Một khối nước ấm lớn bất thường, nếu gặp đúng lúc bão to và nước triều dâng cao, có thể gây thiệt hại nặng cho vùng biển này. Ảnh: OpenAI.
Mấy tuần nay, các nhà khoa học về biển ở Mỹ đang để mắt theo dõi một khối nước ấm rất lớn, do hiện tượng El Niño gây ra, đang chảy dọc theo bờ biển Thái Bình Dương, từ Nam Mỹ đi ngược lên phía Bắc, tiến về phía bờ biển Hoa Kỳ. Chỉ vài tuần nữa, khối nước này sẽ tới California, làm nước biển dâng cao và có thể gây ngập lụt nặng suốt mùa thu và mùa đông sắp tới.
Cần nói rõ: đây không phải là sóng thần, không có chuyện sóng cuộn cao như người ta hay tưởng tượng. Nhưng nếu khối nước dâng này trùng đúng lúc có bão lớn và nước triều lên cao nhất trong năm, thì hậu quả sẽ rất nghiêm trọng. Người ta gọi hiện tượng này là "sóng bị ép sát bờ" — một dòng nước dâng lên từ từ nhưng kéo dài, bắt nguồn từ một trận gió mạnh thổi ngang vùng biển phía Tây Thái Bình Dương.
HÀNH TRÌNH CỦA KHỐI NƯỚC ẤM
Suốt hai tháng qua, khối nước này đã đi dọc theo đường xích đạo sang tới Nam Mỹ, rồi rẽ lên hướng Bắc, men theo bờ biển với tốc độ khoảng 6 dặm một giờ (chừng 10 cây số). Hiện nó đã tới gần Vịnh California, còn cách bờ biển Mỹ khoảng 800 dặm.
Ông Daniel Swain, một nhà nghiên cứu khí hậu, nói: "Rất có thể mùa đông này nước biển ở California sẽ dâng cao nhất từ trước tới nay, và đó là chuyện đáng lo."
Theo tính toán của ông Dillon Amaya, một nhà nghiên cứu về biển tại Đại học North Carolina State, khối nước này sẽ lần lượt tới các nơi như sau:
- San Diego: cuối tháng 9
- Los Angeles: cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10
- San Francisco: đầu tháng 10
- Seattle: giữa tháng 10
Ông Amaya cho biết nước biển có thể dâng cao trong nhiều tuần liền, và rất có thể sẽ có thêm một đợt nước ấm khác đi theo ngay sau đợt này, khiến tình trạng nước dâng còn kéo dài hơn nữa.
NHIỀU MỐI NGUY CỘNG LẠI CÙNG LÚC
Ông Swain giải thích có ba chuyện cùng xảy ra một lúc: nước dâng vì El Niño, nước biển dâng lâu dài do trái đất nóng lên, và thủy triều đang ở mức cao nhất trong năm. Ông nói: "Mùa đông này, ngập lụt ven biển sẽ là mối nguy rất lớn — không chỉ dọc bờ biển, mà cả những vịnh, những cửa sông thông ra biển khắp California." Ông cũng lo con đường ven biển nổi tiếng Highway 1 "sẽ gặp nhiều rắc rối" trong mùa đông tới.
Ngoài chuyện ngập lụt, khối nước ấm này còn làm giảm hiện tượng nước lạnh từ đáy biển trồi lên mặt như thường lệ, khiến vùng ven biển nóng và ẩm hơn. Điều này cũng ảnh hưởng tới sinh vật biển. Ông Amaya lo cho loài cá voi, vì chúng có thể bơi vào gần bờ hơn để kiếm ăn, dễ bị vướng lưới đánh cá hoặc bị tàu bè đâm phải.
Cùng lúc đó, miền Nam California đang trải qua những ngày ẩm nhất nước Mỹ, sau khi hơi nước từ bão nhiệt đới Marie khiến Quận Los Angeles có ngày mưa tháng 9 lớn nhất từ trước tới nay, vào Chủ Nhật vừa rồi. Cơn bão đó cũng gây sóng lớn ở Long Beach, khiến khoảng 20 gia đình phải đi lánh nạn.
Và chuyện chưa dừng ở đó. Vì El Niño, không khí trên khắp Thái Bình Dương và nước Mỹ vốn đã ẩm hơn bình thường; nay thêm hơi nước bốc lên từ khối nước ấm sắp tới, mưa bão trong mùa thu và mùa đông năm nay sẽ càng thêm dữ dội.
BÀI HỌC TỪ NĂM XƯA
Các nhà khoa học nhắc lại trận El Niño năm 1998 — một trong những trận mạnh nhất từng ghi nhận. Khi đó, 35 quận ở California bị chính phủ liên bang công bố là vùng thiên tai, vì một loạt trận bão trút xuống Los Angeles với lượng mưa bằng cả một năm chỉ trong vòng một tháng.
Ông Swain còn lo một chuyện khác: hiện chỉ có khoảng 2% người dân California có mua bảo hiểm ngập lụt — một con số rất thấp. Nhiều người không biết rằng bảo hiểm nhà bình thường không bao gồm khoản này. Ông nói: "Tôi đang khuyên bà con, bạn bè sống ở những nơi có nguy cơ ngập lụt, dù chỉ là khả năng thôi, cũng nên xem xét nghiêm túc việc mua bảo hiểm ngập lụt ngay trong năm nay."
VÌ SAO CÓ HIỆN TƯỢNG NÀY?
Chuyện nước biển dâng cao dọc bờ Tây nước Mỹ bắt nguồn từ một sự thay đổi gió, xảy ra cách đó hàng ngàn dặm, ở một vùng biển xa xôi phía Tây Thái Bình Dương.
Bình thường, gió thổi từ Đông sang Tây trên vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương, dồn phần lớn nước ấm nhất của địa cầu về phía Indonesia. Vì vậy mặt biển quanh Indonesia thường cao hơn mặt biển ngoài khơi Ecuador chừng 1 đến 3 bộ (feet).
Nhưng khi El Niño đang hình thành, đôi khi có những cơn gió thổi ngược lại, từ Tây sang Đông. Những cơn gió này tạo ra các đợt sóng lớn gọi là sóng Kelvin — những khối nước khổng lồ di chuyển rất chậm, đẩy nước ấm từ phía Tây Thái Bình Dương trôi dạt về phía Nam Mỹ.
Một trong những đợt sóng đó đã mất hai tháng để đi hết chiều dài Thái Bình Dương dọc theo xích đạo, làm nước biển dâng cao thêm cả bộ Anh trên suốt đường đi. Khi tới bờ Nam Mỹ, đất liền chặn đường đi tiếp về phía Đông của nó; một phần sức của con sóng bị dồn ép sát vào bờ, rẽ lên phía Bắc và xuống phía Nam, trở thành thứ mà giới khoa học gọi là "sóng bị ép sát bờ."
Từ đó, phần sóng đi lên phía Bắc sẽ tiếp tục men theo bờ biển Trung Mỹ và Bắc Mỹ, có thể đi xa tới tận Vịnh Alaska, làm nước biển dâng cao trên suốt đường nó đi qua.
Ông Amaya kết luận: "Tính chung lại, những con sóng kiểu này do El Niño gây ra có thể đi được gần 15.000 cây số (khoảng 9.320 dặm), trong vòng chừng 60 đến 70 ngày."
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình