Ảnh: American Community Media
Quận Cam (VB) - Trong năm qua, các cuộc truy quét của ICE gia tăng mạnh mẽ tại các thành phố lớn của Mỹ. Chính quyền Trump đã bắt giữ 590,000 di dân, bao gồm con số kỷ lục 50,000 người chỉ riêng trong tháng 7. Chiến lược của chính quyền liên bang ngày càng dựa vào công nghệ giám sát tinh vi để tổng hợp dữ liệu công và tư; theo dõi mạng xã hội và kỹ thuật số; ghi lại dữ liệu biển số xe nhằm nhắm mục tiêu vào các cá nhân và cộng đồng. Trước đây ICE áp dụng chiến thuật áp đảo tàn nhẫn, bị phản đối mạnh trên toàn quốc. Nay chính quyền liên bang chuyển sang phương thức bí mật hơn, đặt nền móng cho một nhà nước có quyền giám sát không chừa một ai, cả công dân lẫn di dân.
Trong một cuộc họp báo do American Community Media tổ chức vào ngày 10 tháng 9, những chuyên gia, nhà hoạt động đã thảo luận về những công cụ này, sự phát triển của chúng, cũng như những phong trào phản kháng để bảo vệ cư dân trước hiểm họa công nghệ xâm phạm quyền riêng tư. Các diễn giả:
Jonathan Paz, cựu nhân viên tố giác Flock, hiện là ứng cử viên Quốc hội của Massachusetts
Abdi Soltani, Giám đốc điều hành, ACLU North California
Kimberly Woo, Nhà tổ chức cộng đồng, tổ chức SIREN Immigrant Rights
Lena Graber, Luật, Trung tâm Tài nguyên Pháp lý cho Người nhập cư (ILRC)
Brian Hofer, Giám đốc điều hành, Secure Justice
Flock Safety là công ty nổi tiếng với hệ thống camera nhận diện biển số xe tự động (ALPR) từng được ứng dụng rộng rãi, nhưng nay đang đối mặt với làn sóng phản đối dữ dội trên toàn quốc do những lo ngại về quyền riêng tư. Paz cho biết ban đầu ông gia nhập công ty Flock vì tin rằng camera của họ sẽ giúp tìm trẻ lạc, thu hồi xe bị đánh cắp, giải quyết các vụ gây tai nạn rồi bỏ trốn. Nhưng ông sớm nhận ra một mục tiêu lớn hơn từ chính quyền khi đưa công nghệ của Flock vào đô thị: giám sát công chúng lách qua các quy định pháp luật. Chính điều này khiến ông rời bỏ công ty. Ông từng thuyết phục các thành phố mua camera Flock, nhưng giờ đây đang giúp cộng đồng đấu tranh chống lại chúng.
Camera ALPR của Flock được bán cho các thành phố như một công cụ bảo đảm an toàn công cộng, nhưng cũng có thể được sử dụng để theo dõi và bắt giữ người dân. Mục tiêu có thể là di dân hay các mục tiêu chính trị, không ai lường trước được. Điều này làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư của công dân, bao gồm cả các quyền được bảo vệ theo Tu chính án thứ Tư. Có hơn 120,000 camera Flock trên toàn quốc, thực hiện khoảng 20 tỷ lượt quét mỗi tháng tại 49 tiểu bang. Theo thông tin từ công ty, gần 40% trong số khoảng 18,000 cơ quan thực thi pháp luật tại Hoa Kỳ có hợp đồng với Flock.
Ông Paz cho biết những cam kết về việc lưu trữ dữ liệu tại địa phương hiếm khi được tuân thủ. Các công ty này gần như không chịu sự giám sát pháp lý, không chỉ ở cấp địa phương mà cả cấp tiểu bang. Ông từng giúp FLock vận động các hội đồng thành phố bỏ phiếu thông qua dự án lắp đặt camera bằng cách thông tin trước cho các nhóm ủng hộ dự các phiên điều trần, trong khi những cư dân ít quan tâm. Ông kể lại rằng tại thành phố Waltham, Massachusetts nơi ông sinh sống, 12 chiếc camera đã được lắp đặt chỉ trong một đêm mà không hề có phiên điều trần công khai nào.
Sau khi rời Flock, ông Paz đồng sáng lập một mạng lưới phản ứng nhanh tại Massachusetts, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu nhận diện phương tiện của các đặc vụ ICE. Theo ông, Bộ Nội An (DHS) có quyền truy cập vào các mạng lưới nhận diện biển số xe tự động (ALPR). Luật pháp sẽ không bảo vệ cư dân, chính người dân phải tự cứu lấy nhau thôi.
Brian Hofer là giám đốc điều hành của Secure Justice, một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Oakland, California. Ông đã dành 12 năm làm việc trong lĩnh vực giám sát các hoạt động theo dõi tại gần 100 khu vực trên khắp Hoa Kỳ. Theo dữ liệu theo dõi của tổ chức này, ít nhất 184 hợp đồng lắp đặt trên toàn quốc đã bị hủy bỏ kể từ tháng 8. Ông thực sự cảm thấy phấn khích trước làn sóng phản đối mạnh mẽ nhắm vào Flock trên khắp cả nước. Tính đến tháng 8, khoảng 46% người Mỹ phản đối việc sử dụng hệ thống ALPR tại cộng đồng của họ. Hai chiến lược thực sự hiệu quả vào lúc này là liên tục đưa vấn đề ra tòa án, và liên tục dập gây sức ép tại các phiên họp của hội đồng thành phố.
"Vấn đề không chỉ dừng lại ở con số trên biển số," ông Hofer nói. "Hệ thống còn biết cả người đang ngồi cùng xe." Flock còn có thể nhận diện xe dựa trên màu sắc, hãng xe hoặc hình dán trên cản xe mà không cần đến biển số. Hệ thống này còn lập bản đồ theo dõi các xe thường xuyên di chuyển cùng nhau. Riêng tại Oakland, California, hệ thống đã ghi nhận 638 triệu lượt quét biển số trong năm ngoái, cùng hơn 210,000 lượt tìm kiếm dữ liệu từ bên thứ ba mỗi tháng. Đối với người nhập cư, dữ liệu của họ có thể đang bị chuyển đi qua “cửa sau” mà họ không hay biết.
Kimberley Woo thuộc tổ chức SIREN (Mạng lưới Dịch vụ, Quyền của Người nhập cư ) có trụ sở tại California. Theo cô, chính quyền liên bang hiện tại vẫn tìm cách hành động trấn áp di dân bất chấp luật lệ. Cô chia sẻ câu chuyện của chính mình về việc bị giám sát liên quan đến vấn đề nhập cư. Hai người thân trong đại gia đình cô – những người đã chờ đợi hơn 20 năm để được cấp thẻ xanh – đã bị bắt giữ ngay tại buổi phỏng vấn cư trú cuối cùng. Một người bị trục xuất, còn người kia chọn cách tự nguyện rời khỏi Mỹ thay vì phải chịu cảnh chia lìa gia đình. Nỗi sợ hãi này đã lan rộng sang những người còn lại trong đại gia đình. Cô mô tả tâm trạng lo lắng của người thân khi nộp đơn tham gia các chương trình trợ giúp hợp lệ, hoặc gia hạn thẻ xanh, bởi vì dữ liệu có thể bị biến thành vũ khí chống lại chính mình.
Vào tháng 11 năm ngoái, SIREN đã khởi kiện thành phố San Jose liên quan đến cơ sở dữ liệu thu thập từ gần 500 camera ALPR và hàng triệu hồ sơ ghi lại vị trí được lưu trữ mỗi năm. Tháng 2 vừa qua, SIREN cũng đã kết nối hơn 20 tổ chức địa phương trong một chiến dịch vận động, dẫn đến việc hội đồng thành phố Mountain View đồng thuận chấm dứt hợp đồng với công ty Flock. Liên minh phản đối ALPR đã mở rộng phạm vi hoạt động sang nhiều khu vực khác nhau trong Quận Santa Clara – bao gồm San Jose, Gilroy, Palo Alto, Saratoga và Los Altos.
Abdi Soltani, Giám đốc điều hành của ACLU (Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ) phát biểu: “Đây là thời điểm chúng ta cần California tiếp tục tiên phong trong các vấn đề về quyền công dân và hiến pháp.” Ông nhấn mạnh quyền riêng tư được quy định rõ ràng trong hiến pháp, quyền được bảo vệ khỏi các hành động khám xét và tịch thu tài sản vô lý. Mỗi cá nhân đều xứng đáng được hưởng quyền tự do đi lại, quyền di chuyển mà không bị chính quyền theo dõi, dù là giữa các thành phố hay ngay trong nội đô. Việc chính quyền nắm giữ quá nhiều quyền kiểm soát đối với cuộc sống thường nhật của người dân thực sự đi ngược lại tinh thần tự do của nước Mỹ. Đây là vấn đề cần nhận được sự quan tâm của cả hai đảng.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình