Nhật báo Tampa Bay Times vừa qua có loan tin về một cụ bà qua đời vào ngày 8 Tháng Chín, 2026. Y giới địa phương cho rằng nạn nhân tử vong do chứng sốt xuất huyết (Dengue), tuy nhiên Cơ quan Y tế Tiểu bang Florida hiện vẫn chưa đưa ra xác nhận chính thức.
Trường hợp tử vong này có thể nằm trong đợt phát dịch sốt xuất huyết đang gia tăng tại quận Hillsborough, nơi ghi nhận 95 trường hợp mắc bệnh kể từ Tháng Bảy năm 2026. Vào Tháng Tám, Ty Y tế Quận Hillsborough đã phát lời cảnh báo về các căn bệnh do muỗi truyền nhiễm sau khi ghi nhận nhiều ca lây nhiễm nội địa.
Sự xuất hiện của các ổ dịch lây nhiễm tại chỗ này là lời nhắc nhở thực tế rằng: một căn bệnh vốn thường được công chúng Mỹ nghĩ chỉ có ở những vùng nhiệt đới xa xôi, nay đang xuất hiện ngay trên chính xứ sở của mình.
Bệnh sốt xuất huyết còn được dân gian gọi là bệnh "sốt nhức xương" (breakbone fever). Bệnh nhân mắc phải thường lên cơn sốt cao đột ngột, kèm theo cảm giác đầu đau búa bổ, nhức nhối phía sau hốc mắt và đau nhức dữ dội ở các cơ, khớp xương cùng xương sống. Nhiều người còn có triệu chứng buồn nôn, nôn mửa hoặc nổi phát ban từng mảng trên da sau vài ngày khởi phát.
Theo nhận định của Bác sĩ Andres Henao – Chuyên khoa Bệnh truyền nhiễm và Y học Nhiệt đới, đồng thời là Giám đốc một phòng khám di trú – bệnh sốt xuất huyết rất dễ bị bỏ qua bởi cả bệnh nhân lẫn thầy thuốc. Tại những vùng thuộc Hoa Kỳ nơi căn bệnh này còn hiếm gặp, giới y khoa dễ chẩn đoán nhầm sang bệnh cảm cúm hoặc COVID-19, và sự chậm trễ trong điều trị đó có thể dẫn đến nguy hiểm tính mạng.
Phương thức lây truyền
Sốt xuất huyết không lây trực tiếp từ người sang người như các bệnh cảm mạo thông thường. Bệnh lây lan qua vết cắn của loài muỗi vằn Aedes đã nhiễm vi-rút, chủ yếu là giống Aedes aegypti vốn rất phổ biến tại Florida. Giống muỗi này phát triển mạnh ở các đô thị ấm áp và có thể sinh sản ngay trong những vũng nước đọng nhỏ bằng nắp chai. Chúng thường đi cắn người vào ban ngày chứ không chỉ riêng lúc hoàng hôn.
Chu trình lây nhiễm tương đối đơn giản nhưng rất khó dập tắt: Muỗi cắn một người đang mang vi-rút, rồi vài ngày sau lại cắn một người khác và truyền vi-rút sang cho họ.
Bệnh sốt xuất huyết đặc biệt phức tạp vì phần lớn các ca nhiễm đều không xuất hiện triệu chứng. Khoảng 3 trong số 4 người nhiễm vi-rút hoàn toàn không cảm thấy ốm đau. Đối với 25% số người có phát bệnh, các triệu chứng cũng chỉ xuất hiện từ 4 đến 10 ngày sau khi bị muỗi cắn.
Ngoài ra, vi-rút sốt xuất huyết có tới 4 chủng khác nhau. Việc chữa khỏi một chủng chỉ giúp cơ thể miễn dịch lâu dài với riêng chủng đó. Nếu tái nhiễm lần hai với một chủng khác, nguy cơ diễn tiến thành bệnh nặng sẽ gia tăng đáng kể.
Diễn biến nguy hiểm đến tính mạng
Đa số bệnh nhân sẽ trải qua một tuần đày đọa vì bệnh tật rồi tự hồi phục. Tuy nhiên, cứ khoảng 20 bệnh nhân thì có 1 người diễn tiến sang thể sốt xuất huyết nghiêm trọng – một biến chứng nguy hiểm đến tính mạng thường xảy ra ngay khi cơn sốt vừa hạ (thường vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7), là lúc bệnh nhân và gia đình dễ lầm tưởng rằng giai đoạn nguy hiểm nhất đã trôi qua.
Ở thể sốt xuất huyết nghiêm trọng, các mạch máu nhỏ khắp cơ thể bắt đầu rò rỉ dịch, huyết áp có thể tụt giảm đột ngột dẫn đến tình trạng xuất huyết nguy hiểm hoặc làm tổn thương các tạng phủ. Các dấu hiệu cảnh báo bệnh nhân đang rơi vào giai đoạn này bao gồm: đau bụng dữ dội, nôn mửa liên tục, chảy máu răng hoặc máu cam, cực kỳ lơ mơ hoặc bồn chồn, và có máu trong chất nôn hoặc phân.
Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn, bao gồm trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai, người trên 65 tuổi và những người có bệnh nền như tiểu đường, béo phì hoặc bệnh thận. Nếu không được điều trị, thể sốt xuất huyết nghiêm trọng có thể làm tử vong tới 10% số bệnh nhân. Nhưng nếu được cứu chữa kịp thời tại nhà thương, tỷ lệ này sẽ giảm xuống dưới 1% – đó là lý do tại sao việc nhận biết bệnh sớm lại có ý nghĩa quyết định đến vậy.
Hiện đã có vắc-xin ngừa sốt xuất huyết, nhưng không được khuyến cáo rộng rãi cho du khách Hoa Kỳ thông thường. Các mũi tiêm hiện có chỉ áp dụng cho những trường hợp hạn chế, chẳng hạn như trẻ em sống tại các vùng có tỷ lệ lây nhiễm cao và đã từng mắc bệnh một lần. Do đó, việc phòng ngừa hiện nay vẫn chủ yếu dựa vào biện pháp tránh để muỗi cắn.
Phương pháp điều trị
Hiện chưa có loại thuốc kháng vi-rút đặc trị nào để chữa khỏi bệnh sốt xuất huyết. Việc điều trị hoàn toàn là hỗ trợ cơ thể trong quá trình tự chống lại vi-rút. Đối với những bệnh nhân đủ điều kiện dưỡng bệnh tại nhà, phương pháp bao gồm nghỉ ngơi đầy đủ, uống nhiều nước và dùng Acetaminophen (ở Mỹ thường biết đến qua thương hiệu Tylenol) để hạ sốt và giảm đau.
Người nghi ngờ mắc bệnh sốt xuất huyết tuyệt đối phải tránh dùng Aspirin, Ibuprofen và các loại thuốc chống viêm không steroid khác. Các loại thuốc này làm tăng nguy cơ xuất huyết, vốn đã là một mối nguy hiểm sẵn có của bệnh.
Những bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng nặng cần phải nhập viện cấp cứu, nơi các thầy thuốc sẽ truyền dịch qua đường tĩnh mạch với liều lượng được tính toán cẩn thận và theo dõi sát sao. Nếu truyền quá ít dịch, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái sốc; nếu truyền quá nhiều, phổi có thể bị ứ nước.
Một hiểm họa toàn cầu đang gia tăng
Bệnh sốt xuất huyết đang bùng phát mạnh trên toàn thế giới. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ghi nhận hơn 14 triệu ca mắc trong năm 2024 tại khoảng 100 quốc gia – đây là năm có số ca bệnh cao kỷ lục, tăng tới 2.600% so với hơn 505.000 ca được báo cáo vào năm 2000.
Nhiệt độ toàn cầu gia tăng, sự phát triển đô thị nhanh chóng cùng việc đi lại quốc tế gia tăng đều đang tiếp tay cho loài muỗi – và cả vi-rút – mở rộng sang những vùng đất chưa từng là ổ dịch trước đây. Nam Á, Đông Nam Á và Mỹ Châu La-tinh là những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, nhưng bản đồ bệnh tật đang tiếp tục lan rộng về phía bắc.
Tại sao Hoa Kỳ cần phải lưu tâm?
Hầu hết các ca mắc sốt xuất huyết tại Hoa Kỳ hiện nay vẫn là do lây nhiễm từ nước ngoài khi du khách trở về nhà trong tình trạng mang bệnh. Chỉ riêng trong năm 2023, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) đã báo cáo gần 1.900 ca bệnh liên quan đến di chuyển quốc tế như vậy.
Tuy nhiên, mỗi du khách nhiễm bệnh đều có thể là một mồi lửa, mà ở các tiểu bang ấm áp thì vật liệu dễ cháy đã có sẵn.
Tại các lãnh thổ thuộc Hoa Kỳ, Puerto Rico và Quần đảo Virgin là những nơi ghi nhận nhiều ca bệnh nhất. Trong số 50 tiểu bang, Florida là nơi có nguy cơ cao nhất, riêng quận Miami-Dade đã ghi nhận hơn 300 ca nhiễm sốt xuất huyết nội địa trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến 2024. Các ca nhiễm tại chỗ cũng đã xuất hiện tại Texas, California, Arizona và Hawaii.
Cách thức ứng phó khi nghi ngờ mắc bệnh
Giới y tế khuyến cáo: Những người bị sốt đột ngột sau khi đi du lịch đến vùng có dịch sốt xuất huyết, hoặc sau khi bị muỗi cắn tại vùng Nam Florida, cần đến gặp bác sĩ ngay và khai báo rõ lịch trình di chuyển. Bệnh nhân nên nghỉ ngơi, uống nhiều nước và dùng Acetaminophen – tuyệt đối không dùng Ibuprofen hay Aspirin.
Quan trọng nhất là phải chủ động theo dõi các dấu hiệu cảnh báo. Trường hợp bị đau bụng dữ dội, nôn mửa liên tục, xuất huyết hoặc đột ngột lơ mơ, bệnh nhân cần được đưa ngay đến phòng cấp cứu của nhà thương gần nhất.
Đồng thời, để phòng bệnh cho bản thân và cộng đồng, người dân được khuyến cáo nên sử dụng thuốc xua muỗi, mặc áo tay dài và lật úp hoặc dọn dẹp tất cả các vật dụng chứa nước đọng quanh nhà – nơi loài muỗi chọn làm nơi sinh sản.
Nguồn: Nguồn: The Conversation, ngày 15 tháng 9, 2026.



Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình