LTS: Người Việt ở Quận Cam từ lâu đã quen dùng Medicare Advantage vì gói bảo hiểm này thường có thêm quyền lợi về răng, mắt, thuốc men và mức phí xem qua khá nhẹ. Nhưng khi các hãng bảo hiểm bắt đầu thu hẹp hoặc rút lui khỏi một số quận hạt, nhiều người cao niên bỗng thấy hụt hẫng: tưởng đã yên thân lúc về hưu, nào ngờ vẫn phải thấp thỏm lo chuyện bảo hiểm, chuyện bệnh viện, và chuyện tiền túi.
***
Hàng triệu người cao niên ở Hoa Kỳ đang bất ngờ bị mất bảo hiểm chăm sóc sức khỏe. Theo phóng sự của Christopher Rowland đăng trên Washington Post ngày 28 tháng 3 năm 2026, nguyên do nằm ở chỗ chương trình Medicare Advantage — tức bản tư nhân hóa của Medicare — đang co rút tại nhiều nơi vì chi phí y tế gia tăng, lợi nhuận giảm sút, và các hãng bảo hiểm không còn muốn gánh những quận hạt sinh lời kém.
Ông Anthony J. Petchkis, 70 tuổi, một họa sĩ phong cảnh sống ở vùng núi New Hampshire, là một trong những người bị hất ra ngoài guồng máy ấy. Ông có tiền sử đau tim, tiểu đường, gout, viêm khớp dạng thấp, và phải uống tám thứ thuốc mỗi ngày. Trước đây, ông tin chương trình Medicare Advantage sẽ giúp đỡ phần lớn chi phí chữa trị. Nhưng sang năm nay, chương trình ấy cắt ông ra; với thu nhập khoảng 24.000 Mỹ kim một năm từ tiền An Sinh Xã Hội và bán tranh, nỗi lo lớn nhất của ông rất giản dị: lỡ bệnh nặng thì lấy gì mà trả.
Chuyện của Petchkis không phải là một trường hợp lẻ loi. Một phân tích đăng trên JAMA cho biết gần 3 triệu người ghi danh Medicare Advantage đã bị buộc phải rời chương trình cho năm 2026 vì hãng bảo hiểm rút khỏi quận hạt của họ, tức khoảng 10 phần trăm số người tham gia các chương trình cá nhân; trong giai đoạn 2018 đến 2024, mức chấm dứt ngoài ý muốn mỗi năm còn dưới 2 phần trăm. Reuters cho biết bảy tiểu bang bị ảnh hưởng đặc biệt nặng, trong đó có Vermont, Idaho và New Hampshire.
Điều trớ trêu là Medicare Advantage từng lớn mạnh rất nhanh nhờ những lời mời nghe rất êm tai: phí hàng tháng bằng không, có thêm bảo hiểm răng, mắt, thuốc men, thẻ tập thể dục, thậm chí cả trợ cấp mua vật dụng y tế thông thường. Với nhiều người già, đó là món hàng xem ra quá lời. Nhưng bảo hiểm tư không phải của bố thí; khi bài toán lời lỗ đổi chiều, hãng bảo hiểm có thể rút lui rất gọn.
Nền tảng của sự co rút này là hai sức ép cùng lúc. Một đàng, chi phí chăm sóc y tế tăng lên vì người lớn tuổi dùng nhiều dịch vụ y khoa hơn. Đàng khác, chính phủ liên bang tìm cách siết bớt khoản chi trả dư thừa cho Medicare Advantage. MedPAC ước tính riêng trong năm 2026, Medicare sẽ tốn nhiều hơn khoảng 14 phần trăm, tương đương 76 tỉ Mỹ kim, cho người ghi danh Medicare Advantage so với nếu họ ở trong Medicare truyền thống; trong khi đó, CMS cho biết mức chi trả bình quân cho các chương trình Medicare Advantage năm 2026 đã được nâng khoảng 5,06 phần trăm so với năm trước.
Hậu quả dội mạnh nhất vào các vùng nông thôn, nơi lựa chọn vốn đã ít. Phân tích của KFF cho thấy phần lớn những người bị mất chương trình cũ vẫn còn ít nhất một chọn lựa Medicare Advantage khác trong năm 2026, nhưng khoảng 28.472 người, tức chừng 1,1 phần trăm, thì không còn chương trình Medicare Advantage nào có bảo hiểm thuốc men tại nơi họ sống. Đối với họ, con đường còn lại thường là trở về Medicare truyền thống, mà Medicare truyền thống chỉ trả khoảng 80 phần trăm cho dịch vụ bác sĩ và điều trị ngoại chẩn; phần 20 phần trăm còn lại, nếu không có bảo hiểm phụ trội Medigap, người bệnh phải tự gánh.
Đó chính là cái bẫy của nhiều người già nghèo hoặc cận nghèo. Medigap giúp vá phần 20 phần trăm còn thiếu, nhưng phí lại quá cao đối với nhiều người sống bằng tiền hưu cố định. Trong bài của Washington Post, cả Petchkis ở New Hampshire lẫn Mark Hounsell, 74 tuổi, một thợ ống nước hồi hưu, đều nói rằng họ không kham nổi thêm khoảng 200 Mỹ kim mỗi tháng để mua bảo hiểm phụ. Hounsell vì thế đã bỏ luôn một lần tái khám tim mạch sau khi đặt máy trợ tim, chỉ vì sợ phần hóa đơn mình phải trả.
Một thí dụ khác là Vermont. Hàng chục ngàn người tại đây mất chương trình Medicare Advantage, và ở vùng Burlington, khu đô thị lớn nhất tiểu bang, năm nay hầu như không còn chương trình nào để ghi danh. BlueCross BlueShield of Vermont cho biết họ lỗ 50 triệu Mỹ kim trong năm 2025 đối với các chương trình Medicare Advantage phục vụ 35.000 người cao niên, nên không thể tiếp tục bán loại bảo hiểm ấy với mức giá còn gọi là chịu được nữa. Những con số ấy cho thấy một điều rất rõ: khi bảo hiểm tư không còn thấy lợi, họ rút; người bệnh ở lại với hóa đơn.
Nói cho ngay, Medicare Advantage chưa sụp đổ. CMS cho biết số người ghi danh vẫn tiếp tục tăng, chỉ là tăng chậm hơn trước. KFF cũng cho biết đại đa số người bị mất chương trình cũ vẫn còn một lối đổi sang chương trình khác. Nhưng biến chuyển năm 2026 đã bóc trần nhược điểm căn bản của mô hình này: bảo hiểm mang dáng dấp phúc lợi công, nhưng vận hành theo lề lối lời lỗ của thị trường.
Người đang ở trong Medicare Advantage có thể đổi sang chương trình khác hoặc trở lại Medicare truyền thống trong kỳ ghi danh mở dành cho người đang có Medicare Advantage, kéo dài từ ngày 1 tháng 1 đến ngày 31 tháng 3 hằng năm. Các tổ chức SHIP tại mỗi tiểu bang cũng có nhiệm vụ hướng dẫn miễn phí cho người cao niên đang loay hoay giữa mê hồn trận giấy tờ ấy. Nhưng đó chỉ là lối thoát hành chánh. Còn câu hỏi lớn hơn vẫn còn nguyên đó: một hệ thống chăm sóc sức khỏe cho người già mà cứ bắt họ mỗi năm hồi hộp chờ xem mình còn được bảo hiểm hay không, thì gọi là bảo đảm làm sao cho đành.
Sớm Mai tóm lược
Nguồn: Christopher Rowland, Washington Post, 28 tháng 3 năm 2026.



