TÒA CẤM: Thuế quan Trump áp đặt khắp thế giới bị tòa kháng án dẹp bỏ, Trump nói sẽ kiện lên Tòa Tối Cao
Theo tin AP hôm Thứ Sáu 29/8/2025. Tổng thống Donald Trump đã từng táo bạo tuyên bố có quyền lực gần như vô hạn để bỏ qua Quốc hội và áp đặt các loại thuế sâu rộng đối với hàng hóa nước ngoài. Bây giờ, một tòa kháng án liên bang đã chận lại, đặt một chướng ngại vật trên con đường của ông.
Tòa kháng án Hoa Kỳ Khu vực Liên bang đã phán quyết hôm thứ Sáu rằng Trump đã đi quá xa khi tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để biện minh cho việc áp đặt thuế nhập cảng rộng rãi đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới. Quyết định này phần lớn giữ nguyên quyết định hồi tháng 5 của một tòa án thương mại liên bang chuyên biệt ở New York. Nhưng phán quyết của tòa kháng án tỷ phiếu 7-4 đã bác bỏ một phần của phán quyết đó, vốn ngay lập tức bãi bỏ thuế quan, cho phép chính quyền của ông có thời gian kháng cáo lên Tòa án Tối cao Hoa Kỳ.
Quyết định này là một bước lùi lớn đối với Trump, người có các chính sách thương mại thất thường đã làm rung chuyển thị trường tài chính, làm tê liệt các doanh nghiệp bằng sự bất ổn và làm dấy lên lo ngại về giá cả tăng cao và tăng trưởng kinh tế chậm lại.
Tòa án đã bác bỏ những mức thuế nào?
Quyết định của tòa án tập trung vào các mức thuế mà Trump đã áp đặt vào tháng 4 đối với hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ và các loại thuế mà ông đã áp đặt trước đó đối với Trung Quốc, Mexico và Canada.
Trump vào ngày 2 tháng 4 – ngày ông gọi là Ngày Giải phóng – đã áp đặt cái gọi là thuế quan đối ứng lên đến 50% đối với các quốc gia mà Hoa Kỳ thâm hụt thương mại và thuế quan cơ bản 10% đối với hầu hết các quốc gia khác.
Tổng thống sau đó đã đình chỉ các mức thuế đối ứng trong 90 ngày để các nước có thời gian đàm phán các hiệp định thương mại với Hoa Kỳ — và giảm các rào cản đối với hàng xuất cảng của Mỹ. Một số trong số họ đã làm như vậy — bao gồm Vương quốc Anh, Nhật Bản và Liên minh châu Âu — và đồng ý với các thỏa thuận không cân bằng với Trump để tránh mức thuế quan cao hơn nữa.
Những nước không chịu khuất phục — hoặc có hành động khác khiến Trump tức giận — đã bị ảnh hưởng nặng nề hơn vào đầu tháng này. Ví dụ, Lào bị ảnh hưởng nặng nề với mức thuế 40%, còn Algeria là 30%. Trump cũng giữ nguyên mức thuế cơ bản.
Tuyên bố có quyền lực phi thường để hành động mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội, Trump biện minh cho các loại thuế này theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 bằng cách tuyên bố thâm hụt thương mại lâu năm của Hoa Kỳ là "tình trạng khẩn cấp quốc gia".
Vào tháng 2, ông đã viện dẫn luật pháp để áp đặt thuế quan đối với Canada, Mexico và Trung Quốc, nói rằng dòng người và ma túy nhập cư bất hợp pháp qua biên giới Mỹ là một tình trạng khẩn cấp quốc gia và ba nước này cần phải làm nhiều hơn để ngăn chặn nó.
Hiến pháp Hoa Kỳ trao cho Quốc hội quyền đánh thuế, bao gồm cả thuế quan. Nhưng các nhà lập pháp đã dần dần cho phép các tổng thống nắm nhiều quyền hơn đối với thuế quan — và Trump đã tận dụng tối đa điều này.
Thử thách pháp lý này không bao gồm các mức thuế quan khác của Trump, bao gồm thuế đối với thép, nhôm và xe hơi nước ngoài mà tổng thống đã áp đặt sau khi Bộ Thương mại kết luận rằng các mặt hàng nhập cảng này là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Hoa Kỳ.
Nó cũng không bao gồm các mức thuế mà Trump đã áp đặt lên Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông — và Tổng thống Joe Biden đã giữ lại — sau khi một cuộc điều tra của chính phủ kết luận rằng người Trung Quốc đã sử dụng các biện pháp không công bằng để tạo lợi thế cho các công ty công nghệ của họ so với các đối thủ từ Hoa Kỳ và các nước phương Tây khác.
Tại sao tòa án lại phán quyết chống lại tổng thống?
Chính quyền đã lập luận rằng các tòa án đã phê chuẩn việc Tổng thống Richard Nixon khi đó sử dụng thuế quan khẩn cấp trong tình trạng hỗn loạn kinh tế sau quyết định chấm dứt chính sách gắn đồng đô la Mỹ với giá vàng. Chính quyền Nixon đã thành công trong việc viện dẫn thẩm quyền của mình theo Đạo luật Giao dịch với Kẻ thù năm 1917, đạo luật này đã có trước và cung cấp một số ngôn ngữ pháp lý sau này được sử dụng trong IEEPA.
Vào tháng 5, Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ tại New York đã bác bỏ lập luận này, phán quyết rằng thuế quan Ngày Giải phóng của Trump "vượt quá bất kỳ quyền hạn nào được trao cho Tổng thống" theo luật về quyền lực khẩn cấp. Khi đưa ra quyết định, tòa án thương mại đã kết hợp hai vụ kiện — một vụ của năm doanh nghiệp và một vụ của 12 bang của Hoa Kỳ — thành một vụ duy nhất.
Vào thứ Sáu 29/8/2025, tòa kháng án liên bang đã viết trong phán quyết 7-4 của mình rằng "dường như Quốc hội không có ý định... trao cho Tổng thống quyền hạn không giới hạn để áp đặt thuế quan."
Một ý kiến phản đối từ các thẩm phán không đồng ý với phán quyết hôm thứ Sáu đã mở ra một con đường pháp lý khả thi cho Trump, kết luận rằng luật năm 1977 cho phép các hành động khẩn cấp "không phải là sự ủy quyền lập pháp vi hiến theo các quyết định của Tòa án Tối cao", vốn đã cho phép cơ quan lập pháp trao một số quyền áp thuế cho tổng thống.
Vậy điều này sẽ ảnh hưởng đến chương trình thương mại của Trump như thế nào?
Chính phủ lập luận rằng nếu các mức thuế quan của Trump bị bãi bỏ, họ có thể phải hoàn lại một số loại thuế nhập cảng đã thu, gây thiệt hại tài chính cho Bộ Tài chính Hoa Kỳ. Doanh thu từ thuế quan đạt tổng cộng 159 tỷ USD vào tháng 7, gấp hơn hai lần so với cùng thời điểm năm trước. Thật vậy, Bộ Tư pháp đã cảnh báo trong một hồ sơ pháp lý vào tháng này rằng việc bãi bỏ thuế quan có thể đồng nghĩa với "sự sụp đổ tài chính" đối với Hoa Kỳ.
Điều này cũng có thể khiến Trump gặp khó khăn trong việc áp đặt thuế quan trong tương lai.
"Mặc dù các hiệp định thương mại hiện có có thể không tự động bị hủy bỏ, nhưng chính quyền có thể mất đi một trụ cột trong chiến lược đàm phán của mình, điều này có thể khuyến khích các chính phủ nước ngoài chống lại các yêu cầu trong tương lai, trì hoãn việc thực hiện các cam kết trước đó, hoặc thậm chí tìm cách đàm phán lại các điều khoản," theo lời Ashley Akers, cố vấn cấp cao tại công ty luật Holland & Knight và cựu luật sư xét xử của Bộ Tư pháp, cho biết trước khi tòa kháng án đưa ra quyết định.
Tổng thống Trump thề sẽ đưa cuộc chiến lên Tòa án Tối cao. "Nếu được phép giữ nguyên, Quyết định này sẽ thực sự phá hủy Hợp chủng quốc Hoa Kỳ," ông viết trên nền tảng mạng xã hội của mình.
Trump có những luật thay thế để áp đặt thuế nhập cảng, nhưng chúng sẽ hạn chế tốc độ và mức độ nghiêm trọng mà ông có thể hành động. Ví dụ, trong quyết định vào tháng 5, tòa án thương mại lưu ý rằng Trump có quyền hạn hạn chế hơn để áp đặt thuế quan nhằm giải quyết thâm hụt thương mại theo một đạo luật khác, Đạo luật Thương mại năm 1974. Nhưng luật đó chỉ giới hạn thuế quan ở mức 15% và chỉ trong 150 ngày đối với các quốc gia mà Hoa Kỳ có thâm hụt thương mại lớn.
Chính quyền cũng có thể viện dẫn các khoản thuế theo một cơ sở pháp lý khác — Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 — như đã làm với thuế quan đối với thép, nhôm và xe hơi nước ngoài. Nhưng điều đó đòi hỏi một cuộc điều tra của Bộ Thương mại và không thể chỉ đơn giản là áp đặt theo quyết định riêng của tổng thống.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình