Ngày 16 Tháng Chín, một bức ảnh chụp Tổng Thống Donald Trump trên Không Lực Một cho thấy ông đang xem một tấm bảng có hàng chữ “Kennedy Center DEMOLISH…” — được nhiều người hiểu là “Kennedy Center demolished,” tức Kennedy Center bị phá bỏ.
Bức ảnh lập tức gây xôn xao. Vài ngày sau, đông đảo giới yêu nghệ thuật tụ tập phản đối bên ngoài trung tâm.
Suốt hơn nửa thế kỷ, John F. Kennedy Center for the Performing Arts tại Washington không chỉ là nơi trình diễn hòa nhạc, opera, vũ, kịch và những chương trình giáo dục nghệ thuật. Quốc Hội lập ra nơi này như một “đài tưởng niệm sống” dành cho Tổng Thống John F. Kennedy.
Bây giờ, từ chuyện trung tâm mở hay đóng cửa, sửa hay phá, còn tiền hay phá sản, cho tới chuyện có được gắn tên Donald Trump lên tòa nhà hay không, hầu như tất cả đều trở thành đề tài tranh tụng.
Vấn đề, theo Taylor, là những chiếc phanh vốn được dựng lên để ngăn một người nắm toàn quyền đối với Kennedy Center nay gần như đã mất tác dụng.
Quốc Hội là cơ quan lập ra Kennedy Center, quy định cách điều hành và quyết định ngân khoản liên bang dành cho xây cất, sửa chữa cùng một phần chi phí hoạt động.
Hội Đồng Quản Trị có trách nhiệm trông nom cơ sở, chương trình nghệ thuật và tài chánh.
Sở Thuế Vụ liên bang giám sát tư cách bất vụ lợi.
Tòa án liên bang xét xem trung tâm có hành xử đúng luật hay không.
Trên giấy tờ, hệ thống ấy khá rõ.
Nhưng trên thực tế, nhiều tầng kiểm soát nay hoặc đứng cùng phía với Tổng Thống, hoặc không muốn can thiệp.
Năm 2025, Quốc Hội do Cộng Hòa kiểm soát chuẩn thuận $257 triệu để sửa chữa, trùng tu, bảo trì và tăng cường an ninh cho Kennedy Center. Tuy nhiên, phần lớn các dân biểu Cộng Hòa không lên tiếng trước những thay đổi lớn tại đây, kể cả những lần ban lãnh đạo tìm cách đưa tên Trump lên tòa nhà.
Thẩm phán liên bang Christopher Cooper đã nhiều lần nhắc rằng việc đổi tên Kennedy Center thuộc quyền Quốc Hội, không phải Hội Đồng Quản Trị.
Nhưng chính hội đồng ấy cũng đã thay đổi tận gốc.
Tháng Hai 2025, Trump thay phần lớn thành viên trong hội đồng vốn trước đó có tính lưỡng đảng, đưa người của mình vào, rồi trở thành chủ tịch hội đồng.
Đến Tháng Năm 2026, Thẩm Phán Cooper nhận định hội đồng đã không làm tròn toàn bộ trách nhiệm đối với Kennedy Center.
Một nhóm bảo tồn kiến trúc tại Washington thậm chí yêu cầu tòa cân nhắc giải nhiệm hội đồng và giao trung tâm cho một quản trị viên độc lập nếu những người đang điều hành không chịu hoặc không đủ sức thi hành trách nhiệm được giao.
Khi Các Cơ Quan Kiểm Soát Đều Im Tiếng
Nếu Quốc Hội không can thiệp và Hội Đồng Quản Trị đứng về phía Tổng Thống, vẫn còn nhiều cơ quan liên bang có khả năng xem xét cách Kennedy Center được điều hành: Sở Thuế Vụ, Bộ Tư Pháp, Văn Phòng Quản Trị và Ngân Sách, cùng các cơ quan khác.
Nhưng theo Taylor, đây chính là chỗ hệ thống kiểm soát bị nghẽn.
Những cơ quan ấy hiện đều nằm trong ngành hành pháp do Trump đứng đầu, giữa lúc quyền lực của Bạch Ốc ngày càng lan sâu vào những cơ quan trước đây vẫn giữ một mức độc lập với Tổng Thống.
Rốt cuộc, chiếc phanh còn hoạt động rõ nhất là tòa án.
Dân Biểu Dân Chủ Joyce Beatty của Ohio là thành viên đương nhiên của Hội Đồng Quản Trị Kennedy Center vì chức vụ tại Quốc Hội. Bà đã kiện sau khi Trump thay đổi cách điều hành trung tâm.
Một vụ kiện khác do các kiến trúc sư và những người bảo tồn di sản đệ nạp.
Cả hai đều nằm trước Thẩm Phán Cooper.
Các vụ kiện này cho tới nay đã ngăn hoặc trì hoãn một số quyết định của ban lãnh đạo Kennedy Center, trong đó có việc gắn tên Trump lên tòa nhà và kế hoạch đóng cửa trung tâm để sửa chữa.
Nhưng Taylor lưu ý rằng chính quyền Trump đã chứng tỏ sẵn sàng thay đổi những công trình liên bang trước khi tranh luận pháp lý ngã ngũ.
Cánh Đông Bạch Ốc bị phá vào Tháng Mười 2025 mà chưa có sự chuẩn thuận của Quốc Hội. Một bãi đáp trực thăng mới cũng được xây trong khuôn viên Bạch Ốc.
Chánh Án Tối Cao Pháp Viện John Roberts đã gọi kế hoạch xây một đại sảnh mới tại nơi Cánh Đông từng tọa lạc mà không được Quốc Hội cho phép là “có phần chắc trái luật.”
Công trình vẫn tiếp tục.
Không Chỉ Là Một Tòa Nhà
Nhưng Kennedy Center không chỉ gồm bê tông, đá hoa cương và những hàng chữ khắc trên tường.
Khi Quốc Hội gọi đây là một “đài tưởng niệm sống” dành cho John F. Kennedy, chữ “tưởng niệm” nằm trong kiến trúc, tượng, tranh và những dấu tích mang tên vị tổng thống bị ám sát.
Còn chữ “sống” nằm trong âm nhạc, sân khấu, nghệ sĩ, khán giả, sinh viên và những chương trình giáo dục diễn ra mỗi ngày.
Và chính phần “sống” ấy đã bắt đầu suy yếu.
Doanh thu trình diễn giảm mạnh sau khi Trump tiếp quản Kennedy Center vào Tháng Hai 2025. Nhiều nghệ sĩ hủy chương trình hoặc không còn ghi danh biểu diễn như trước.
Trước khi ban lãnh đạo thay đổi, tài chánh Kennedy Center đang trên đường hồi phục khá vững sau những năm khó khăn vì đại dịch COVID-19.
Bởi vậy, câu hỏi “ai quyết định?” có một câu trả lời khá đơn giản trong ngắn hạn: Hội Đồng Quản Trị Kennedy Center — hiện do Donald Trump làm chủ tịch.
Câu hỏi khó hơn là: ai có thể buộc họ chịu trách nhiệm?
Hiện nay, tòa án liên bang còn có thể ngăn, trì hoãn hoặc giới hạn một số quyết định. Báo chí độc lập và sự phản đối của công chúng cũng có thể làm tăng cái giá chính trị của những quyết định ấy.
Nhưng phần lớn những lớp kiểm soát chính thức khác hoặc đang đứng ngoài, hoặc nghiêng về phía Tổng Thống.
Một nền dân chủ không đặt hết niềm tin vào đức độ của người cầm quyền. Nó đặt những chiếc phanh vào hệ thống, để ngay cả người có nhiều quyền nhất cũng không thể muốn làm gì thì làm.
Câu chuyện Kennedy Center, vì thế, không chỉ là chuyện một hí viện sẽ được sửa hay bị phá.
Nó còn là câu chuyện xảy ra khi những chiếc phanh ấy lần lượt được tháo ra.
E. Andrew Taylor*
*E. Andrew Taylor là Giáo Sư Quản Trị Nghệ Thuật tại American University, đây là bản dịch bài viết của ông, được đăng trên The Conversation ngày 25 Tháng Chín.



Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình