Có những con đường trong đời mình không hề biết trước. Có những cánh cửa mở ra rất tình cờ, để rồi từ đó thay đổi luôn cả một phần đời sống tinh thần của mình. Với tôi, hành trình đến với chương trình Viết Về Nước Mỹ cũng bắt đầu như thế, lặng lẽ, tình cờ và đầy xúc động. Năm 2019, tôi viết bài đầu tiên gửi cho Việt Báo mục Viết Về Nước Mỹ. Bài viết mang tên Mẹ Tôi Nằm Viện Ở Mỹ. Hôm ấy tôi không nghĩ mình đang “viết văn”, càng không nghĩ có ngày mình sẽ trở thành Khôi Nguyên Viết Về Nước Mỹ năm 2023. Tôi chỉ viết như một cách để giữ lại những cảm xúc đang đầy nghẹn trong lòng. Đó là quãng thời gian mẹ tôi nằm trong bệnh viện Regional Medical Center ở San Jose California. Những hành lang dài trắng lạnh, mùi thuốc sát trùng, tiếng máy monitor đều đều suốt đêm và ánh đèn không bao giờ tắt của phòng cấp cứu đã trở thành một phần ký ức không thể quên trong đời tôi.

Có những con đường mình muốn đi từ thuở còn trẻ, nhưng cứ hẹn lần hẹn lượt rồi mãi đến khi tóc đã bạc mới có dịp lên đường. Từ highway 49 qua các các thị trấn của thời đào vàng đối với tôi là một con đường như vậy. Tôi đã sống ở California nhiều năm, đã từng nghe đến Sutter’s Mill, đến cơn sốt vàng năm 1849, đến những đoàn người từ khắp nơi trên thế giới đổ về chân núi Sierra Nevada với cái cuốc, cái xẻng và một giấc mơ đổi đời. Những cái tên Coloma, Sutter Creek, Angels Camp, Murphys, Columbia, Jamestown tôi cũng đã đôi lần nhìn thấy trên bản đồ. Chúng không xa San Jose bao nhiêu, vậy mà chưa bao giờ tôi nghĩ phải tìm đến. Có lẽ ngày còn trẻ, với những bận rộn của đời thường, với những đam mê cháy bỏng, người ta thường thích nhìn phía trước, đi về những thành phố xa hoa tráng lệ hơn là quay lại tìm những miền đất của một thời đã qua, xưa cũ.

Có những buổi sáng rất bình thường nhưng lại làm người ta nhớ gần như cả một đời người. Sáng nay, trong căn nhà nhỏ ở San Jose, tôi pha hai ly cà phê như thói quen đã có từ nhiều năm. Một ly đặt trước mặt mình, ly còn lại đặt trước người bạn đời đã ngồi đối diện tôi suốt nửa thế kỷ. Ánh nắng đầu thu len qua khung cửa, rơi xuống khu vườn nhỏ nơi những bụi hồng vừa hé nụ. Ngoài sân, tiếng chim ríu rít vang lên quen thuộc. Mọi thứ vẫn bình yên như bao buổi sáng khác, nhưng lòng tôi bỗng nôn nao khi chợt nhận ra: Đã đúng năm mươi năm kể từ ngày hai đứa nắm tay nhau bước vào cuộc sống hôn nhân. Nửa thế kỷ, một quãng đường đủ dài để mái tóc xanh hóa bạc, để những đứa con ngày nào còn nép vào lòng cha mẹ nay đã trở thành cha mẹ của những đứa trẻ khác. Đó cũng là quãng thời gian đủ dài để tôi hiểu rằng điều quý giá nhất của đời người không phải là mình tích góp được bao nhiêu của cải, mà là khi ngoảnh đầu nhìn lại giữa bao thăng trầm, người đã cùng mình đi qua giông bão vẫn còn ngồi bên cạnh.

Chúng ta vừa nhận được tin buồn - Biển Cát, một tác giả Viết Về Nước Mỹ được nhiều người yêu mến, đã từ trần. Tác giả Lê Xuân Mỹ đã viết vội những dòng văn đầy cảm xúc sau đây, như nén hương lòng tiễn biệt chị, Mong chị nhẹ nhàng đi vào miền bình yên, như màu vàng của dã quỳ tan vào trong gió. Tôi thật sự không biết phải bắt đầu những dòng này như thế nào, bởi tin chị Biển Cát đột ngột qua đời đến với tôi quá bất ngờ. Mới hôm qua thôi, tôi còn nhìn thấy bài viết mới nhất của chị đăng trên báo, bài “Màu vàng của gió”. Tôi không thể ngờ rằng đó lại là những dòng chữ cuối cùng của chị mà tôi được đọc khi chị còn hiện diện trên cõi đời này. Bài viết mở đầu bằng những câu thơ thật đẹp, thật buồn: “Ở lại nhé anh Đồi dã quỳ dập dờn vàng màu gió Tan vào hư không Tuổi mười tám rạng ngời…”

Càng đến gần ngày 26 tháng 7, lòng tôi càng trĩu nặng một niềm bồi hồi khó tả. Đó không phải là sự háo hức của một buổi họp mặt đồng hương, cũng chẳng đơn thuần là niềm vui gặp lại những người bạn cũ. Đó là một khoảng lặng đầy thao thức. Cứ mỗi lần nhìn thấy dòng chữ “Đại Hội Cám Ơn Anh”, lồng ngực tôi lại thắt lại. Ba chữ đơn sơ ấy thôi mà nặng trĩu những giọt nước mắt, chứa đựng cả một trời kỷ niệm và hơn nửa thế kỷ ân tình của những người con ly hương dành cho các thương phế binh năm xưa, những người đã gửi lại một phần thân thể nơi chiến trường, và giờ đây đang lặng lẽ đi qua nốt những ngày xế chiều gian khó trên quê hương. Hơn năm mươi năm đã trôi qua kể từ biến cố tháng Tư năm 1975. Thời gian đủ dài để những mái đầu xanh ngày nào giờ đã bạc trắng như sương, đủ dài để một thế hệ cứ thưa vắng dần sau những lần đưa tiễn. Nhưng thời gian ấy vẫn chưa bao giờ đủ để xóa nhòa ký ức của một cuộc chiến đầy máu và nước mắt.

Mỗi năm, khi tháng Bảy trở về, lòng tôi lại gợn lên những cảm xúc thật đặc biệt. Đó không hẳn là niềm vui rộn ràng của một ngày lễ hội, cũng không hoàn toàn là nỗi hoài niệm muộn phiền của tuổi già. Nó giống như một khoảng tĩnh lặng để nhìn lại chặng đường dài đã qua, từ quê hương Việt Nam yêu dấu đến mái nhà thứ hai trên đất nước Hoa Kỳ. Tôi sinh ra tại Huế, lớn lên giữa những năm tháng đất nước còn chia đôi. Tuổi học trò của tôi trải dài từ cố đô ra Đà Nẵng rồi vào Sài Gòn. Đó là quãng thời gian đẹp nhất của tuổi trẻ, mà hôm nay mỗi khi nhớ lại, tôi vẫn như nghe thấy tiếng trống trường rộn rã, tiếng ve kêu trong vòm lá mùa hạ và cả những giấc mơ rất đỗi hồn nhiên của một thế hệ lớn lên dưới bầu trời Việt Nam Cộng Hòa. Tôi đặt chân đến Mỹ vào mùa đông năm 1998, khi đã cận kề tuổi năm mươi. Cái tuổi mà phần lớn mọi người đã an yên, ổn định cuộc sống, còn tôi lại bắt đầu một hành trình mới nơi xứ lạ quê người.

Có những mất mát đi qua chiến tranh không bao giờ khép lại, chỉ lắng xuống trong ký ức của những người còn sống. Từ một người con có cha mất trong trại cải tạo năm 1979, đến hành trình chăm sóc người mẹ suốt 20 năm với căn bệnh Alzheimer, và một mái gia đình được gìn giữ trên đất nước Hoa Kỳ, câu chuyện này không chỉ là hồi ức cá nhân, mà còn là lát cắt của một thế hệ đã đi qua biến động và tìm được nơi định cư an lành. Có những câu hỏi, người ta mang theo suốt đời mà không cần một câu trả lời. “Giọt lệ biết làm sao ngưng” với tôi không chỉ là tên một bài viết, một cuốn sách, mà là một trạng thái của đời sống, một dòng chảy âm thầm của ký ức và cảm xúc, đi qua năm tháng mà không bao giờ thật sự dừng lại. Cuộc đời của một con người đôi khi không được đo bằng những gì đạt được, mà bằng những gì đã mất đi và những gì còn giữ lại sau tất cả.

Những đêm cuối tháng Tư, tôi không ngủ được. Trời bên ngoài yên tĩnh, nhưng trong lòng tôi lại xao động với những âm thanh của quá khứ. Tiếng còi xe năm nào chạy vội. Tiếng người gọi nhau giữa phố hoang mang. Và tiếng thở dài não lòng của ba trong đêm vắng. Đã trên 50 năm mà như mới hôm qua. Tôi năm nay bảy mươi lăm tuổi. Tóc đã bạc gần hết. Bạn bè cùng thời nhiều người đã ra đi. Có đứa ở lại quê nhà. Có đứa lưu lạc quê người. Riêng tôi sống những năm dài xa quê trên đất Mỹ, trong một căn nhà nhỏ bình yên. Con cái đã yên bề gia thất. Cháu ngoại cháu nội đầy đủ. Cuộc sống nơi quê người trong những ngày về hưu không giàu có nhưng an nhàn và hạnh phúc. Nhưng mỗi khi đến tháng Tư, tim tôi lại chùng xuống. Không cần ai nhắc, ký ức tự tìm về. Có những điều tưởng đã quên, nhưng thật ra vẫn còn nguyên trong lòng, nhất là trong lòng một người con đã mất cha trong trại tù cải tạo.

Ngày mai, Chủ Nhật 12, 2019 sẽ là Ngày Lễ Mẹ. Mời đọc bài viết của Lê Xuân Mỹ, một kỹ sư, làm việc tại Kia-Tencor San Jose, California. Qua Mỹ năm 1998. Cha học tập cải tạo chết trong trại Vĩnh Phú năm 1979, lần đầu dự Viết Về Nước Mỹ.