Hôm nay,  

Muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết mở rộng địa bàn sang các vùng đất mới – bao gồm cả tiểu bang Florida

18/09/202600:00:00(Xem: 167)
Mũi-sốt-sốt-huyết
Muỗi vằn Aedes aegypti đang hút máu người. Đây là giống muỗi chính lây truyền vi-rút sốt xuất huyết (Dengue). Ảnh: PHIL/CDC.

Nhật báo Tampa Bay Times vừa qua có loan tin về một cụ bà qua đời vào ngày 8 Tháng Chín, 2026. Y giới địa phương cho rằng nạn nhân tử vong do chứng sốt xuất huyết (Dengue), tuy nhiên Cơ quan Y tế Tiểu bang Florida hiện vẫn chưa đưa ra xác nhận chính thức.
Trường hợp tử vong này có thể nằm trong đợt phát dịch sốt xuất huyết đang gia tăng tại quận Hillsborough, nơi ghi nhận 95 trường hợp mắc bệnh kể từ Tháng Bảy năm 2026. Vào Tháng Tám, Ty Y tế Quận Hillsborough đã phát lời cảnh báo về các căn bệnh do muỗi truyền nhiễm sau khi ghi nhận nhiều ca lây nhiễm nội địa.

Sự xuất hiện của các ổ dịch lây nhiễm tại chỗ này là lời nhắc nhở thực tế rằng: một căn bệnh vốn thường được công chúng Mỹ nghĩ chỉ có ở những vùng nhiệt đới xa xôi, nay đang xuất hiện ngay trên chính xứ sở của mình.

Bệnh sốt xuất huyết còn được dân gian gọi là bệnh "sốt nhức xương" (breakbone fever). Bệnh nhân mắc phải thường lên cơn sốt cao đột ngột, kèm theo cảm giác đầu đau búa bổ, nhức nhối phía sau hốc mắt và đau nhức dữ dội ở các cơ, khớp xương cùng xương sống. Nhiều người còn có triệu chứng buồn nôn, nôn mửa hoặc nổi phát ban từng mảng trên da sau vài ngày khởi phát.

Theo nhận định của Bác sĩ Andres Henao – Chuyên khoa Bệnh truyền nhiễm và Y học Nhiệt đới, đồng thời là Giám đốc một phòng khám di trú – bệnh sốt xuất huyết rất dễ bị bỏ qua bởi cả bệnh nhân lẫn thầy thuốc. Tại những vùng thuộc Hoa Kỳ nơi căn bệnh này còn hiếm gặp, giới y khoa dễ chẩn đoán nhầm sang bệnh cảm cúm hoặc COVID-19, và sự chậm trễ trong điều trị đó có thể dẫn đến nguy hiểm tính mạng.

Phương thức lây truyền

Sốt xuất huyết không lây trực tiếp từ người sang người như các bệnh cảm mạo thông thường. Bệnh lây lan qua vết cắn của loài muỗi vằn Aedes đã nhiễm vi-rút, chủ yếu là giống Aedes aegypti vốn rất phổ biến tại Florida. Giống muỗi này phát triển mạnh ở các đô thị ấm áp và có thể sinh sản ngay trong những vũng nước đọng nhỏ bằng nắp chai. Chúng thường đi cắn người vào ban ngày chứ không chỉ riêng lúc hoàng hôn.

Chu trình lây nhiễm tương đối đơn giản nhưng rất khó dập tắt: Muỗi cắn một người đang mang vi-rút, rồi vài ngày sau lại cắn một người khác và truyền vi-rút sang cho họ.

Bệnh sốt xuất huyết đặc biệt phức tạp vì phần lớn các ca nhiễm đều không xuất hiện triệu chứng. Khoảng 3 trong số 4 người nhiễm vi-rút hoàn toàn không cảm thấy ốm đau. Đối với 25% số người có phát bệnh, các triệu chứng cũng chỉ xuất hiện từ 4 đến 10 ngày sau khi bị muỗi cắn.

Ngoài ra, vi-rút sốt xuất huyết có tới 4 chủng khác nhau. Việc chữa khỏi một chủng chỉ giúp cơ thể miễn dịch lâu dài với riêng chủng đó. Nếu tái nhiễm lần hai với một chủng khác, nguy cơ diễn tiến thành bệnh nặng sẽ gia tăng đáng kể.

Diễn biến nguy hiểm đến tính mạng

Đa số bệnh nhân sẽ trải qua một tuần đày đọa vì bệnh tật rồi tự hồi phục. Tuy nhiên, cứ khoảng 20 bệnh nhân thì có 1 người diễn tiến sang thể sốt xuất huyết nghiêm trọng – một biến chứng nguy hiểm đến tính mạng thường xảy ra ngay khi cơn sốt vừa hạ (thường vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7), là lúc bệnh nhân và gia đình dễ lầm tưởng rằng giai đoạn nguy hiểm nhất đã trôi qua.

Ở thể sốt xuất huyết nghiêm trọng, các mạch máu nhỏ khắp cơ thể bắt đầu rò rỉ dịch, huyết áp có thể tụt giảm đột ngột dẫn đến tình trạng xuất huyết nguy hiểm hoặc làm tổn thương các tạng phủ. Các dấu hiệu cảnh báo bệnh nhân đang rơi vào giai đoạn này bao gồm: đau bụng dữ dội, nôn mửa liên tục, chảy máu răng hoặc máu cam, cực kỳ lơ mơ hoặc bồn chồn, và có máu trong chất nôn hoặc phân.

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn, bao gồm trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai, người trên 65 tuổi và những người có bệnh nền như tiểu đường, béo phì hoặc bệnh thận. Nếu không được điều trị, thể sốt xuất huyết nghiêm trọng có thể làm tử vong tới 10% số bệnh nhân. Nhưng nếu được cứu chữa kịp thời tại nhà thương, tỷ lệ này sẽ giảm xuống dưới 1% – đó là lý do tại sao việc nhận biết bệnh sớm lại có ý nghĩa quyết định đến vậy.

Hiện đã có vắc-xin ngừa sốt xuất huyết, nhưng không được khuyến cáo rộng rãi cho du khách Hoa Kỳ thông thường. Các mũi tiêm hiện có chỉ áp dụng cho những trường hợp hạn chế, chẳng hạn như trẻ em sống tại các vùng có tỷ lệ lây nhiễm cao và đã từng mắc bệnh một lần. Do đó, việc phòng ngừa hiện nay vẫn chủ yếu dựa vào biện pháp tránh để muỗi cắn.

Phương pháp điều trị

Hiện chưa có loại thuốc kháng vi-rút đặc trị nào để chữa khỏi bệnh sốt xuất huyết. Việc điều trị hoàn toàn là hỗ trợ cơ thể trong quá trình tự chống lại vi-rút. Đối với những bệnh nhân đủ điều kiện dưỡng bệnh tại nhà, phương pháp bao gồm nghỉ ngơi đầy đủ, uống nhiều nước và dùng Acetaminophen (ở Mỹ thường biết đến qua thương hiệu Tylenol) để hạ sốt và giảm đau.

Người nghi ngờ mắc bệnh sốt xuất huyết tuyệt đối phải tránh dùng Aspirin, Ibuprofen và các loại thuốc chống viêm không steroid khác. Các loại thuốc này làm tăng nguy cơ xuất huyết, vốn đã là một mối nguy hiểm sẵn có của bệnh.

Những bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng nặng cần phải nhập viện cấp cứu, nơi các thầy thuốc sẽ truyền dịch qua đường tĩnh mạch với liều lượng được tính toán cẩn thận và theo dõi sát sao. Nếu truyền quá ít dịch, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái sốc; nếu truyền quá nhiều, phổi có thể bị ứ nước.

Một hiểm họa toàn cầu đang gia tăng

Bệnh sốt xuất huyết đang bùng phát mạnh trên toàn thế giới. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ghi nhận hơn 14 triệu ca mắc trong năm 2024 tại khoảng 100 quốc gia – đây là năm có số ca bệnh cao kỷ lục, tăng tới 2.600% so với hơn 505.000 ca được báo cáo vào năm 2000.

Nhiệt độ toàn cầu gia tăng, sự phát triển đô thị nhanh chóng cùng việc đi lại quốc tế gia tăng đều đang tiếp tay cho loài muỗi – và cả vi-rút – mở rộng sang những vùng đất chưa từng là ổ dịch trước đây. Nam Á, Đông Nam Á và Mỹ Châu La-tinh là những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, nhưng bản đồ bệnh tật đang tiếp tục lan rộng về phía bắc.

Tại sao Hoa Kỳ cần phải lưu tâm?

Hầu hết các ca mắc sốt xuất huyết tại Hoa Kỳ hiện nay vẫn là do lây nhiễm từ nước ngoài khi du khách trở về nhà trong tình trạng mang bệnh. Chỉ riêng trong năm 2023, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) đã báo cáo gần 1.900 ca bệnh liên quan đến di chuyển quốc tế như vậy.

Tuy nhiên, mỗi du khách nhiễm bệnh đều có thể là một mồi lửa, mà ở các tiểu bang ấm áp thì vật liệu dễ cháy đã có sẵn.

Tại các lãnh thổ thuộc Hoa Kỳ, Puerto Rico và Quần đảo Virgin là những nơi ghi nhận nhiều ca bệnh nhất. Trong số 50 tiểu bang, Florida là nơi có nguy cơ cao nhất, riêng quận Miami-Dade đã ghi nhận hơn 300 ca nhiễm sốt xuất huyết nội địa trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến 2024. Các ca nhiễm tại chỗ cũng đã xuất hiện tại Texas, California, Arizona và Hawaii.

Cách thức ứng phó khi nghi ngờ mắc bệnh

Giới y tế khuyến cáo: Những người bị sốt đột ngột sau khi đi du lịch đến vùng có dịch sốt xuất huyết, hoặc sau khi bị muỗi cắn tại vùng Nam Florida, cần đến gặp bác sĩ ngay và khai báo rõ lịch trình di chuyển. Bệnh nhân nên nghỉ ngơi, uống nhiều nước và dùng Acetaminophen – tuyệt đối không dùng Ibuprofen hay Aspirin.

Quan trọng nhất là phải chủ động theo dõi các dấu hiệu cảnh báo. Trường hợp bị đau bụng dữ dội, nôn mửa liên tục, xuất huyết hoặc đột ngột lơ mơ, bệnh nhân cần được đưa ngay đến phòng cấp cứu của nhà thương gần nhất.

Đồng thời, để phòng bệnh cho bản thân và cộng đồng, người dân được khuyến cáo nên sử dụng thuốc xua muỗi, mặc áo tay dài và lật úp hoặc dọn dẹp tất cả các vật dụng chứa nước đọng quanh nhà – nơi loài muỗi chọn làm nơi sinh sản.

Nguồn: Nguồn: The Conversation, ngày 15 tháng 9, 2026.

Một cuộc nghiên cứu mới cho thấy những con số tưởng như rất quen thuộc trong xét nghiệm máu định kỳ có thể chứa manh mối về ung thư đại-trực tràng ở người trẻ tuổi. Các nhà nghiên cứu thuộc Epic Research đã xem xét hồ sơ y tế của hơn 11,000 người Mỹ từ 18 đến 44 tuổi, tất cả đều từng được xét nghiệm AST hoặc ALT — hai loại men thường dùng để theo dõi tình trạng của gan — trong vòng ba năm trước khi được khám tìm ung thư đại-trực tràng. Kết quả cho thấy những người có AST dưới 14 đơn vị/lít có xác suất được chẩn đoán ung thư đại-trực tràng sớm cao hơn 65% so với những người có mức AST từ 14 đến 29. Với ALT dưới 14, mức chênh lệch là 68%. Ngược lại, AST hoặc ALT từ 30 trở lên lại đi cùng với xác suất được chẩn đoán bệnh thấp hơn.
Một cuộc nghiên cứu trên khoảng 1.4 triệu người trưởng thành tại Anh cho thấy hơn một phần ba bị cao huyết áp, nhưng hơn phân nửa trong số đó không hề biết mình mắc bệnh. Nghiên cứu, công bố trên BMJ Public Health, dùng tiêu chuẩn của Tổ Chức Y Tế Thế Giới (World Health Organization, WHO), theo đó cao huyết áp được xác định từ 140/90 mmHg trở lên. Hiệp Hội Tim Hoa Kỳ (American Heart Association, AHA) dùng mức thấp hơn, từ 130/80 mmHg.
Một cơn ngộ độc thực phẩm thường chỉ kéo dài vài ngày. Nhưng với một số người, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón có thể dai dẳng hàng tháng, thậm chí nhiều năm sau khi vi trùng gây bệnh đã biến mất. Giới y khoa gọi tình trạng này là hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng (post-infection irritable bowel syndrome, PI-IBS). Theo những ước tính dè dặt, ít nhất một trong 10 người từng bị nhiễm trùng đường ruột có thể mắc tình trạng này. PI-IBS có thể xuất hiện sau nhiều loại nhiễm trùng tiêu hóa, nhưng thường gặp hơn sau bệnh do ký sinh trùng hoặc vi khuẩn gây ra. Những tác nhân được ghi nhận nhiều gồm Giardia, Campylobacter, Salmonella, E. coli và Shigella.
Các nhà khoa học đang thử nghiệm một thế hệ vaccine mới nhằm ngăn ung thư từ trước khi khối u thành hình, đặc biệt ở những người mang đột biến di truyền khiến nguy cơ mắc bệnh cao hơn bình thường. Khác với vaccine ngừa HPV hay viêm gan B — vốn phòng các siêu vi trùng có thể dẫn tới ung thư — các vaccine mới nhắm trực tiếp vào những dấu hiệu đặc biệt của tế bào ung thư. Mục tiêu là “dạy” hệ miễn nhiễm nhận ra và tiêu diệt những tế bào bất thường ngay từ lúc chúng mới xuất hiện.
Trước tuổi dậy thì, con trai mắc bệnh suyễn nhiều hơn con gái và thường có triệu chứng nặng hơn. Nhưng sau tuổi dậy thì, tình thế đổi ngược: phụ nữ mắc suyễn nhiều hơn đàn ông, dễ lên cơn nặng hơn và cũng phải vào phòng cấp cứu hay nằm bệnh viện thường xuyên hơn. Tại Hoa Kỳ, khoảng một trong mười phụ nữ trưởng thành bị suyễn, gần gấp đôi tỷ lệ ở nam giới. Các nhà nghiên cứu ngày càng chú ý tới một nguyên nhân lâu nay chưa được hiểu rõ: kích thích tố nữ. Suyễn không phải chỉ là một bệnh duy nhất mà gồm nhiều dạng bệnh làm đường thở bị viêm và thu hẹp, gây ho, khò khè, nặng ngực và khó thở. Di truyền, môi trường, cân nặng và kích thích tố đều có thể ảnh hưởng tới mức độ nặng nhẹ.
Trước tuổi dậy thì, con trai mắc bệnh suyễn nhiều hơn con gái và thường có triệu chứng nặng hơn. Nhưng sau tuổi dậy thì, tình thế đổi ngược: phụ nữ mắc suyễn nhiều hơn đàn ông, dễ lên cơn nặng hơn và cũng phải vào phòng cấp cứu hay nằm bệnh viện thường xuyên hơn. Tại Hoa Kỳ, khoảng một trong mười phụ nữ trưởng thành bị suyễn, gần gấp đôi tỷ lệ ở nam giới. Các nhà nghiên cứu ngày càng chú ý tới một nguyên nhân lâu nay chưa được hiểu rõ: kích thích tố nữ. Suyễn không phải chỉ là một bệnh duy nhất mà gồm nhiều dạng bệnh làm đường thở bị viêm và thu hẹp, gây ho, khò khè, nặng ngực và khó thở. Di truyền, môi trường, cân nặng và kích thích tố đều có thể ảnh hưởng tới mức độ nặng nhẹ.
Một cuộc nghiên cứu mới với hơn 3,000 bà mẹ không tìm thấy bằng chứng cho thấy việc phụ nữ mang thai tiếp xúc với lượng nhỏ thuốc trừ sâu thường gặp trong thực phẩm có liên hệ với những dấu hiệu tự kỷ nơi con cái sau này. Kết quả, đăng ngày 24 tháng 8 trên JAMA Pediatrics, đi ngược lại một trong những hướng giải thích mà Bộ Trưởng Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh Robert F. Kennedy Jr. cho rằng cần được điều tra trong việc tìm nguyên nhân khiến số trẻ được chẩn đoán tự kỷ tại Hoa Kỳ tăng lên. Các nhà nghiên cứu thuộc Đại Học New York phân tích mẫu nước tiểu lấy từ phụ nữ trong thời kỳ mang thai để đo những chất còn lại sau khi cơ thể tiếp xúc với thuốc trừ sâu organophosphate, một nhóm hóa chất được dùng rộng rãi trong nông nghiệp và có thể để lại lượng rất nhỏ trên rau quả.
Một loại thuốc cùng nhóm với Ozempic và Wegovy đã giúp chuột cái già sống lâu hơn khoảng 12%, đồng thời giảm một số dấu hiệu của tuổi già trong cơ thể, theo một cuộc nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Nature. Các nhà khoa học tại Đại Học California, Berkeley, dùng semaglutide — hoạt chất trong Ozempic và Wegovy — chích mỗi ngày cho những con chuột cái 20 tháng tuổi, tương đương khoảng 60 tuổi ở người. Việc điều trị tiếp tục cho đến cuối đời của chúng. Nhóm chuột không dùng thuốc sống trung bình 742 ngày. Nhóm dùng semaglutide sống 834 ngày, lâu hơn khoảng 12%.
Hôm Michael Horrocks đến đón ba đứa con cho kỳ nghỉ xuân, ông biết ngay có chuyện không ổn. Keith, tám tuổi, một mắt sưng húp. Donnie, năm tuổi, cũng bắt đầu chảy nước mắt. Chỉ có Star, bốn tuổi, còn chạy nhảy bình thường. Vài ngày sau, cả ba nằm bẹp. Chúng sốt, bỏ ăn, mệt lả. Trên mặt và mình Donnie xuất hiện những mảng đỏ. Michael đưa hai con trai đến trung tâm cấp cứu. Một nữ y tá nhìn các vết ban rồi nhắc đến một căn bệnh mà nhiều cha mẹ Mỹ ngày nay chỉ còn biết qua sách vở: Sởi.
Một loại thuốc chủng ngừa ung thư được chế tạo riêng cho từng bệnh nhân, khi dùng chung với một phương pháp miễn dịch trị liệu hiện có, đã giúp kéo dài thời gian ung thư da melanoma không tái phát hoặc lan sang nơi khác, theo kết quả thử nghiệm giai đoạn ba do Moderna và Merck loan báo trong tuần qua.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.