Hôm nay,  

Laser Tạo Hạt “Muon”, Có Thể Giúp Nhìn Xuyên Tường

02/10/202600:00:00(Xem: 69)
laser
Hình minh họa kỹ thuật dùng muon để “nhìn” xuyên qua một bức tường bê tông và ghi nhận vật thể ở phía bên kia. Ảnh minh họa: AI.
Chuyện “nhìn xuyên tường” lâu nay vốn thuộc về truyện tranh và phim khoa học viễn tưởng. Nay các nhà khoa học tại Romania đã tiến thêm một bước khá gần với chuyện đó — không phải bằng đôi mắt siêu nhân, mà bằng laser và những hạt gọi là muon.

Trong một cuộc thử nghiệm tại Extreme Light Infrastructure Nuclear Physics (ELI-NP), các nhà nghiên cứu dùng một trong những hệ thống laser mạnh nhất thế giới để tạo ra muon, cho chúng xuyên qua bức tường bê tông dày 2 mét rồi hướng tới một chiếc xe van đậu phía bên kia.

Sau khi phân tích dữ liệu, họ dựng được hình bóng của một chồng gạch chì đặt trước chiếc xe. Khoảng 90% số hạt tới máy dò được xác định là muon — đủ để chứng minh rằng hình ảnh này không phải do một mớ hạt khác “ké” vào mà thành.

Muon là một hạt cơ bản có nhiều điểm giống electron, nhưng nặng hơn khoảng 200 lần. Chính nhờ cái “thân hình nặng ký” ấy mà muon có thể đi xuyên qua những vật liệu rất dày. Trên đường đi, chúng bị hấp thụ hoặc đổi hướng khác nhau tùy vật chất gặp phải, và từ những thay đổi đó, các nhà khoa học có thể đoán được bên trong đang giấu thứ gì.

Tia X vẫn làm rất tốt công việc soi người, soi hành lý hay nhìn qua nhiều loại vật liệu. Nhưng gặp lớp chì dày thì tia X cũng đành chịu. Nếu vật liệu phóng xạ được giấu trong một hộp chì, nhân viên kiểm tra có thể phải mở hộp mới biết bên trong có gì — một công việc chẳng ai muốn làm nếu chưa biết thứ mình sắp mở nguy hiểm đến đâu.

Muon thì khác. Theo nhà vật lý Gianluca Sarri của Queen’s University Belfast, đây chính là loại hạt thích hợp để “nhìn” từ xa vào những vật bị che kín sau lớp chắn dày.

Thật ra muon không phải khách lạ. Thiên nhiên vẫn đều đặn gửi chúng xuống Trái Đất. Khi tia vũ trụ đập vào khí quyển, chúng tạo ra một trận mưa hạt thứ cấp, trong đó có muon. Năm 2017, các nhà khoa học đã dùng muon tự nhiên để soi Đại Kim Tự Tháp Giza và phát hiện một khoảng trống lớn chưa từng được biết tới bên trong.

Nhược điểm chỉ có một chuyện: phải chờ. Số lượng hạt Muon ngẫu nhiên không nhiều đến mức muốn chụp cỡ nào thì chụp. Cuộc khảo sát kim tự tháp phải mất nhiều tháng mới thu đủ dữ liệu cho một hình ảnh rõ.


Vì thế nhóm ELI-NP quyết định không chờ nữa. Họ tự làm muon.

Laser được bắn vào khí, làm electron bật ra và tăng tốc tới năng lượng rất cao. Những hạt điện tử này sau đó đập vào bia chì, tạo photon; photon lại tương tác với hạt nhân chì và sinh ra muon.

Nghe đã rắc rối, nhưng chuyện lọc số hạt tạo ra còn rắc rối hơn. Bởi thứ sinh ra ban đầu không phải chỉ có muon mà còn lẫn nhiều hạt khác. Nhà vật lý Madalina Dobre phải mất nhiều tháng mô phỏng để tìm cách chặn bớt các “vị khách không mời,” trong khi vẫn để muon đi qua.

Giải pháp cuối cùng là một khối lớn làm bằng nhựa và paraffin. Các hạt đi qua bộ lọc này, rồi qua bức tường bê tông dày 2 mét, trước khi tới các máy dò đặt trong chiếc xe van. Nhóm nghiên cứu còn thay đổi vị trí và góc máy dò giữa các lần bắn để thu thêm dữ liệu.

Kết quả là bóng của các khối chì hiện ra.

Hình ảnh hiện nay chưa đẹp. Domenico Doria, nhà vật lý ELI-NP đứng đầu công trình, nói thẳng rằng độ phân giải còn thấp. Nhưng đây là lần đầu nhóm nghiên cứu cho thấy có thể tạo hình gần như hoàn toàn bằng muon nhân tạo.

Một số nhóm tại Hoa Kỳ, Anh và Trung Quốc trước đó cũng đã tạo được muon bằng laser, nhưng phần lớn chỉ thu được các hạt năng lượng thấp. Đầu năm nay, một nhóm tại Colorado State University đã dùng các hạt sinh từ laser để nhìn thấy một vật bằng chì giấu trong xe tải, nhưng khi đó còn lẫn pion và neutron.

Thử nghiệm tại Romania tiến thêm một bước: làm sạch số hạt tạo ra đến mức muon chiếm khoảng 90%.

Công nghệ này vẫn còn xa mới có thể đem ra sử dụng thường xuyên tại các hải cảng hay cửa khẩu. Các nhà khoa học còn cần máy dò tốt hơn và những hệ thống laser mạnh nhưng nhỏ gọn, dễ di chuyển hơn.

Nếu làm được, ứng dụng sẽ khá rộng: kiểm tra kiện hàng khả nghi, tìm vật liệu hạt nhân giấu sau lớp chì, khảo sát di tích nằm sâu dưới đất, kiểm tra động cơ hỏa tiễn, và thậm chí có thể dùng trong y khoa.

Nói cách khác, hôm nay mới chỉ thấy được mấy viên gạch chì sau một bức tường. Nhưng nếu kỹ thuật này tiến thêm vài bước, chuyện “bên trong có gì?” có thể sẽ không còn cần phải mở ra mới biết.

Cung Đô sưu tầm
Nguồn: Science, ngày 25 tháng 9, 2026.
 

1234567Trang sauTrang cuối

Greenland và Nam Cực đã mất hơn 12 ngàn tỷ tấn băng trong 50 năm qua, và nguyên nhân chính có thể khác với điều nhiều người vẫn nghĩ. Theo một nghiên cứu đăng ngày 16 Tháng Chín trên tạp chí Scientific Data, phần lớn lượng băng mất đi không phải do băng tan trên bề mặt, mà do các sông băng chảy nhanh hơn ra đại dương. Các nhà nghiên cứu cũng cho biết lượng băng mất đi đã làm mực nước biển toàn cầu dâng hơn một inch trong thời gian này, và tốc độ mất băng đã tăng nhanh trong những thập niên gần đây. Inès Otosaka, nhà nghiên cứu vùng cực tại Northumbria University ở Anh và là đồng tác giả nghiên cứu, nói với CBS News rằng mối liên hệ với biến đổi khí hậu khá rõ ràng: nhiệt độ không khí và nước biển tăng lên đã khiến các khối băng mất đi nhiều hơn trước.

Hạnh phúc tại Hoa Kỳ không chia đều cho mọi nơi. Một số tiểu bang thường xuyên có tỷ lệ trầm cảm, áp lực tài chánh và sức khỏe kém cao hơn, trong khi những nơi khác được hưởng thời tiết tốt, cộngđồng gắn bó và giờ làm việc ngắn hơn. Mỗi năm, WalletHub xếp hạng 50 tiểu bang dựa trên sức khỏe tinh thần và thể chất, môi trường làm việc, cùng đời sống cộng đồng. Bảng xếp hạng năm 2026 cho thấy những vấn đề như nghèo khó, khó tiếp cận dịch vụ y tế, trầm cảm và thị trường việc làm yếu thường đi chung với mức độ hài lòng thấp.

Hạnh phúc tại Hoa Kỳ không chia đều cho mọi nơi. Một số tiểu bang thường xuyên có tỷ lệ trầm cảm, áp lực tài chánh và sức khỏe kém cao hơn, trong khi những nơi khác được hưởng thời tiết tốt, cộngđồng gắn bó và giờ làm việc ngắn hơn. Mỗi năm, WalletHub xếp hạng 50 tiểu bang dựa trên sức khỏe tinh thần và thể chất, môi trường làm việc, cùng đời sống cộng đồng. Bảng xếp hạng năm 2026 cho thấy những vấn đề như nghèo khó, khó tiếp cận dịch vụ y tế, trầm cảm và thị trường việc làm yếu thường đi chung với mức độ hài lòng thấp.

Trong chuyện ái ân của loài nhện lưng đỏ Úc Châu, con đực có một màn biểu diễn nghe như chuyện đùa: đang giao phối, nó bất thần lộn ngược người, đưa bụng mình thẳng vào đôi nanh của con cái — gần như mời bạn tình ăn thịt mình. Nhưng con nhện đực chưa hẳn muốn chết ngay.

Vài năm nay, chuyện mua sắm không còn hào hứng lắm đối với đàn bà chúng tôi. Ít nhất, đối với riêng tôi, ‘cảm hứng’ đã giảm đi một nửa. Vào các cửa tiệm hay các trang mạng thời trang, ta thấy gì? Toàn một màu xám ngắt! Quần áo cho giới trung niên thỉnh thoảng có màu sắc nhẹ nhàng: vàng nhạt, xanh nhạt. Nhưng nói chung, những chiếc áo đầm bông hoa rực rỡ không còn dám lộ mặt, ra tên. Còn áo len đỏ, cam, xanh lá non? Chỉ xuất hiện để một sớm một chiều đi vào góc on sale/giảm giá.

Theo Viện Nghiên Cứu Chính Sách Kinh Tế Stanford (Stanford Institute for Economic Policy Research) thị trường việc làm tại Hoa Kỳ đã hạ nhiệt đáng kể và lâm vào tình trạng suy yếu. Cục Thống Kê Lao Động (US Bureau of Labor Statistics - BLS) báo cáo rằng trong tháng 7 vừa qua nền kinh tế Hoa Kỳ đã mất 23,000 việc làm ngoài dự đoán.

Tôi nghiệm ra rằng cảm xúc trong tình yêu không mất đi đâu cả, nó vẫn nằm nguyên trong tiềm thức. Đạo Phật gọi đó là A Lại Gia Thức, nơi lưu trữ tất cả những gì một người đã từng nghĩ suy, đã nói ra thành lời, hay đã hành động có chủ đích. Yêu là cảm xúc, cũng được lưu lại trong tâm thức.

Nếu bình tĩnh nhìn lại, có lẽ điều đáng chú ý nhất không nằm ở chỗ câu nói này có khả thi hay không, vì rõ ràng là không, mà nằm ở chỗ nó được nói ra một cách rất tự nhiên, như thể đang kể chuyện mua thêm một miếng đất sau vườn. Không có văn bản pháp lý, không có lộ trình ngoại giao, không có gì ngoài một câu nói được thả ra giữa bài diễn văn về tội phạm đường phố, rồi lập tức chuyển sang chuyện Venezuela và giá dầu.

Nhìn từ bên ngoài, lối vào hầm trú ẩn Sonnenberg ở thành phố Lucerne chẳng có gì đáng sợ. Nó nằm ngay giữa một sân chơi trẻ em, bên cạnh xích đu và những tấm ván nhún ngoài trời. Nhưng phía sau cánh cửa dày có thể chịu được sức nổ là một đường hầm sáng đèn chạy sâu vào lòng núi, dẫn tới một công trình khổng lồ được xây từ thập niên 1970 để chứa tới 20,000 người nếu chiến tranh nguyên tử xảy ra. “Thời ấy, 20,000 người bằng khoảng một phần ba dân số Lucerne,” Zora Schelbert, người hướng dẫn tại Sonnenberg, nói. “Nghĩa là cứ ba người trong thành phố thì có một người được dự tính sẽ xuống đây trú ẩn.”

Khi Tổng Thống Donald Trump bí mật rời chuyên cơ Air Force One (AF1) bằng cách “núp” trong thùng của xe chở thực phẩm phục vụ trên phi cơ, rồi lên một phi cơ khác để tránh nguy cơ bị ám sát tại Thổ Nhĩ Kỳ, ông đã chọn ba trợ lý trung thành và gắn bó lâu năm nhất. Không một quan chức nào thuộc Nội Các có trong danh sách. Theo một quan chức Mỹ am hiểu về chiến dịch này cùng các tài liệu xác thực mà tờ The Post đã xem xét, ba người đó là ông Dan Scavino, phó chánh văn phòng Tòa Bạch Ốc, ông Walt Nauta, giám đốc phụ trách hoạt động tại Phòng Bầu Dục và cuối cùng là cô gái tóc vàng Natalie Harp trợ lý điều hành của ông Trump – người luôn được nhìn thấy xuất hiện cạnh tổng thống bất cứ nơi nào ông đến.
1234567Trang sauTrang cuối
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.