Người trưởng thành nên xét nghiệm một lần ở tuổi mười tám đến hai mươi, rồi lặp lại ít nhất năm năm một lần; riêng với những ai có bệnh tiểu đường hay các yếu tố nguy cơ khác thì nên thử thường xuyên hơn. Ảnh: istockphoto.com
Bản hướng dẫn mới nhất của giới y học Hoa Kỳ vừa được công bố hôm 13 tháng 3, 2026, đánh dấu một thay đổi quan trọng trong quan niệm phòng ngừa bệnh tim mạch. Mười một hội y khoa hàng đầu, gồm Hiệp hội Tim mạch Mỹ và Trường Đại học Tim mạch Hoa Kỳ, đồng ký tên khuyến cáo rằng con người nên bắt đầu để ý đến mức cholesterol từ khi còn trẻ, khoảng tuổi 30, và cần duy trì ở mức thấp suốt đời để giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và tai biến mạch máu não. Theo bác sĩ Roger Blumenthal, giáo sư tim mạch tại Đại học Johns Hopkins và chủ tịch ủy ban soạn thảo tài liệu, tám mươi phần trăm trở lên các trường hợp bệnh tim mạch đều có thể phòng ngừa được nếu con người bắt đầu sớm và kiểm soát tốt mỡ máu ngay từ những năm đầu trưởng thành.
Khuyến cáo lần này còn đi xa hơn: trẻ em khoảng mười tuổi đã nên được thử máu để đo cholesterol “xấu” – tức LDL. Mục đích là sàng lọc sớm những trường hợp mắc bệnh di truyền khiến cholesterol tăng cao bất thường, chiếm tỷ lệ khoảng một phần hai trăm năm mươi, và phải được điều trị bằng thuốc ngay. Người trưởng thành nên xét nghiệm một lần ở tuổi mười tám đến hai mươi, rồi lặp lại ít nhất năm năm một lần; riêng với những ai có bệnh tiểu đường hay các yếu tố nguy cơ khác thì nên thử thường xuyên hơn.
Về mục tiêu điều trị, bản hướng dẫn mới xác định rõ rằng mức LDL cần được kiểm soát càng thấp càng tốt. Người bình thường nên giữ dưới 100 mg/dL; những ai có nguy cơ trên mười phần trăm bị nhồi máu cơ tim hay tai biến trong mười năm tới cần hạ xuống dưới 70; và bệnh nhân đã từng bị tim mạch hoặc có hẹp động mạch ngoại biên thì phải cố gắng xuống dưới 55. Theo bác sĩ Harlan Krumholz, chuyên khoa tim mạch Đại học Yale, điều quan trọng nhất rút ra từ hướng dẫn này là “cholesterol càng thấp, nguy cơ càng giảm”, và y học ngày nay đã có đủ phương tiện để đưa con người xuống mức an toàn mà trước đây chưa thể đạt được.
Về điều trị, bước đầu vẫn là thay đổi lối sống: ăn uống điều độ, tăng vận động, tránh thuốc lá và giảm chất béo bão hòa. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần đông người bệnh không thể cải thiện đáng kể chỉ bằng cách này. Vì thế, y học hiện có nhiều loại thuốc hạ mỡ máu hiệu quả, trong đó statin vẫn là lựa chọn kinh tế và được dùng phổ biến nhất. Ngoài ra còn có các thuốc sinh học hoặc thuốc tiêm hỗ trợ, dùng cho người không dung nạp statin hoặc cần hạ LDL sâu hơn. Theo bác sĩ Steven Nissen thuộc Bệnh viện Cleveland, bản hướng dẫn này “rốt cuộc đã bắt kịp khoa học” khi thừa nhận rằng càng giữ cholesterol thấp trong thời gian dài, trái tim càng khỏe mạnh hơn.
Một điểm đáng lưu ý khác là khuyến cáo không nên trông cậy vào thực phẩm chức năng để hạ mỡ máu. Một cuộc thử nghiệm lâm sàng do bác sĩ Nissen chủ trì cho thấy sáu loại được quảng cáo nhiều nhất – gồm dầu cá, quế, nghệ, phytosterol, men gạo đỏ và tỏi viên – không hề có tác dụng, thậm chí tỏi còn làm cholesterol tăng thêm. Tài liệu mới cũng lần đầu tiên yêu cầu các bác sĩ cho bệnh nhân thử thêm loại protein Lp(a), vốn có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch độc lập với mức LDL. Bác sĩ Leslie Cho, đồng tác giả bản hướng dẫn và là chuyên khoa tim tại Cleveland Clinic, cho biết hầu như chưa ai ở Mỹ được thử protein này, nhưng nếu phát hiện cao bất thường, việc điều trị sẽ phải tiến hành rất tích cực.
Hướng dẫn mới được kỳ vọng sẽ thay đổi cách nghĩ của cả thầy thuốc lẫn người dân Mỹ về việc phòng ngừa bệnh tim. Nếu được áp dụng rộng rãi, nhất là trong giới trẻ vốn thường chưa quan tâm đến sức khỏe tim mạch, những biện pháp này có thể giảm mạnh số ca nhồi máu cơ tim và tai biến – hai nguyên nhân gây tử vong đứng hàng đầu tại Hoa Kỳ, hiện chiếm gần một phần ba tổng số người chết mỗi năm.
