Cục Dự Trữ Liên Bang (Federal Reserve) rất có thể sẽ tăng lãi suất hai lần kể từ nay cho đến cuối năm 2026 để giảm lạm phát.
Tại đại hội giữa nhiệm kỳ của Đảng Cộng Hòa tại Dallas vào tuần lễ vừa qua, Tổng Thống Trump đã công bố một thứ được gọi là "Cổ tức Trump" (Trump Dividend). Ông nói: "Nếu Đảng Cộng Hòa giành được chiến thắng tại Hạ Viện và Thượng Viện Hoa Kỳ, tôi sẽ chia cổ tức cho mỗi công dân trưởng thành ở Hoa Kỳ với số tiền $5,000."
Theo Cục Điều Tra Dân Số Hoa Kỳ (US Census Bureau), Hoa Kỳ ước tính có khoảng 245 triệu công dân trưởng thành. Việc cấp $5,000 cho mỗi công dân tốn khoảng $1.2 nghìn tỷ. Chi phí cho tất cả 270 triệu người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên tại Hoa Kỳ sẽ tốn khoảng $1.35 nghìn tỷ. Ngay cả nếu Trump muốn, cũng không tìm đâu ra tiền để đút lót cử tri.
Tính đến tháng 9, 2026, ngân sách quốc gia thâm thủng nghiêm trọng $2.0 ngàn tỷ, nước Mỹ nợ như Chúa Chổm $40.08 ngàn tỷ và cán cân thương mại hàng hóa và dịch vụ thiếu hụt $88.6 tỷ. Trump phải cắt ngân sách dành cho các chương trình an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe. Trump đào đâu ra tiền để cho mỗi người $5,000. Về mặt pháp lý, theo 18 Bộ Luật Hoa Kỳ § 597, chi tiền nhằm tác động đến việc bỏ phiếu là bất hợp pháp.
Không những vậy, việc bơm hơn $1 nghìn tỷ vào nền kinh tế sẽ không chỉ làm bùng nổ thâm hụt ngân sách và nợ công, mà còn đẩy giá cả leo thang. Việc cấp cho mỗi người dân Mỹ $5,000 USD để chi tiêu sẽ tạo ra nhu cầu vượt quá khả năng đáp ứng tức thời, từ đó thúc đẩy người bán tăng giá.
Lạm phát là nguyên nhân chính khiến tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng Thống Trump sụt giảm mạnh và làm giảm cơ hội chiến thắng của Đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 sắp tới. Cổ Tức Trump chỉ là một ví dụ mới nhất. Hầu như mọi chính sách của ông đều có khuynh hướng gây ra lạm phát.
Thật vậy, khi phát động cuộc chiến tại Iran, Trump tin rằng xung đột sẽ sớm kết thúc trong vài tuần và thậm chí có thể giúp Hoa Kỳ giành quyền kiểm soát các trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của quốc gia này. Tuy nhiên, trên thực tế là cuộc chiến đã kéo dài sang tháng thứ bảy. Trump đã tuyên bố chiến thắng hoặc khẳng định cuộc xung đột đã kết thúc hơn 106 lần trong suốt cuộc chiến đang diễn ra với Iran. Khoảng 95 lần ông tuyên bố rằng năng lực quân sự của Iran hoặc chính đất nước này đã bị hủy diệt hoàn toàn. Các thống kê độc lập từ những cơ quan truyền thông như CNN ghi nhận rằng ông đã tuyên bố ít nhất 38 đến hơn 40 lần rằng một thỏa thuận hòa bình hoặc thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt xung đột sắp đạt được.
Tuy nhiên, chiến tranh Iran chưa thấy có cơ may kết thúc. Eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, cùng với các cuộc tấn công tại eo biển Bab el-Mandeb, đã làm tê liệt hoạt động vận chuyển dầu và các loại hàng hóa khác, khiến giá cả leo thang.
Vào ngày hôm nay, giá dầu thô Brent được giao dịch ở mức khoảng $106.40 đến $107.11/thùng. Giá trung bình toàn quốc Hoa Kỳ đối với xăng thường là $4.31/gallon. Giá dầu diesel là $6.23/gallon. Sự gia tăng giá năng lượng này làm tình trạng lạm phát trầm trọng thêm.
Chính sách thuế quan áp dụng trên hầu hết các nước trên thế giới của Tổng Thống Trump đã đẩy giá tiêu dùng lên cao và làm tăng tỷ lệ lạm phát tại Mỹ thêm khoảng 0.5 đến 0.7 điểm phần trăm. Theo báo cáo của Yahoo Finance, các nghiên cứu của Cục Dự Trữ Liên Bang cho thấy cơ chế chuyển chi phí theo tỷ lệ "đô la-trên-đô la" (dollar-for-dollar). Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp chuyển trực tiếp chi phí thuế sang người tiêu dùng Mỹ chỉ trong vòng vài tháng. Chỉ số Giá Tiêu dùng (CPI) vẫn ở mức cao hơn kỳ vọng, trong đó giá các mặt hàng thiết yếu như quần áo, đồ nội thất và vật dụng gia đình vẫn duy trì ở mức đắt đỏ. Yale Budget Lab ước tính rằng các rào cản thương mại này khiến một hộ gia đình Mỹ trung bình phải chi thêm khoảng $1,700 mỗi năm.
Thuế quan không những chỉ ảnh hưởng đến lạm phát mà còn tác hại đến cả nền kinh tế của nước Mỹ. Theo một nghiên cứu của J.P. Morgan Global Research, các biện pháp thuế quan thương mại đang làm chậm đà tăng trưởng kinh tế, buộc các chuyên gia phải hạ dự báo về tổng sản phẩm nội địa (gross domestic product – GDP).
Lợi suất trái phiếu chính phủ - còn gọi là công khố phiếu - kỳ hạn 10 năm – một trong những mức lãi suất quan trọng nhất thế giới – đã có lúc chạm mức 5% vào ngày hôm nay, mức cao nhất trong vòng ba năm qua, đánh dấu đỉnh điểm của chuỗi biến động kéo dài trên thị trường trái phiếu vốn đã đẩy chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người tiêu dùng lên cao.
Theo New York Times, lãi suất đã leo lên những mức khiến một số người lo ngại có thể gây rủi ro cho nền kinh tế. Sự gia tăng lợi suất trái phiếu, chịu tác động từ cuộc xung đột ở Trung Đông, những lo ngại về tình trạng chi tiêu chính phủ mất kiểm soát, cũng như sự bùng nổ trong hoạt động chi tiêu và vay vốn của các công ty trí tuệ nhân tạo.
Chính quyền Trump đã nỗ lực hạ nhiệt lãi suất trái phiếu kho bạc thông qua việc can thiệp vào thị trường tài chính, bao gồm cả việc mua lại lượng trái phiếu trị giá hàng tỷ USD. Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn không thể trấn an giới đầu tư trái phiếu. Vào hôm nay, họ đã đẩy lợi suất vượt mốc 5% trong bối cảnh giá dầu duy trì ở mức cao, vượt xa ngưỡng $100/thùng, làm dấy lên lo ngại về tình trạng lạm phát gia tăng.
Theo nhận định của báo The Atlantic, những nỗ lực thắt chặt kiểm soát nhập cư của ông Trump cũng gây ra hệ quả gián tiếp là đẩy giá cả leo thang. Chính quyền của Tổng Thống Trump không chỉ tìm cách bảo vệ biên giới và trục xuất người nhập cư không có giấy tờ hợp lệ, mà còn tước bỏ tư cách pháp lý của hơn 1 triệu người từng được phép sinh sống và làm việc tại Hoa Kỳ theo diện Quy chế Bảo vệ Tạm thời (Temporary Protected Status - TPS). Nhiều người trong số họ làm việc tại các ngành nghề vất vả và có thu nhập thấp như xây dựng hay chăm sóc sức khỏe. Vào năm 2025 có hơn 20,000 người Haiti thuộc diện TPS làm công việc chăm sóc người khác. Tình trạng thiếu hụt nhà ở đang là vấn đề nhức nhối tại nhiều nơi trên cả nước, và việc đẩy mạnh xây dựng có thể giúp giảm bớt tình trạng này. Có thể người Mỹ sẽ sẵn sàng đảm nhận những công việc vất vả đó, nhưng trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp đang ở mức thấp, điều này nhiều khả năng sẽ đòi hỏi mức lương cao hơn—kéo theo chi phí tăng lên, và do đó, giá cả cũng sẽ tăng theo.
Lạm phát tăng nhanh hơn mức tăng tiền lương của người lao động, trong khi hoạt động tuyển dụng phục hồi với việc các nhà tuyển dụng tại Mỹ tạo thêm 162,000 việc làm trong tháng 8. Chủ Tịch Cục Dự Trữ Liên Bang (Federal Reserve) Kevin Warsh đã mô tả thị trường lao động là "ổn định" và cho rằng đã đến lúc các nhà hoạch định chính sách cần tập trung vào tình trạng giá cả leo thang.
Trong khi đó,Tổng Thống Trump và một vài nhân vật trong chính quyền lại muốn hạ lãi suất để giúp kinh tế phát triển. Việc tăng lãi suất chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử chắc chắn sẽ làm gia tăng căng thẳng với ông Trump. Tuần trước, Tổng thống đã đe dọa sẽ đình chỉ một phạm vi rộng lớn hoạt động thương mại của Mỹ trừ khi Cục Dự Trữ Liên Bang cắt giảm lãi suất. Lời đe dọa này nếu thực hiện cũng sẽ khiến lạm phát gia tăng vì sẽ gây ra tình trạng chênh lệch giữa hai lực cung và cầu. Có thể Trump không hiểu kinh tế vận hành như thế nào, hoặc là ông ta giầu có, không quan tâm về lạm phát, hoặc là Trump có tật ăn nói vung vít, thiếu suy nghĩ, và quên rằng bệnh từ miệng mà vào họa từ miệng mà ra.
Thật vậy, việc ngừng giao thương với hàng chục quốc gia đối tác — dù đang thặng dư hay thâm hụt thương mại với Hoa Kỳ — sẽ ngay lập tức cắt đứt nguồn cung hàng hóa chế tạo thiết yếu, đồ điện tử và nguyên liệu thô. Việc đình chỉ hoạt động thương mại quốc tế sẽ gây ra tình trạng khan hiếm hàng hóa trầm trọng, đẩy giá tiêu dùng và chi phí sản xuất tăng vọt đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ. Các đối tác thương mại lớn nhiều khả năng sẽ áp dụng các biện pháp trả đũa mạnh tay nhắm vào hàng nông sản, sản phẩm chế tạo và dịch vụ xuất khẩu của Hoa Kỳ, gây thiệt hại nặng nề cho nông dân và các doanh nghiệp định hướng xuất khẩu của Mỹ. Việc cưỡng ép dừng hoạt động thương mại nhằm gây áp lực lên một ngân hàng trung ương độc lập sẽ làm suy giảm niềm tin toàn cầu vào đồng đô la Mỹ, đồng thời châm ngòi cho làn sóng bán tháo ồ ạt trên các thị trường chứng khoán và trái phiếu toàn cầu.
Theo CME FedWatch, phần lớn các nhà giao dịch dự đoán rằng Federal Open Market Committee (FOMC) sẽ tăng lãi suất quỹ liên bang thêm 0.25 điểm phần trăm vào ngày 16 tháng 9. Mặc dù có sự chia rẽ về quan điểm đối với các quyết định của FOMC trong hai cuộc họp cuối cùng của năm 2026, nhưng có hơn một nửa số nhà giao dịch dự đoán lãi suất sẽ được giữ nguyên trong biên độ 3.75% - 4% vào tháng 10, trong khi số còn lại dự báo lãi suất sẽ tăng lên mức 4% - 4.25% vào tháng 12.
Việc Cục Dự Trữ Liên Bang tăng lãi suất sẽ làm gia tăng chi phí vay vốn bằng cách đẩy lãi suất cơ bản lên cao và tác động đến lợi suất trái phiếu (Treasury yield), khiến cả các khoản vay tiêu dùng lẫn vay thế chấp trở nên đắt đỏ hơn đối với người vay thông thường.
Các khoản nợ tiêu dùng ngắn hạn có mối liên hệ trực tiếp với lãi suất quỹ liên bang (Federal Funds rate) và lãi suất cơ bản (prime rate). Khi Cục Dự Trữ Liên Bang tăng lãi suất, các ngân hàng sẽ nhanh chóng chuyển phần chi phí đó sang cho người tiêu dùng. Lãi suất hàng năm (annual percentage rate - APR) thả nổi áp dụng cho thẻ tín dụng (credit card) sẽ tăng trong vòng một đến hai chu kỳ thanh toán, làm tăng chi phí lãi vay hàng tháng. Các khoản vay cá nhân và vay mua ô tô mới mới trở nên đắt đỏ hơn do bên cho vay áp dụng mức lãi suất cố định hoặc thả nổi cao hơn. Các khoản thanh toán tín dụng dựa trên vốn sở hữu nhà (home equity line of credit - HELOC) có lãi suất thả nổi sẽ tăng gần như ngay lập tức khi lãi suất cơ bản tăng lên. Các khoản vay mua nhà dài hạn không biến động trực tiếp theo lãi suất quỹ liên bang. Thay vào đó, các khoản vay thế chấp có lãi suất cố định kỳ hạn 30 năm lại bám sát lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm – chỉ số chịu ảnh hưởng bởi lạm phát và các kỳ vọng trên thị trường trái phiếu.
Trong suốt quá trình vận động tranh cử, Donald Trump đã nhiều lần cam kết sẽ "chấm dứt lạm phát" và kéo giảm giá cả hàng tiêu dùng ngay từ "ngày đầu tiên" của nhiệm kỳ tổng thống. Tại một cuộc mít tinh ở Michigan, ông tuyên bố: "Ngay từ ngày đầu tiên của chính quyền mới, chúng tôi sẽ chấm dứt lạm phát và làm cho chi phí sinh hoạt tại Mỹ trở nên phải chăng trở lại." (Starting on Day One of my new administration, we will end inflation, and we will make America affordable again.) Ông cũng từng đứng trước các bàn trưng bày thực phẩm để cam kết sẽ lập tức giảm giá các mặt hàng thực phẩm và nhu yếu phẩm hàng ngày.
Thực tế cho thấy những lời tuyên bố giảm lạm phát của Trump chỉ là những lời hứa suông. Hầu hết những chính sách của Tổng Thống Trump đều làm giá cả gia tăng, từ thuế quan, chiến tranh với Iran, trục xuất di dân hợp pháp, đến $5,000 cổ tức. Trump và Đảng Cộng Hòa sẽ phải trả giá trong cuộc bầu cử sắp tới vào tháng 11 vì có thể mất quyền kiểm soát cả Hạ Viện lẫn Thượng Viện của Quốc Hội.
THAM KHẢO
* Colby Smith, “Elevated Inflation Keeps Pressure on Fed to Raise Rates.” New York Times, September 11, 2026.
* Rachel Barber, “Is it finally time? Why the Fed may raise rates for the first time since 2023.” USA Today, September 14, 2026.
* Joe Rennison, “10-Year Treasury Yield Touches 5%, Highest Level in Years.” New York Times, September 14, 2026.
* David A. Graham, “Everything Trump Wants to Do Causes Inflation.” The Atlantic, September 11, 2026.
* Jenny Gross and Gregory Schmidt, “Oil Prices Jump as Attacks Choke Off Saudi Energy Supply.” September 14, 2026.
* Tony Romm, “High Prices Spoil Trumpʼs New Push to Save G.O.P. Majority.” New York Times, September 12, 2026.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình