu diễn tại Trung tâm Kennedy Center.
“Đây không phải là tòa nhà của các người,” bà Carter nói. “Nó thuộc về chúng ta. Hãy tránh xa ra. Hãy tránh xa nơi này!”
Mallory Miller, người đồng sáng lập tổ chức Hands Off the Arts và cựu nhân viên của Kennedy Center, người đã lên tiếng mạnh mẽ phản đối việc “thêm tên đổi chủ” tòa nhà nghệ thuật này theo hướng chính trị hóa, khẳng định: “Trung tâm nghệ thuật này sẽ mở cửa trở lại, vì tất cả chúng ta đang làm điều đó.”
“Đêm nay, các bạn đến với Kennedy Center, cùng nắm chặt tay với những người chưa quen biết chung quanh mình, là các bạn đang dựng lên một hàng rào. Đó là hàng rào mà Donald Trump và những kẻ nịnh bợ ông ta phải bước qua để vào Kennedy Center của chúng ta.”
Trump đã dựng hàng rào khung thép ở nơi này. Người dân nắm chặt tay nhau đi vòng quanh bảo vệ. (Hình: Việt Báo)
Robert White, Ủy viên Hội đồng D.C. chia sẻ câu chuyện cá nhân gắn kết gia đình ông qua nhiều thế hệ với địa điểm này. Ông White nhớ lại lần đầu tiên đến thăm Kennedy Center lúc còn học lớp Ba, và rồi quay trở lại đây nhiều thập niên sau đó với tư cách là một người cha, để chứng kiến cô con gái cũng đang học lớp ba của ông biểu diễn trên chính sân khấu ấy.
White nhấn mạnh, tượng đài này, di sản này, đại diện cho cả đất nước, đóng vai trò là không gian thiết yếu cho "quyền tự do ngôn luận, nền dân chủ, cũng như sự phát triển và gìn giữ nghệ thuật.”
Do đó, “hãy lấy bàn tay chết tiệt của ông ra khỏi người dân chúng tôi,” White nói.
‘Chúng Ta Là Kennedy Center’
Hôm thứ Ba, hội đồng quản trị Trung tâm Kennedy Center do Donald Trump tự chọn, bỏ phiếu đồng thuận đóng cửa trung tâm hai năm với lý do “vì an toàn.” Trump đe dọa hủy bỏ dự án cải tạo khoảng $250 triệu nếu tên của ông ta không được gắn lên tòa nhà. Đến thứ Tư, hàng rào đã được dựng lên bao quanh trung tâm nghệ thuật. Cũng tối hôm đó, bức ảnh của nhiếp ảnh gia Brendan Smialowski của hãng thông tấn AFP lan truyền rộng khắp. Người dân nhìn thấy Trump trên chuyên cơ Air Force One, nhìn một bản in có dòng tiêu đề lộ ra một phần: "Kennedy Center DEMOLIS[HED]" (Trung tâm Kennedy bị phá dỡ.) Thứ Năm, một chánh án liên bang bác bỏ yêu cầu tổ chức phiên điều trần khẩn cấp về khả năng phá dỡ công trình, nhưng đồng thời ra lệnh cho trung tâm phải thông báo trước khi tiến hành bất kỳ hoạt động xây dựng nào, bao gồm cả việc phá dỡ.
Trump dựng hào rào sắt chung quanh Kennedy Center. (Hình: Việt Báo)
Sẽ không sai nếu nói tất cả những sự kiện dồn dập này chính là “đồng tổ chức” của Hands Off The Art chiều thứ Sáu. Những tiếng hô vang mỗi khi Tara Hoot, nghệ sĩ drag queer nổi tiếng tại D.C. gọi tên East Coast, West Coast, Mexico, Hawaii.
“Tôi từ Alaska,” một người nào đó trong đám đông hét vang. Tiếng vỗ tay vang dội như chào mừng họ.
Với hàng ngàn người, mà nhóm Hands Off The Art ước tính khoảng chừng 5.000 người tham dự, cho thấy rõ lời bà Miller nói, Kennedy Center thật sự chưa bao giờ là một tòa nhà vô tri của bê tông, cốt thép. Kennedy Center là hiện thân của tất cả người dân Mỹ. “Chúng ta là Kennedy Center.”
Christ Railegh, đồng tổ chức Hands Off The Art, nói rằng cuộc phản kháng, đấu tranh này là để tự vệ. Vì “Trump đến đây để chinh phục chúng ta, chinh phục Washington, chinh phục Kennedy Center, và chinh phục văn hóa của chúng ta.”
Tự Do Nghệ Thuật
Đứng giữa hàng ngàn người từ khắp các tiểu bang, từ nhiều thế hệ, mới cảm nhận rõ ngọn lửa giận dữ của người dân Mỹ. Họ đến để đòi những gì thuộc về ký ức, thuộc về di sản của quốc gia, của nhân dân. Vì họ hiểu rõ và đồng ý với thông điệp của cuộc biểu tình này: Kennedy Center không chỉ là một tòa nhà. Đó là một đài tưởng niệm sống động dành cho John F. Kennedy. Đó là tấm lòng của các quốc gia đồng minh trên thế giới gửi đến nước Mỹ để vinh danh ông.
Nước Ý tặng đá cẩm thạch. Nước Pháp tặng các bức thảm và tác phẩm điêu khắc của Matisse. Nhật Bản tặng tấm màn sân khấu cho Opera House. Thụy Điển tặng những chiếc đèn chùm cho đại sảnh Grand Foyer. Các quốc gia khác cũng đóng góp những tác phẩm nghệ thuật, đồ nội thất và các báu vật của riêng họ. Các quốc gia đã gửi những phần tinh hoa của nước mình đến Mỹ để tôn vinh một vị tổng thống Mỹ và những giá trị mà ông đại diện.
Những thứ đó là vô giá và không thể thay thế. Hơn tất cả, Kennedy Center là biểu tượng của nghệ thuật – một nền nghệ thuật tự do và hòa bình.
Bà Robin Bren (phải) và mang tấm bản “Preserve Arts Over Ego” – tạm dịch Cái Tôi Ích Kỷ Không Thể Đứng Trên Nghệ Thuật. (Hình: Việt Báo)
Bà Robin Bren, trên người mang tấm bản “Preserve Arts Over Ego” – tạm dịch Cái Tôi Ích Kỷ Không Thể Đứng Trên Nghệ Thuật – đi cùng vài người bạn. Tuổi của ba người cộng lại chắc cũng gấp ba lần tuổi của Kennedy Center. Tôi hỏi bà, “tự do nghệ thuật có ý nghĩa như thế nào với bà trong tình huống này?” người phụ nữ có nụ cười phúc hậu nói:
“Tự do nghệ thuật cũng là quyền được sống tốt. Con người được giáo dục, trải nghiệm nghệ thuật, an vui cuộc sống.”
Với bà, “Kennedy Center chính là nơi mà mọi người có thể có tất cả những điều đó.”
Nghệ sĩ gốc Việt hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật xã hội Philippa Hughes có mặt ở Kennedy Center từ sớm. Cô là người quyết định hủy bỏ chương trình Saigon by Night tại Trung tâm Nghệ thuật Kennedy khi được thông báo sẽ không được công diễn trừ khi phải loại bỏ phần trình diễn “drag-adjacent” của một nghệ sĩ trong đoàn.
Nói về ý nghĩa của tự do nghệ thuật, Philippa cho rằng, tinh thần tự do nghệ thuật đã được thể hiện rõ nét tại buổi Hands Off The Art ở Kennedy Center. “Các nghệ sĩ đã ca hát, biểu diễn, sáng tạo và lên tiếng. Chưa từng có kẻ phát xít nào trong lịch sử thành công trong việc vùi dập nghệ thuật,” cô khẳng định.
Với Philippa, buổi Hands Off The Art chiều thứ Sáu là “cuộc biểu tình không chỉ nhằm bảo vệ nghệ thuật và gìn giữ một tòa nhà. Đó còn là vì sự nghiệp bảo vệ nền dân chủ.”
Đòi Lại Di Sản
Âm nhạc. Vũ điệu. Tay trong tay. Cuộc biểu tình tại Trung tâm Kennedy không chỉ nhằm bảo vệ nghệ thuật và gìn giữ một tòa nhà. Đó còn là vì sự nghiệp bảo vệ nền dân chủ, như Philippa đã nói. Không thể có dân chủ nếu không có tự do. Tự do trong nghệ thuật, trong sự gìn giữ, trong sự xác tín ai xứng đáng được vinh danh, ai cần bị loại bỏ.
Trước khi sự kiện bắt đầu, bà Mallory Miller, cựu nhân viên của Kennedy Center nói: “Trung tâm này ít nhiều đã trở nên giống một nơi tĩnh mịch, đìu hiu như lăng mộ hơn là một trung tâm văn hóa sôi động. Nhưng nhiều người trong chúng tôi vẫn lưu giữ những ký ức tuyệt vời về một trung tâm từng tấp nập, nhộn nhịp. Chúng tôi muốn phần nào khơi dậy lại cảm giác đó.”
Có người tay chống gậy, người dùng thiết bị hỗ trợ di chuyển cho người cao niên. Họ là những người Mỹ đi đòi lại di sản. (Hình: Việt Báo)
Trump đã dựng hàng rào khung thép ở nơi này. Người dân nắm chặt tay nhau đi vòng quanh bảo vệ. Trong hàng ngàn người đến với Kennedy Center đêm thứ Sáu, là những mái đầu bạc trắng. Có người phụ nữ mang theo chiếc ghế nhỏ, bỏ vào trong túi, nhưng rồi không thể lấy ra ngồi vì nếu ngồi, bà sẽ không nhìn được sân khấu. Có người tay chống gậy, người dùng thiết bị hỗ trợ di chuyển cho người cao niên. Họ là những người Mỹ đi đòi lại di sản. Họ đến từ khi ánh nắng còn chiếu vào bức tường đá cẩm thạch, một phần bị tấm bạt trắng ngông cuồng phủ kín vì che dấu một điều xấu hổ. Họ ở lại cho đến khi những ngọn đèn vàng chung quanh tòa nhà bừng sáng, hắt lên dòng sông Potomac, lấp lánh, vàng rực.
Đoàn người cùng đi chung một đường từ nhà ga Foggy Bottom đến Kennedy Center nay cùng nhau đi ngược về. Kennedy Center sừng sững phía sau lưng.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình