Hạ Viện Đang Làm Việc. Ảnh: Wikimedia.
Giữa lúc chính phủ Hoa Kỳ bị tê liệt sang tháng thứ hai, Tổng thống Donald Trump đang gây áp lực buộc đảng Cộng Hòa trong Thượng viện hủy bỏ quy tắc filibuster – điều mà giới nghị trường gọi là “lựa chọn hạt nhân” (nuclear option), vì nó làm thay đổi tận gốc cách biểu quyết của Thượng viện.
Trump viết trên Truth Social: “Hãy chấm dứt filibuster, không chỉ vì vụ đóng cửa này mà cho tất cả những việc khác. Chúng ta sẽ thông qua mọi chính sách hợp lý và làm nước Mỹ vĩ đại trở lại.” Ông cáo buộc đảng Dân Chủ “sẽ làm điều đó ngay khi có cơ hội”, và hối thúc Cộng Hòa – đang nắm đa số – ra tay trước. Trong khi hai đảng vẫn giằng co về ngân sách và trợ cấp y tế, Dân Chủ yêu cầu gia hạn các khoản hỗ trợ theo đạo luật Affordable Care Act vốn sắp hết hạn cuối năm.
Theo quy tắc filibuster, hầu hết các dự luật tại Thượng viện cần ít nhất 60 phiếu thuận mới được thông qua. Với 53 ghế hiện có, Cộng Hòa vẫn phải trông vào vài phiếu từ Dân Chủ để đẩy dự luật ngân sách đi tiếp. Trump viết thêm: “Đã đến lúc Cộng Hòa chơi con bài Trump – hãy dùng lựa chọn hạt nhân. Hãy bỏ filibuster, và làm ngay bây giờ!”, trong lúc áp lực mở cửa lại chính phủ ngày càng tăng, nhất là khi dân chúng bắt đầu lo việc chi trả chương trình tem phiếu SNAP và các dịch vụ xã hội bị gián đoạn.
Filibuster là cách một Thượng nghị sĩ kéo dài hoặc chặn hẳn cuộc bỏ phiếu cho một dự luật hay việc chuẩn thuận nhân sự. Người này có thể đứng nói liên tục hàng giờ để trì hoãn phiên họp – một truyền thống có từ kỳ họp đầu tiên của Thượng viện Hoa Kỳ năm 1789. Đến cuối thế kỷ XIX, việc này trở nên phổ biến, khiến Tổng thống Woodrow Wilson năm 1917 ban hành “quy tắc kết thúc tranh luận” (Cloture Rule), buộc phải có hai phần ba số phiếu mới được biểu quyết. Sau này mức đó giảm xuống còn 60 – ngưỡng hiện nay.
Dù vậy, filibuster vẫn được dùng như một hình thức phản kháng chính trị. Năm 1957, Thượng nghị sĩ Strom Thurmond (Cộng Hòa, South Carolina) nói suốt 24 tiếng 18 phút để chống Đạo luật Dân Quyền. Gần đây hơn, Thượng nghị sĩ Cory Booker (Dân Chủ, New Jersey) nói 25 tiếng 5 phút để chỉ trích chính quyền Trump. Cả hai đảng đều từng sử dụng filibuster: nó từng chặn kế hoạch cải tổ di trú của Tổng thống George W. Bush và dự luật khí hậu của Tổng thống Barack Obama.
Trump cho rằng quy tắc này đang khiến chính phủ “bị trói tay.” Ông tin rằng nếu bỏ ngưỡng 60 phiếu, Cộng Hòa có thể thông qua nhanh các đạo luật, kể cả việc kiểm tra thẻ cử tri hay các biện pháp chi tiêu khẩn cấp. Ông cũng nhắc rằng Dân Chủ từng cố thay đổi quy tắc này trong thời Biden để thông qua đạo luật bảo vệ quyền bầu cử, nhưng thất bại.
Nhiều Thượng nghị sĩ Cộng Hòa phản đối lời kêu gọi của Trump. Lãnh tụ khối đa số John Thune nói: “Filibuster là điều làm cho Thượng viện khác Hạ viện. Nếu bỏ nó, khi đối phương nắm quyền, họ có thể thông qua nhiều điều tai hại. Filibuster đã bảo vệ đất nước này.” Phát ngôn viên của Thune xác nhận lập trường ấy “không thay đổi.”
Thượng nghị sĩ John Curtis (Utah) nói thêm: “Filibuster buộc chúng ta phải tìm điểm chung. Quyền lực có thể thay đổi, nhưng nguyên tắc thì không. Tôi phản đối việc xóa bỏ.” Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cũng gọi đây là “tấm lá chắn cân bằng quyền lực của Thượng viện.”
Ở phía Dân Chủ, Thượng nghị sĩ John Fetterman (Pennsylvania) – người hiếm hoi ủng hộ dự luật ngân sách của Cộng Hòa – cho rằng “trong trường hợp chính phủ bị tê liệt như hiện nay, việc loại trừ filibuster là có thể chấp nhận.” Ông nói trên Fox News ngày 25 tháng 10: “Chúng ta từng muốn hủy toàn bộ filibuster. Tôi chỉ nói đến việc tạm bỏ nó trong trường hợp này, chứ không phải xóa bỏ hoàn toàn.”
Trong lịch sử Thượng viện, filibuster vừa là biểu tượng của tự do ngôn luận, vừa là rào cản của tiến trình lập pháp. Nay, giữa khủng hoảng ngân sách và tranh chấp chính trị, nó lại trở thành phép thử cho cả sức mạnh lẫn giới hạn của quyền lực.
VB
Nguồn: tóm lược bài của Callum Sutherland, ký giả chính trị, viết trên trang TIME ngày 2 tháng 11, 2025.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình