Một cơn ngộ độc thực phẩm thường chỉ kéo dài vài ngày. Nhưng với một số người, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón có thể dai dẳng hàng tháng, thậm chí nhiều năm sau khi vi trùng gây bệnh đã biến mất.
Giới y khoa gọi tình trạng này là hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng (post-infection irritable bowel syndrome, PI-IBS). Theo những ước tính dè dặt, ít nhất một trong 10 người từng bị nhiễm trùng đường ruột có thể mắc tình trạng này.
PI-IBS có thể xuất hiện sau nhiều loại nhiễm trùng tiêu hóa, nhưng thường gặp hơn sau bệnh do ký sinh trùng hoặc vi khuẩn gây ra. Những tác nhân được ghi nhận nhiều gồm Giardia, Campylobacter, Salmonella, E. coli và Shigella.
Các nhà nghiên cứu chưa biết vì sao có người bình phục hoàn toàn, trong khi người khác lại chịu triệu chứng kéo dài. Một giả thuyết quan trọng liên quan đến hệ vi sinh trong ruột. Sau một trận nhiễm trùng, cộng đồng vi khuẩn sống trong ruột thường dần hồi phục. Nhưng ở một số người, một số loại vi khuẩn có lợi không trở lại, khiến môi trường trong ruột thay đổi lâu dài.
Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến các men tiêu hóa, hệ miễn dịch và lớp niêm mạc ruột. Các cuộc khảo cứu cho thấy một số bệnh nhân vẫn còn tình trạng viêm âm ỉ, với số lượng tế bào miễn dịch và các chất truyền tín hiệu viêm mất cân bằng.
Một hướng nghiên cứu khác tập trung vào thần kinh trong ruột. Thí nghiệm trên động vật cho thấy nhiễm trùng có thể làm tổn thương các tế bào thần kinh điều khiển sự co bóp của ruột. Ở người, một số bệnh nhân trở nên quá nhạy với những cử động bình thường của ruột, đến mức những cơn co bóp mà người khác không cảm thấy lại gây đau.
Bác sĩ Mark Pimentel tại Cedars-Sinai Medical Center cho rằng một số trường hợp có thể bắt đầu khi hệ miễn dịch tạo kháng thể chống lại độc tố do vi khuẩn tiết ra. Những kháng thể này có thể đồng thời tấn công chính tế bào của cơ thể, làm rối loạn hoạt động của ruột non, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển quá mức. Hậu quả có thể là đầy hơi, ruột dễ thấm hơn, viêm và đau kéo dài.
Não bộ cũng có thể góp phần làm triệu chứng nặng thêm. Một số nghiên cứu cho thấy người đang bị lo âu hoặc trầm cảm khi mắc nhiễm trùng đường ruột có nguy cơ cao hơn bị triệu chứng lâu dài. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh điều này không có nghĩa bệnh chỉ là do tâm lý. Não và ruột liên lạc liên tục với nhau, và căng thẳng có thể ảnh hưởng đến lớp bảo vệ của ruột cũng như phản ứng của cơ thể với vi trùng.
Cho đến nay, chưa có một giả thuyết duy nhất giải thích được toàn bộ PI-IBS. Nhiều chuyên gia cho rằng hội chứng này có thể gồm nhiều nhóm bệnh nhân khác nhau, mỗi nhóm có nguyên nhân sinh học riêng.
Cách điều trị hiện nay phần lớn giống với điều trị hội chứng ruột kích thích nói chung. Một số nghiên cứu đang thử nghiệm ghép phân từ người hiến phù hợp để phục hồi hệ vi sinh. Một cuộc thử nghiệm khác cho thấy amino acid glutamine có thể giúp củng cố lớp niêm mạc ruột và giảm triệu chứng ở một số bệnh nhân. Các phương pháp như thôi miên hướng vào đường ruột (gut-directed hypnosis) cũng được dùng để giảm đau, trong khi thuốc kháng sinh rifaximin có thể được kê cho người bị IBS kèm tiêu chảy.
Dù vậy, thời gian vẫn là một yếu tố quan trọng. Một cuộc nghiên cứu kéo dài tám năm tại Canada cho thấy khoảng một nửa số người bị PI-IBS sau một vụ ô nhiễm nguồn nước không còn đủ tiêu chuẩn chẩn đoán khi được theo dõi về sau. Tuy nhiên, một số khác vẫn tiếp tục có triệu chứng nhiều năm.
Nguồn: Theo Keren Landman, National Geographic, ngày 15 tháng 9, 2026.



Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình