Theo ghi nhận của báo quốc nội, tại miền Tây Nam phần, người trồng mía ở Kiên Giang đang khốn đốn vì rất khó tìm được nhân công chặt mía. Trong khi đó, tại Bạc Liêu, nhiều chủ ruộng muối cũng lâm vào tình cảnh tương tự. Mùa muối chỉ có 4-5 tháng, nhưng họ phải trả lương cho công nhân suốt cả năm. Vậy mà không phải lúc nào cũng kiếm được người làm. Báo Thanh Niên ghi nhận thực trạng này qua đoạn ký sự như sau.
Một tháng trước khi vào mùa thu hoạch mía, bà Nguyễn Thị Hương, ấp 3, xã Trí Phải, huyện Thới Bình (Cà Mau) xách nón lá đi rảo khắp đầu trên xóm dưới để tìm người làm. Đi cả ngày bà không tìm được ai "ở không" để chặt 13 sào mía cho gia đình bà. Bà thở dài: "Đi đâu cũng nghe nói người ta đã "có chỗ" hết rồi. Người làm công phải "ưu tiên" trong dòng họ trước rồi mới tới người ngoài". Qua cái thời người làm thuê sắp hàng chờ việc mà bây giờ ở đây chủ phải sắp hàng chờ người làm thuê. Ông Nguyễn Văn Tùng, một người trồng mía ở huyện Thới Bình cho biết những lúc mía xuống giá, nhiều người trồng mía đàm phán với nhân công: chặt mía đi, bán được rồi chia hai tiền. Cái điều khoản ngỡ như quá béo bở này không ngờ lại bị người làm công từ chối.
Tại tỉnh Kiên Giang cũng vậy. Nhiều rẫy mía phải chịu chết khô do xuống giá, do không có người mua và nhiều nơi cũng do không có người chặt mía. Giá nhân công chặt mía cứ nhích lên dần: từ 40 ngàn đồng/ngày/người lên 50 rồi 60, 70 ngàn đồng nhưng những rẫy mía cũng vẫn phải rơi vào cảnh "khát" nhân công. Qua tết, nhiều ghe thu mua mía phải nằm không chờ vì nhân công còn bận ăn Tết. Đợi một ngày thì mía càng khô càng xuống giá...
Tại Bạc Liêu, anh Hồ Minh Chiến, một chủ ruộng muối ở ấp Bửu Hai, xã Long Điền Đông, huyện Đông Hải (Bạc Liêu) cho biết: năm nào ở đây chủ đồng muối cũng phải chạy đi kiếm nhân công. Nhà anh Chiến là một trong ít gia đình thuê người ổn định nhất. Gia đình ông Sáu Văn đã làm công 10 năm rồi không bỏ anh mà đi. Cũng do anh Chiến cư xử quá "đẹp".
Nhà anh có 8 hecta đất canh tác muối và nuôi trồng thủy sản. Công việc thường ngày chỉ 2-3 người là được, nhưng anh vẫn thuê luôn cả gia đình 6 người, trả lương, bao cơm nước cho 6 tháng mùa thu hoạch muối. Còn 6 tháng mùa mưa, anh cho mượn 4 hecta đất phía sau hậu để gia đình ông Sáu nuôi tôm, nuôi cá kèo... chỉ riêng khoản thu nhập này có khi đã vượt xa số tiền công làm thuê cho anh Chiến.
Nắng chang chang, phóng viên gặp ông Ngô Ái Nam giữa đồng muối Long Điền, Bạc Liêu, lúc ông Nam đang hì hục cào muối. Thở dốc, ông nói: khó kiếm nhân công, kiếm được thì người ta bảo không cào muối mà chỉ vác thôi. Vì cào nó lâu, vác muối tính từng giạ mau kiếm tiền hơn. Ông Nam cho biết vậy là "đỡ" lắm, còn hơn nhà ông Tư B. xóm ngoài tới giờ không tìm được nhân công, đồng muối phải phơi trắng, thất thu là cái chắc. Hoặc như nhà ông Hai Th. làm giữa chừng thì nhân công "tự ái" bỏ việc đi lên TP.SG làm thuê, để lại ruộng muối phơi nắng tới đáy mà vẫn không có ai làm. Trở lại cánh đồng muối ở xã Long Điền Đông, tỉnh Bạc Liêu, anh Hồ Minh Chiến nhận xét: "Người làm thuê ở nông thôn bây giờ dễ... tự ái lắm. Chủ ruộng muối sơ suất là mất nhân công ngay. Không có chuyện chủ với tớ giữa người làm công và người thuê nhân công. Cũng không có chuyện người thuê nhân công đứng "chỉ tay năm ngón" với người làm thuê. Người thuê lao động phần lớn cũng là những nông dân tần tảo, cũng thấp thỏm lo mùa màng thất thu, cũng canh cánh chén cơm manh áo, cũng cắn răng với những đồng lương trả cho nhân công... đôi khi họ chấp nhận lỗ lã thuê người làm để cứu khỏi một mùa trắng tay.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình