Trước tuổi dậy thì, con trai mắc bệnh suyễn nhiều hơn con gái và thường có triệu chứng nặng hơn. Nhưng sau tuổi dậy thì, tình thế đổi ngược: phụ nữ mắc suyễn nhiều hơn đàn ông, dễ lên cơn nặng hơn và cũng phải vào phòng cấp cứu hay nằm bệnh viện thường xuyên hơn.
Tại Hoa Kỳ, khoảng một trong mười phụ nữ trưởng thành bị suyễn, gần gấp đôi tỷ lệ ở nam giới. Các nhà nghiên cứu ngày càng chú ý tới một nguyên nhân lâu nay chưa được hiểu rõ: kích thích tố nữ.
Suyễn không phải chỉ là một bệnh duy nhất mà gồm nhiều dạng bệnh làm đường thở bị viêm và thu hẹp, gây ho, khò khè, nặng ngực và khó thở. Di truyền, môi trường, cân nặng và kích thích tố đều có thể ảnh hưởng tới mức độ nặng nhẹ.
Một trong những dấu hiệu rõ nhất là bệnh suyễn ở phụ nữ thường thay đổi theo từng giai đoạn của đời sống.
Có tới khoảng 40% phụ nữ bị suyễn cho biết triệu chứng thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt. Nhiều người thấy bệnh nặng hơn vài ngày trước hoặc ngay khi bắt đầu có kinh. Sự lên xuống của estrogen và progesterone có thể làm đường thở dễ bị viêm và co thắt hơn.
Thai nghén cũng có thể làm bệnh thay đổi. Khoảng 40% phụ nữ bị suyễn thấy triệu chứng nặng hơn khi mang thai, nhất là trong ba tháng giữa và ba tháng cuối, lúc nồng độ kích thích tố tăng cao và thai lớn gây thêm sức ép lên việc hô hấp.
Tuy nhiên, không phải ai cũng giống nhau. Khoảng 30% phụ nữ mang thai không thấy bệnh thay đổi, trong khi khoảng 30% lại thấy suyễn nhẹ hơn.
Đến tuổi mãn kinh, tình hình càng khó đoán. Một số phụ nữ thấy bệnh giảm, một số khác lại bắt đầu mắc suyễn lần đầu. Các yếu tố như tăng cân, tuổi tác và việc dùng kích thích tố thay thế cũng có thể ảnh hưởng, khiến các nhà nghiên cứu chưa thể đưa ra một câu trả lời chung cho tất cả mọi người.
Một điều khác đang được chú ý là phụ nữ có thể không đáp ứng với thuốc xịt steroid tốt bằng nam giới.
Thuốc steroid hít là một trong những phương pháp căn bản để làm giảm viêm đường thở. Nhưng estrogen có thể làm tình trạng viêm tăng lên và đồng thời thay đổi cách tế bào đáp ứng với thuốc. Điều này có thể giải thích phần nào vì sao một số phụ nữ vẫn khó kiểm soát bệnh dù đã dùng thuốc đúng cách.
Ngoài kích thích tố, béo phì cũng là một yếu tố quan trọng. Mỡ trong cơ thể có thể ảnh hưởng tới hoạt động của estrogen, đồng thời làm thay đổi cơ học hô hấp và phản ứng miễn nhiễm. Vì vậy, béo phì không những làm tăng nguy cơ mắc suyễn mà còn có thể khiến bệnh khó trị hơn, đặc biệt ở phụ nữ.
Môi trường sống và công việc cũng góp phần. Phụ nữ có thể tiếp xúc nhiều hơn với khói bếp, hóa chất tẩy rửa và các chất kích thích đường hô hấp. Một nghiên cứu lớn cho thấy phụ nữ làm nghề lau chùi có tỷ lệ được bác sĩ chẩn đoán suyễn cao hơn những người không thường xuyên làm công việc này.
Trong nhiều thập niên, sự khác biệt giữa nam và nữ trong bệnh suyễn ít được nghiên cứu kỹ. Nhiều cuộc thử thuốc trước đây chủ yếu thực hiện trên đàn ông. Từ năm 2016, Viện Y Tế Quốc Gia Hoa Kỳ bắt đầu yêu cầu giới tính phải được xem như một yếu tố sinh học quan trọng trong việc thiết kế và phân tích nghiên cứu, từ đó vấn đề suyễn ở phụ nữ mới được chú ý nhiều hơn.
Hiện nay ngoài steroid hít, một số thuốc sinh học mới đã được dùng cho những dạng suyễn nặng. Các nhà nghiên cứu cũng đang theo dõi nhóm thuốc GLP-1, vốn dùng trị tiểu đường và béo phì, vì giảm cân và cải thiện chuyển hóa có thể giúp ích cho một số bệnh nhân suyễn, nhất là phụ nữ. Tuy nhiên, GLP-1 hiện chưa được Cơ Quan Thực Phẩm và Dược Phẩm Hoa Kỳ chấp thuận để trị suyễn.
Các bác sĩ khuyên phụ nữ nên để ý xem bệnh có thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt, thai nghén hay mãn kinh hay không và ghi lại triệu chứng để trao đổi với bác sĩ. Khó thở ở tuổi mãn kinh cũng không nên vội cho là do lo âu.
Không hút thuốc, tránh thuốc lá điện tử, hạn chế tiếp xúc bụi và hơi hóa chất, giữ cân nặng thích hợp và dùng thuốc đúng chỉ dẫn vẫn là những cách quan trọng nhất để kiểm soát bệnh.
Các nhà khoa học chưa giải thích được hết vì sao suyễn thường nặng hơn ở phụ nữ. Nhưng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy kích thích tố nữ, cơ địa, cân nặng và môi trường cùng góp phần — và việc hiểu rõ những khác biệt ấy có thể giúp điều trị bệnh chính xác hơn cho từng người.
Nguồn: National Geographic, ngày 3 tháng 9, 2026.



Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình