Tiếng reo nổi lên trong nhà hát Altes Theater ở Magdeburg tối Chủ Nhật, 6 tháng Chín, khi những con số đầu tiên hiện trên màn ảnh.
Đảng cực hữu Alternative für Deutschland (Alternative for Germany, gọi tắt AfD) giành 43.8% số phiếu tại bang Saxony-Anhalt, hơn gấp đôi kết quả năm 2021 và là thắng lợi lớn nhất của đảng này từ trước tới nay trong một cuộc bầu cử cấp bang ở Đức.
Nhưng thắng lớn chưa có nghĩa là cầm quyền.
AfD chiếm 39 trong tổng số 83 ghế tại nghị viện bang, còn thiếu ba ghế để nắm đa số tuyệt đối.
Tại buổi mừng thắng cử, các lãnh tụ AfD ôm nhau trên sân khấu. Björn Höcke, thủ lãnh AfD tại bang Thuringia và cũng là một trong những khuôn mặt cực đoan nhất của đảng, dẫn đám đông hát So ein Tag, so wunderschön wie heute — “Một ngày đẹp như hôm nay” — rồi tới quốc ca Đức.
Người đứng giữa chiến thắng ấy là Ulrich Siegmund, 35 tuổi, ứng cử viên AfD vào chức thủ hiến Saxony-Anhalt. Ông từng đặt mục tiêu giành đủ ghế để AfD tự mình lập chính quyền. Mục tiêu ấy không thành, nhưng AfD đã tiến gần quyền cai trị một bang hơn bất cứ lúc nào trước đây trong lịch sử hậu chiến của Đức.
Bên kia thành phố, không khí trong trụ sở Liên Minh Dân Chủ Cơ Đốc Giáo (Christian Democratic Union, CDU) hoàn toàn khác.
CDU, đảng trung hữu của Thủ Tướng Friedrich Merz, chỉ còn 17.2% số phiếu, chưa bằng phân nửa AfD và là kết quả tệ nhất của đảng tại Saxony-Anhalt. SPD được 9.3%, đảng Xanh 8.9%, Die Linke 8.6%. Liên Minh Sahra Wagenknecht (Bündnis Sahra Wagenknecht, BSW) vừa đủ vượt mức 5% để bước vào nghị viện bang với 5.3%.
Chính cái 5.3% nhỏ bé ấy có thể trở thành chiếc chìa khóa mở cửa chính quyền.
Từ nhiều năm nay, các chính đảng lớn của Đức vẫn giữ một nguyên tắc gần như bất di bất dịch: không liên minh với AfD. Riêng chi bộ AfD tại Saxony-Anhalt đã bị cơ quan bảo vệ hiến pháp của bang xếp vào hàng cực hữu. CDU của Thủ Tướng Merz sau cuộc bầu cử cũng lập lại rằng họ sẽ không hợp tác với AfD.
BSW thì để cửa hé.
Đảng này tách ra từ Die Linke, mang đường lối dân túy cánh tả nhưng có một số chủ trương gần AfD, trong đó có việc hạn chế nhập cư, phản đối viện trợ quân sự cho Ukraine và muốn cải thiện quan hệ với Nga. Lãnh đạo BSW cho biết họ không loại trừ việc hợp tác với AfD trong một số vấn đề riêng biệt.
Nếu năm dân biểu BSW đứng cùng 39 dân biểu AfD, cán cân quyền lực sẽ đổi ngay.
Nhưng chuyện ấy chưa chắc xảy ra. Nội bộ BSW vẫn còn dè dặt trước việc đi quá gần AfD, trong khi chính Siegmund cũng tỏ ra không mấy sốt sắng với một chính quyền phải sống nhờ sự ủng hộ từng việc của một đảng khác.
Saxony-Anhalt vì thế có thể rơi vào một thế khá éo le: AfD thắng áp đảo mà chưa chắc cầm quyền; CDU thua nặng mà vẫn có thể tiếp tục ngồi ghế thủ hiến trong lúc các đảng khác loay hoay tìm một đa số.
Luật của Saxony-Anhalt không đặt thời hạn buộc nghị viện phải bầu xong thủ hiến mới. Nếu không ai gom đủ phiếu, Sven Schulze của CDU có thể tiếp tục điều hành với tư cách thủ hiến tạm quyền.
Nhưng dù cuối cùng ai giữ được Magdeburg, kết quả hôm Chủ Nhật cũng đã vượt xa phạm vi một bang nhỏ ở miền Đông nước Đức.
AfD thắng trong hầu hết các thành phần cử tri, ngoại trừ người cao tuổi, và đặc biệt thành công trong việc lôi kéo những người trước đây không đi bỏ phiếu. Số người tham dự bầu cử vượt 75%, một mức rất cao. Theo các cuộc thăm dò sau khi bỏ phiếu, hơn phân nửa số phiếu AfD tăng thêm so với năm 2021 đến từ những người trước kia không đi bầu.
Đằng sau những con số ấy là một sự bất mãn sâu rộng về giá sinh hoạt, kinh tế trì trệ, di dân và chính sách của chính phủ liên bang đối với Nga và Ukraine. Reuters cho biết 87% cử tri Saxony-Anhalt được hỏi không hài lòng với chính phủ ở Berlin.
Alice Weidel, đồng chủ tịch AfD, lập tức tuyên bố kết quả ở Saxony-Anhalt có thể làm chính phủ Merz sụp đổ và dẫn tới một cuộc bầu cử liên bang mới. Nhận định ấy đi khá xa so với thực tế hiện nay, nhưng sức ép trên Thủ Tướng Merz thì không thể coi thường.
Ngay cả tuần báo Der Spiegel, một tiếng nói có ảnh hưởng lớn tại Đức, cũng kêu gọi Merz xét lại vị trí của mình.
Chiến thắng của AfD còn gây tiếng vang bên ngoài nước Đức. Giới chức Pháp gọi đây là một tín hiệu đáng lo đối với Âu Châu, trong khi AfD coi kết quả này là bằng chứng rằng đảng đang trên đường từ một lực lượng chống đối trở thành một thế lực có khả năng tranh quyền ở cấp liên bang.
Điều đáng chú ý nhất sau đêm bầu cử không phải chỉ là AfD thắng. Mà là khoảng cách giữa AfD và những đảng từng giữ vai trò trụ cột của chính trường Đức đã rộng đến mức nào.
Tại Saxony-Anhalt, gần một nửa cử tri đã bỏ phiếu cho AfD. CDU, đảng đang lãnh đạo cả chính phủ liên bang lẫn chính quyền bang, chỉ còn chưa tới một phần năm.
AfD đã thắng lá phiếu. Nhưng trong nền chính trị Đức hiện nay, thắng lá phiếu vẫn chưa chắc thắng được quyền cai trị. Và đó mới là cuộc đấu kế tiếp.
Nguyên Hòa tổng hợp
Nguồn: The Economist, Reuters, Associated Press và ARD/Tagesschau, ngày 6-7 tháng 9, 2026.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình