Khi nói về những chia rẽ của người Việt, chúng ta thường nghĩ đến những khác biệt về chính trị, lịch sử hay ý thức hệ. Chúng ta tranh luận về chiến tranh, về thắng và thua, về những lựa chọn của các thế hệ đi trước, về những biến cố đã định hình đất nước trong thế kỷ XX. Nhưng có lẽ bên dưới tất cả những tranh luận ấy là một vấn đề sâu xa hơn: đó là sự đứt gãy về ngôn ngữ đạo đức.

Trong bối cảnh địa chính trị hiện nay, Trung Quốc đang củng cố vị thế của mình so với các cường quốc khác—không phải bằng sự mở rộng công khai, mà bằng cách âm thầm hưởng lợi từ một thế giới bị định hình bởi chiến tranh, bất ổn và sự bất định chính trị. Cuộc chiến ở Ukraine và những căng thẳng ngày một tăng tốc liên quan đến Iran, cùng với tính cách bất định của chính phủ Hoa Kỳ, không chỉ làm suy yếu các nước khác; chúng còn tạo ra những cơ hội cụ thể mà Trung Quốc có thể khai thác về kinh tế và chiến lược.

Tình hình giữa Hoa Kỳ và Iran vào tháng 4 năm 2026 cho thấy sự tương tác phức tạp giữa các áp lực quân sự, ngoại giao và chính trị trong nước. Trong những tuần gần đây, đã xảy ra việc cách chức các lãnh đạo quân sự cấp cao của Mỹ — bao gồm Tổng Tham mưu trưởng Lục quân, Tướng Randy George, cùng hai vị tướng khác — như một phần của cuộc cải tổ rộng lớn ảnh hưởng đến hơn một chục sĩ quan cấp cao. Đồng thời, Tổng thống Donald Trump đã sử dụng những lời lẽ ngày càng thô tục và mang tính khiêu khích đối với Iran. Tổng thể, những diễn biến này phản ánh một chiến lược rộng hơn, trong đó đàm phán cưỡng ép đã chạm đến giới hạn, khiến khả năng leo thang quân sự và chuẩn bị cho các chiến dịch trên bộ quy mô hạn chế trở nên ngày càng cao.

Tình hình hiện tại với Iran — đặc trưng bởi leo thang, gián đoạn kinh tế và nguy cơ bế tắc kéo dài — có thể được hiểu rõ hơn nếu nhìn vào những gì các lãnh đạo Mỹ trước đây đã cố gắng ngăn chặn. Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) là kết quả của nhiều năm ngoại giao phối hợp giữa Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và các cường quốc lớn trên thế giới, bao gồm Trung Quốc và Nga. Được Liên Hiệp Quốc công nhận và xây dựng thông qua một tiến trình đa phương do EU dẫn dắt phần lớn. Cách tiếp cận này phản ánh một triết lý rộng: đối phó với một đối thủ phức tạp đòi hỏi áp lực tập thể, sự hợp pháp hóa chung và sự đồng thuận quốc tế, không phải chỉ dựa vào vũ lực của một quốc gia .

Những phát biểu gần đây của Donald Trump và Marco Rubio về việc “xét lại” NATO đã thu hút nhiều sự chú ý, nhưng phần lớn mang kịch tính chính trị: liệu Hoa Kỳ có thực sự có lợi để tính tới chuyện rời khỏi liên minh mà họ đã dẫn dắt hơn 70 năm qua?

Cụm từ “Après moi, le déluge” thường được cho là gắn với vua Louis XV và mang ý nghĩa: thờ ơ với những gì xảy ra sau khi mình rời đi hoặc sau khi mình không còn chịu trách nhiệm nữa. Hành động của Donald Trump, cả trong kinh doanh lẫn chính trị, thường theo một mô thức nhất quán như câu nói nổi tiếng của Pháp “après moi, le déluge” — “sau ta, đại hồng thủy”. Cụm từ này thường được cho là gắn với vua Louis XV và mang ý nghĩa: thờ ơ với những gì xảy ra sau khi mình rời đi hoặc sau khi mình không còn chịu trách nhiệm nữa.

Ngày 5.03.2026, Khalaf Ahmad Al Habtoor đã công bố một bức thư sắc bén và thẳng thừng (1) gửi tới Tổng thống Donald Trump liên quan đến Iran, cũng như tầm ảnh hưởng của Benjamin Netanyahu trong việc định hình chính sách của Mỹ. Mặc dù các chính phủ vùng Vịnh không công khai ủng hộ hay bác bỏ bức thư này, sự im lặng của họ đã được hiểu như một dấu hiệu cho thấy những mối quan ngại của Habtoor đang âm thầm cộng hưởng trong khu vực.

Trong nhiều thập kỷ, cấu trúc chính trị Trung Đông xoay quanh xung đột Ả Rập–Israel. Hầu hết các quốc gia Ả Rập từ chối quan hệ ngoại giao với Israel do vấn đề Palestine chưa được giải quyết. Israel duy trì các hiệp ước hòa bình chính thức chỉ với Ai Cập và Jordan.

“Lãnh đạo thực sự không được đo bằng các quyết định chiến tranh, mà bằng sự khôn ngoan, tôn trọng người khác, và hướng tới việc đạt được hòa bình.” (abc.net.au)

Điều thực sự thúc đẩy hành động là ngưỡng đạo đức — tức mức độ sẵn sàng về mặt đạo lý để hành động, dù biết rằng sẽ có hậu quả. Ngưỡng đạo đức liên quan đến những câu hỏi như: Có chấp nhận được việc gây rủi ro thương vong cho dân thường không? Có chính đáng khi vi phạm chủ quyền của một quốc gia khác không? Những lợi ích chiến lược hoặc chính trị có đáng để đánh đổi bằng việc làm bất ổn một khu vực hay không?