SÃO PAULO — Tám tác phẩm của danh họa Pháp Henri Matisse, bị đánh cắp khỏi Thư Viện Mário de Andrade tại São Paulo hồi cuối năm ngoái, vừa được cảnh sát Brazil tìm lại trong một căn nhà ở vùng ngoại ô thành phố.
Các tác phẩm được tìm thấy hôm Thứ Năm tại São Bernardo do Campo, phía nam São Paulo. Cảnh sát bắt tại chỗ João Paulo Linhares de Araujo, 44 tuổi, vì tình nghi cất giấu đồ gian cho những người can dự vào vụ trộm. Người này còn bị điều tra về việc giữ súng trái phép.
Vụ cướp xảy ra ngày 7 tháng 12 năm ngoái, ngay giữa giờ thư viện mở cửa. Hai người đàn ông vào bằng cửa chính, chế ngự một nhân viên canh gác cùng một đôi vợ chồng cao niên đang xem triển lãm, rồi lấy tám tác phẩm của Matisse và năm bản khắc của họa sĩ Brazil Candido Portinari.
Bọn cướp bỏ tranh vào một túi vải rồi ung dung đi bộ ra cửa trước, hướng về một trạm xe điện ngầm gần đó. Máy thu hình an ninh ghi lại được cảnh chúng mang các khung tranh qua đường phố São Paulo. Có lúc một người đặt cả chồng tranh cạnh một đống rác trên hè phố, bỏ đi rồi trở lại lấy sau.
Tám tác phẩm vừa tìm lại thuộc bộ Jazz, một trong những sáng tác nổi tiếng nhất vào cuối đời Matisse. Đó là The Clown, The Circus, Monsieur Loyal, The Nightmare of the White Elephant, The Codomas, The Swimmer in the Aquarium, The Sword Swallower và The Cowboy. Tổng trị giá trên thị trường được ước tính vào khoảng $200,000.
Jazz ra đời năm 1947, gồm những hình Matisse tạo nên từ giấy màu cắt thành từng mảng rồi sắp đặt lại thành bố cục. Trong những năm sức khỏe suy yếu, khi việc đứng lâu trước giá vẽ đã trở nên khó khăn, ông tìm đến lối làm việc này và gọi nó là “vẽ bằng kéo.” Những hình người nhào lộn, diễn viên xiếc, thú vật và những mảng màu mạnh bạo trong Jazz về sau trở thành một phần tiêu biểu của nghệ thuật Matisse.
Tám tác phẩm được trưng bày trong cuộc triển lãm From Book to Museum, do Thư Viện Mário de Andrade cùng Bảo Tàng Nghệ Thuật Hiện Đại São Paulo tổ chức. Bọn trộm chọn đúng ngày cuối cùng của cuộc triển lãm để ra tay.
Cùng bị lấy đi hôm ấy còn có năm bản khắc của Candido Portinari, thực hiện để minh họa một ấn bản đặc biệt của tiểu thuyết Menino de Engenho của nhà văn José Lins do Rego. Năm tác phẩm này đến nay vẫn biệt tăm. Cảnh sát cho rằng chúng có thể đã được bán.
Người bị nghi đứng sau vụ cướp là Laéssio Rodrigues de Oliveira, 53 tuổi, một nhân vật từng nhiều lần được báo chí Brazil nhắc đến trong các vụ trộm tác phẩm mỹ thuật. Oliveira đã bị bắt từ tháng Tư trong một vụ án khác và hiện còn bị giam. Ngoài ông ta và Araujo, một người đàn ông cùng một phụ nữ khác cũng đã bị bắt vì bị cho là có liên can.
Sau khi được giảo nghiệm, tám tác phẩm Matisse đã được trao trả cho Thư Viện Mário de Andrade. Nhà chức trách thành phố cho biết các biện pháp canh phòng tại thư viện đã được tăng cường.
Đối với giới hữu trách văn hóa São Paulo, việc tìm lại tám tác phẩm không chỉ là thu hồi một số tranh có giá trên thị trường. Totó Parente, viên chức phụ trách văn hóa thành phố, nói những tác phẩm ấy thuộc về São Paulo và là một phần ký ức chung của dân chúng.
Henri Matisse, mất năm 1954, là một trong những khuôn mặt lớn của hội họa thế kỷ 20. Cùng với Pablo Picasso, ông đã góp phần mở đường cho một quan niệm mới về màu sắc và hình thể, trong đó màu không còn chỉ dùng để tả sự vật mà tự nó trở thành tiếng nói của bức tranh.
Vì vậy, tuy tám tác phẩm Jazz được định giá khoảng $200,000, giá trị nghệ thuật và lịch sử của chúng khó có thể tính hết bằng tiền.
VB
Nguồn: BBC, ARTnews, The New York Times, Folha de S. Paulo.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình