Ông Trump đang mất dần sự ủng hộ và lạm phát vẫn ở mức cao – và Đảng Dân Chủ đang tìm cách tận dụng tình thế này để tạo lợi thế cho mình.
***
Khi cử tri đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2022, mọi yếu tố đều cho thấy các đồng minh của ông Joe Biden có nguy cơ hứng chịu một thất bại nặng nề. Tổng Thống khi đó không được lòng dân, lạm phát ở mức cao, và các quy luật lịch sử dự báo rằng cử tri sẽ trút sự bất mãn bằng cách chấm dứt quyền kiểm soát Quốc Hội của Đảng Dân Chủ. Tuy nhiên, khi kết quả được công bố, những thắng lợi mà Đảng Cộng Hòa kỳ vọng đã không hoàn toàn thành hiện thực. Họ giành được quyền kiểm soát Hạ Viện nhưng chỉ với cách biệt sít sao, trong khi Đảng Dân Chủ lại gia tăng thế đa số tại Thượng Viện và củng cố lực lượng tại các cơ quan lập pháp cấp tiểu bang.
Bốn năm sau, chính những yếu tố đó lại xuất hiện khi phe Cộng Hòa chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3 tháng 11, nhằm bảo vệ thế đa số tại Thượng Viện và Hạ Viện mà họ đã giành được hai năm trước – thời điểm cử tri bầu ông Donald Trump làm tổng thống. Giống như ông Biden trước đây, vị tổng thống đương nhiệm không được lòng công chúng và lạm phát vẫn ở mức cao, dù không cao bằng thời người tiền nhiệm của ông. Và mặc dù ông cùng các đồng minh khẳng định điều ngược lại, nhưng có rất ít cơ sở để tin rằng ông Trump có thể đi ngược lại quy luật lịch sử: cử tri thường tận dụng các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ như một cơ hội để trừng phạt đảng đang nắm quyền tại Washington.
ông Bill Galston, chuyên gia cao cấp tại Brookings Institution (một tổ chức nghiên cứu chính sách ở Washington) và từng là cố vấn cho các tổng thống thuộc Đảng Dân Chủ, nhận định rằng “Thông thường, đảng đang ở thế đối lập thường cảm thấy thất vọng hoặc thậm chí tức giận trước những gì đã diễn ra trong hai năm qua; họ rất nóng lòng muốn bày tỏ sự bất đồng và bất mãn của mình, và năm 2026 cũng sẽ không phải là ngoại lệ.”
Hoạt động vận động tranh cử dự kiến sẽ trở nên sôi động hơn sau kỳ nghỉ lễ Ngày Lao Động (Labor Day) – một cột mốc quan trọng trong các năm bầu cử, đánh dấu thời điểm chỉ còn khoảng hai tháng nữa là cử tri sẽ đi bỏ phiếu. Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy các ứng viên Đảng Dân Chủ tranh ghế tại Hạ Viện và Thượng Viện đang dẫn trước đối thủ hoặc ở thế bám đuổi sít sao; đồng thời, các tổ chức dự báo bầu cử uy tín cũng đã điều chỉnh đánh giá về những cuộc đua then chốt theo hướng có lợi cho đảng này.
Tuy nhiên, Đảng Cộng Hòa dường như đang nắm lợi thế ở một khía cạnh quan trọng. Đó là nguồn lực tài chính. Mặc dù một số ứng viên Đảng Dân Chủ như Thượng Nghị Sĩ Jon Ossoff (Georgia) và James Talarico (người đang tranh cử ghế thượng nghị sĩ tại Texas) đã đạt được kết quả gây quỹ ấn tượng, nhưng siêu ủy ban hành động chính trị MAGA Inc của ông Trump sở hữu tới 400 triệu USD có thể được huy động để hỗ trợ các đồng minh của ông. Trong khi đó, Elon Musk – người từng là đồng minh của ông – cũng nắm giữ 50 triệu USD trong một Super PAC khác và đã bắt đầu chi tiền ủng hộ một số ứng viên Đảng Cộng Hòa từ tuần trước.
Các tiểu bang do Đảng Cộng Hòa lãnh đạo nhiều khả năng đã phần nào hạn chế được
những tổn thất của đảng này tại Hạ Viện thông qua việc vẽ lại bản đồ khu vực bầu cử Quốc Hội – với sự hỗ trợ từ một phán quyết gần đây của Tối cao Pháp Viện – bất chấp những nỗ lực đáp trả từ các tiểu bang do Đảng Dân Chủ lãnh đạo.
Chủ Tịch Hạ Viện Mike Johnson gần đây đã phát biểu với các phóng viên rằng "Tôi đã nói điều này rất nhiều lần: Đảng Cộng Hòa sẽ đi ngược lại quy luật lịch sử trong 63 ngày tới và chúng tôi sẽ giữ vững thế đa số tại Hạ Viện."
Hơn một năm sau vụ tấn công ngày 11 tháng 9, các đồng minh thuộc Đảng Cộng Hòa của George W. Bush đã gia tăng được thế đa số tại cả Hạ Viện và Thượng Viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2002; tuy nhiên, hầu hết các cuộc bầu cử khác đều mang lại kết quả từ tồi tệ đến rất tồi tệ cho đảng cầm quyền.
Bill Clinton đã để mất quyền kiểm soát cả hai viện vào năm 1994, và Bush cũng chịu chung số phận này vào năm 2006. Năm 2010, Barack Obama đã dùng từ "thảm bại" để mô tả những tổn thất nặng nề mà Đảng Dân Chủ phải gánh chịu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầu tiên của ông. Bốn năm sau, Đảng Dân Chủ đã mất quyền kiểm soát Thượng Viện. Năm 2018, Đảng Cộng Hòa dưới thời Trump đã mất quyền kiểm soát Hạ Viện, dù họ vẫn củng cố được thế đa số tại Thượng Viện.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầu tiên và duy nhất dưới thời ông Biden – diễn ra vào năm 2022 – trở nên đặc biệt đáng chú ý nhờ một yếu tố bất ngờ mang tính bước ngoặt: phán quyết của Tối Cao Pháp Viện trong vụ kiện *Dobbs kiện Tổ chức Y tế Phụ nữ Jackson*. Phán quyết này đã đảo ngược án lệ *Roe kiện Wade* và chấm dứt quyền phá thai được Hiến Pháp bảo vệ.
Larry Sabato nhận định: "Rõ ràng là phụ nữ và giới trẻ đã thể hiện sự nhiệt huyết cao hơn thường lệ vì một lý do duy nhất: phán quyết trong vụ *Dobbs*. Đó chính là yếu tố thực sự làm thay đổi cục diện cuộc bầu cử." Ông là người đứng đầu *Sabato’s Crystal Ball* – một trong những đơn vị dự báo từng tiên liệu rằng Đảng Dân Chủ sẽ mất tới hai mươi bốn ghế tại Hạ Viện trong kỳ bầu cử năm đó.
Kết quả thảm bại như dự báo đã không xảy ra: Đảng Cộng Hòa giành thêm được 9 ghế tại Hạ Viện, qua đó nắm thế đa số mong manh ở cơ quan này, trong khi Đảng Dân Chủ gia tăng quyền kiểm soát tại Thượng viện thêm một ghế và tất cả các nghị sĩ đương nhiệm của họ đều tái đắc cử.
Mặc dù không còn giữ chức vụ vào thời điểm diễn ra cuộc bầu cử đó, ông Trump vẫn công khai ủng hộ và tham gia vận động tranh cử cùng các ứng viên Đảng Cộng Hòa, đồng thời thường xuyên xuất hiện trên các phương tiện truyền thông do những rắc rối pháp lý bủa vây. Tuy nhiên, do không trực tiếp tham gia tranh cử, các nghị sĩ Cộng Hòa đã không thể tận dụng sức hút của ông như cách họ sẽ làm trong cuộc bầu cử năm 2024. Ngược lại, Đảng Dân Chủ đã tận dụng việc ông Trump vẫn duy trì tầm ảnh hưởng trong Đảng Cộng Hòa để tập hợp những cử tri phản đối cựu tổng thống này, qua đó tạo đà thuận lợi cho mình tại các cuộc đua then chốt. Đây là nhận định của Aaron Hitefield, giáo sư khoa học chính trị tại Mississippi State University, người đã nghiên cứu về cuộc bầu cử năm 2022.
Ông nhận định: “Những phát ngôn của ông Trump mang lại lợi thế bầu cử cho Đảng Dân Chủ và khích lệ cử tri của họ, trong khi lại không tạo ra động lực tương đương đối với cử tri Đảng Cộng Hòa. Điều này không hẳn là mới. Chúng ta luôn chứng kiến sự biến động về mức độ ủng hộ dành cho đảng của tổng thống khi so sánh giữa năm bầu cử tổng thống và năm bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhưng hiện tượng này đặc biệt rõ rệt dưới thời ông Trump.”
Giờ đây khi đã trở lại Nhà Trắng, ông Trump vẫn duy trì sức hút mạnh mẽ như mọi khi. Mới đây, ông đã công bố kế hoạch tổ chức một sự kiện đặc biệt vào cuối tháng này tại Dallas để trực tiếp vận động cử tri ủng hộ việc duy trì quyền kiểm soát Quốc Hội cho Đảng Cộng Hòa trong hai năm cuối nhiệm kỳ tổng thống của mình.
Đây là một nhiệm vụ đầy thách thức – với thế đa số chỉ hơn kém nhau tối đa ba ghế, Đảng Cộng Hòa cần mọi yếu tố diễn ra thuận lợi mới có thể giữ được quyền kiểm soát Hạ Viện. Việc giành quyền kiểm soát Thượng Viện được dự báo sẽ khó khăn hơn đối với Đảng Dân Chủ, bởi họ cần giành được ít nhất ba ghế tại các tiểu bang mà ông Trump đã thắng hai năm trước, bao gồm cả những bang từng ủng hộ ông với cách biệt lớn (trên 10 điểm phần trăm).
Việc kiểm soát một trong hai viện sẽ cho phép Đảng Dân Chủ ngăn chặn chương trình nghị sự lập pháp của ông Trump, đồng thời trao cho các nhà lập pháp của họ quyền triệu tập nhân chứng và tài liệu để phục vụ công tác điều tra chính quyền của ông.
Các lãnh đạo đảng đã tập trung thông điệp vận động cử tri vào vấn đề chi phí sinh hoạt. Họ lập luận rằng các hành động của Tổng Thống – bao gồm việc gây chiến với Iran, áp thuế lên các đối tác thương mại, từ chối gia hạn các khoản tín dụng thuế cho các gói bảo hiểm y tế thuộc Đạo Luật Chăm Sóc Giá Cả Phải Chăng (Affordable Care Act), cũng như cắt giảm các chính sách an sinh xã hội – đều là những nguyên nhân đẩy giá cả leo thang.
Ông Hakeem Jeffries, lãnh đạo phe thiểu số của Đảng Dân Chủ tại Hạ Viện, phát biểu với các phóng viên vào tuần trước: “Chi phí sinh hoạt tại đất nước này đã trở nên quá đắt đỏ, vậy mà phe Cộng Hòa chẳng hề bận tâm đến điều đó.”
Các cuộc thăm dò dư luận gần đây về ý định bỏ phiếu chung cho đảng thay vì cá nhân ứng viên - một chỉ số quan trọng phản ánh tâm lý cử tri trong các cuộc bầu cử Quốc Hội – cho thấy Đảng Dân Chủ đang nắm lợi thế dẫn trước từ 3 đến 8 điểm phần trăm. Tuy nhiên, xu hướng này không hoàn toàn đồng nhất. Trong tuần này, kết quả một cuộc thăm dò do Harvard CAPS-Harris thực hiện vào tháng 8 cho thấy Đảng Cộng Hòa đang có lợi thế nhẹ trong nhóm cử tri nhiều khả năng sẽ đi bỏ phiếu.
Tại Washington, Hạ Viện đã nhóm họp trở lại vào tuần trước sau kỳ nghỉ kéo dài 5 tuần. tuy nhiên, ông Johnson đã quyết định rút ngắn lịch trình làm việc trong tháng 9 xuống hai tuần, qua đó tạo điều kiện cho các nghị sĩ trở về địa phương để vận động tranh cử.
Mặc dù hoạt động vận động tranh cử thường trở nên sôi động hơn trong khoảng hơn 60 ngày trước thềm bầu cử, ông Galston tin rằng quan điểm của cử tri cơ bản đã được định hình. Vấn đề còn lại chỉ là đảng nào có thể huy động được nhiều người ủng hộ mình đi bỏ phiếu hơn.
Ông nói: "Nhiều người đã đưa ra quyết định rồi. Đặc biệt là với các cử tri Cộng Hòa, vấn đề không nằm ở chỗ liệu họ có 'quay lưng' với đảng mình để bỏ phiếu cho Đảng Dân Chủ hay không – dù tôi nghĩ một số người sẽ làm vậy – mà là liệu họ có chịu rời khỏi giường vào sáng ngày bầu cử hay không."
Ở khía cạnh này, Đảng Dân Chủ dường như đang chiếm ưu thế. Một cuộc khảo sát do The Economist và YouGov thực hiện vào những tuần cuối tháng 8 cho thấy mức độ hào hứng của cử tri Đảng Dân Chủ cao hơn 6 điểm phần trăm so với cử tri Đảng Cộng Hòa, một khoảng cách lớn hơn so với giai đoạn đầu mùa hè.
Ông Galston nhận định: “Thật khó để cảm thấy hào hứng với một nhiệm kỳ tổng thống vốn bị định hình bởi sự thất bại hoàn toàn trong việc kiểm soát giá cả, cộng thêm một cuộc chiến đang ngày càng lộ rõ là một thảm họa.
NQK biên dịch
CHÚ THÍCH: The Guardian là một tờ nhật báo lớn của Anh và là tổ chức tin tức toàn cầu, nổi tiếng với nền báo chí độc lập và những nhận định khách quan. Tờ báo được công nhận trên toàn thế giới nhờ các loạt bài điều tra quan trọng, chẳng hạn như vụ Hồ Sơ Panama và những tiết lộ từ người tố giác thuộc NSA.
Nguồn: Chris Stein, The Guardian, 6-9-2026.
(November elections kick into high gear with control of Congress in the balance).
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình