- Hôm nay, nhớ đổi giờ. Và ngày mốt, Thứ Ba: nhớ đi bầu cho Để xuất 50 ở California./ bầu cử chức Thống đốc New Jersey, Thị trưởng New York City bầu cử: chức Thống đốc Virginia, Phó Thống Đốc, Bộ trưởng Tư pháp và 100 ghế Dân Biểu tiểu bang / Tòa Tối cao Pennsylvania: nên giữ lại hay đổi? / Houston: Bầu cử đặc biệt Dân biểu liên bang khu 18
- Năm ngoái, Biden đón nhận 125.000 người tỵ nạn nhiều màu da vào Mỹ (và bị Trump vu khống là đón nhận khủng bố vào Mỹ). Năm nay, Trump chỉ nhận 7.500 tỵ nạn mà phải là da trắng Nam Phi, bất kể họ là thành phần nắm quyền lực kinh tế.
- Thăm dò ABC News/Washington Post/Ipsos: 2/3 dân Mỹ nói đất nước đang đi sai hướng và kinh tế tệ hại hơn, 1/3 nói đang đi đúng hướng.
.
.
CALIFORNIA (VB) -- Chúng ta đang bước vào một tuần lễ quan trọng cho nhiều cử tri gốc Việt tại tiểu bang California, hai tiểu bang Virginai và New Jersey, hai thành phố Housotn và New York City: hãy nhớ sắp xếp để bầu phiếu vào ngày mốt, Thứ Ba ngày 4 tháng 11/2025.
Tương lai cộng đồng gốc Việt (và thế hệ con cháu chúng ta) sẽ bị ảnh hưởng bởi phiếu bầu trong tuần này. Nếu để cho chính quyền Trump duy trì và tăng cường chính sách thượng đẳng da trắng, lập chính sách chỉ cho tỵ nạn da trắng vào Mỹ (như quyết định tuần qua) trong khi hành vi tham nhũng trắng trợn của Trump vẫn không bị thách thức, thì người gốc Việt tương lai sẽ là công dân hạng nhì hay hay hạng ba ở Hoa Kỳ.
.
--- Câu hỏi nên có khi bạn thức dậy sáng nay: bạn đã vặn đồng hồ treo tường lùi 1 tiếng chưa? Hầu hết nơi tại Hoa Kỳ, kể cả các nơi đông dân Việt, bao gồm toàn bộ California, Texas, Virginia... đều lùi giớ một tiếng đồng hồ. Các đồng hồ trong điện thoại di động sẽ tự động đổi giờ. Tại sao Mỹ cứ phẩi đổi giờ hai lần mỗi nnăm Hoa Kỳ đã thử áp dụng giờ tiết kiệm ánh sáng ban ngày vĩnh viễn vào năm 1974, nhưng thí nghiệm đã kết thúc trong vòng một năm sau khi những buổi sáng mùa đông tối tăm chứng tỏ là nguy hiểm cho học sinh. Nhắc lại, bạn nhớ đỏi giờ, lùi 1 tiếng, nếu chưa đổi giờ trên các đồng hồ treo tường, và nhớ sắp xếp để đi bầu trực tiếp ở phòng phiếu vào ngày mốt, Thứ Ba 4/11/2025, nếu chưa bầu qua thư.
.
---- Cử tri California sẽ được hỏi một câu trên lá phiếu, bầy YES (Thuận) hay NO (Chống) cho Để xuất 50. Theo hai cuộc thăm dò mới được công bố ngay trước ngày bầu cử, người dân California lộ ý ủng hộ áp đảo Đề xuất 50. Cuộc thăm dò mới nhất của Viện Chính sách Công California (PPIC: Public Policy Institute of California) cho thấy 56% cử tri sẽ bỏ phiếu đồng ý với Đề xuất 50, trong khi chỉ có 43% sẽ bỏ phiếu không.
.
Mark Baldassare điều hành cuộc thăm dò trên toàn tiểu bang và cho biết có một điều bất ngờ lớn trong cuộc bầu cử đặc biệt này, nhằm vẽ lại tạm thời các đường ranh giới khu vực. Ngắn gọn là: vẽ lại bản đồ khu vực bầu cử chức Dân biểu liên bang. Số người cho rằng kết quả bầu phiếu này ở California rất quan trọng đối với họ là 68%. "Đó là mức cao nhất tôi từng thấy, bất cứ khi nào tôi hỏi câu hỏi đó, trong 20 năm qua," Baldassare nói.
.
Một cuộc thăm dò khác được Viện Nghiên cứu Chính phủ (IGS: Institute of Governmental Studies) của Berkeley công bố vào sáng thứ Năm cho thấy khoảng cách còn lớn hơn, với 60% người được hỏi đồng ý với Đề xuất 50 và chỉ 38% không đồng ý.
.
Việc vẽ lại ranh giới các địa hạt theo Đề xuất 50 có thể bổ sung thêm 5 nghị sĩ Dân chủ vào Hạ viện, một phản ứng trực tiếp đối với kế hoạch phân chia lại ranh giới của Texas, vốn có thể bổ sung thêm 5 nghị sĩ Cộng hòa.
Dân Biểu Judy Chu, một đảng viên Dân chủ, cho biết hồi đầu tháng này rằng đây là cách tốt nhất để phản đối Texas theo lệnh Trump vẽ gian lận. "Đây chỉ là hành động gian lận bầu cử vô cớ của Texas, vì vậy chúng ta phải dùng lửa để chống lại lửa," Dân Biểu Chu nói. Vì vậy, có lẽ không có gì ngạc nhiên khi hai cuộc thăm dò mới nhất chia rẽ theo đảng phái, với hơn 90% đảng viên Dân chủ nói YES, trong khi hơn 90% đảng viên Cộng hòa nói NO.
.
Tại sao MAGA chống Đề xuất 50? Bởi vì họ muốn duy trì Hạ Viện Liên Bang trong tay Cộng Hòa để tiếp tục chính sách của Trump: chỉ cho dân da trắng vào Mỹ vì cho họ là tỵ nạn, cấm da màu vào Mỹ tỵ nạn hay định cư vì chụp mũ họ là khủng bố, hình sự (thực tế, dân gốc Việt vào Mỹ nửa thế kỷ qua chỉ là tỵ nạn hay đoàn tụ nhân đạo, không phải hình sự); đánh thuế quan toàn cầu nhưng thực tế là ép dân Mỹ chi trả thêm cho mọit hứ hàng, cắt giảm thuế cho tỷ phú trong khi cắt giảm y tế, giáo dục, trợ cấp thực phẩm dân nghèo...
.
---- Bầu cử quan trọng ở phía Đông Hoa Kỳ: hai tiểu bang Virginia, New Jersey, và thành phố New York City. Cử tri sẽ bầu thống đốc mới ở Virginia, nơi việc đóng cửa chính phủ đang diễn ra và những nỗ lực của Trump nhằm cải tổ chính phủ đã ảnh hưởng đến hàng trăm ngàn nhân viên liên bang, và New Jersey, nơi việc tăng thuế và chi phí tiện ích đã đặt khả năng chi trả vào trung tâm của một cuộc đua cạnh tranh.
.
Tại Thành phố New York, người chiến thắng vòng bầu cử sơ bộ của Đảng Dân chủ, Zohran Mamdani, sẽ đối đầu với cựu Thống đốc Andrew Cuomo, người đang cố gắng trở lại chính trường với tư cách là ứng cử viên độc lập, và ứng cử viên Đảng Cộng hòa Curtis Silwa trong cuộc bầu cử thị trưởng có ý nghĩa quan trọng đối với tương lai của thành phố và Đảng Dân chủ.
Mamdani và Cuomo sẽ đối đầu lần thứ hai trong cuộc bầu cử thị trưởng thành phố New York, sau khi Mamdani – một người có chính sách dân chủ xã hội kiểu Bắc Âu, người đã tiếp thêm sinh lực cho cử tri trẻ và những người tiến bộ bằng các chiến thuật vận động tranh cử linh hoạt và thông điệp tập trung vào khả năng chi trả – đã dễ dàng đánh bại cựu thống đốc trong cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Dân chủ. Nhưng tuần này mới là quyết định.
Một yếu tố khác: Hồi giáo. Zohran Mamdani có vẻ sắp trở thành thị trưởng Hồi giáo đầu tiên của Thành phố New York — một bước đột phá nhưng cũng trở thành một trong những khoảnh khắc gây chia rẽ nhất trong chính trường thành phố trong nhiều năm qua. Việc ông ứng cử mang tính lịch sử tại một thành phố có gần 900.000 người Hồi giáo. Đối với nhiều người trong số họ, sự trỗi dậy của Mamdani đại diện cho sự hiện diện đã được mong đợi từ lâu và là cơ hội để chứng minh rằng người Hồi giáo New York xứng đáng là trung tâm của đời sống công dân.
.
Cuộc đua thị trưởng là một khoảnh khắc quan trọng đối với Đảng Dân chủ, vốn đang tìm cách thoát khỏi tình trạng bế tắc chính trị. Động lực tương tự — những người tiến bộ đối đầu với những người ôn hòa và những người trong cuộc đối đầu với những người ngoài cuộc — có thể diễn ra trong các cuộc bầu cử sơ bộ vào mùa xuân tới. Đảng Dân chủ cũng có thể rút ra bài học từ cách các vấn đề về sự ủng hộ Israel đã diễn ra trong cuộc đua, và từ cách tiếp cận của Mamdani đối với mạng xã hội và công khai, bao gồm cả việc xuất hiện trên Fox News.
.
Có thể thấy sự dè dặt của cựu Tổng Thống Barack Obama, và hai lãnh đạo Dân Chủ ở Quốc Hội. Lãnh đạo thiểu số Thượng viện Chuck Schumer và Lãnh đạo thiểu số Hạ viện Hakeem Jeffries, cả hai đều đến từ New York — đã chậm chạp trong việc đón nhận Mamdani. Jeffries chỉ ủng hộ ông vào cuối tháng 10, và Schumer vẫn chưa cho biết ông sẽ ủng hộ ai trong cuộc đua thị trưởng.
Trước khi đến các cuộc mít tinh ở Virginia và New Jersey vào hôm qua, thứ Bảy, cựu Tổng thống Barack Obama đã gọi điện cho Mamdani. Ông Obama chưa ủng hộ ứng cử viên này – các phụ tá cho rằng điều đó là do chính sách chung là không can thiệp vào các cuộc bầu cử thị trưởng – và điều đó không thay đổi trong cuộc gọi. Nhưng theo một người quen thuộc với cuộc trò chuyện, ông đã gọi chiến dịch của Mamdani là "đáng xem" và đề nghị làm "bàn đạp" cho chiến dịch trong tương lai.
-- Ghế Thống đốc New Jersey, tiểu bang giáp giới New York. Bên kia sông Hudson, cử tri ở tiểu bang New Jersey vốn là tiểu bang truyền thống ủng hộ đảng Dân chủ sẽ chọn người thay thế Thống đốc Dân chủ Phil Murphy, người đã hết nhiệm kỳ. Giữa bối cảnh tăng thuế và chi phí sinh hoạt tăng vọt, khả năng chi trả đã trở thành vấn đề trung tâm trong cuộc bầu cử. Jack Ciattarelli, ứng cử viên đảng Cộng hòa được Trump ủng hộ và đã ca ngợi thành tích của tổng thống Trump trong nhiệm kỳ thứ hai, đã tìm cách địa phương hóa cuộc đua — tự nhận mình là "người Jersey" điển hình và coi Dân biểu Mikie Sherrill, người chuyển đến tiểu bang sau sự nghiệp trong Hải quân, là người ngoài cuộc.
Trong khi đó, Sherrill và đảng Dân chủ đã nhấn mạnh mối liên hệ của Ciattarelli với Trump — một yếu tố có thể quyết định trong một tiểu bang có số cử tri Dân chủ đăng ký nhiều hơn đảng Cộng hòa 800.000 người. Một điểm nên hỏi, tại sao phải bầu cho người Cộng hòa khi Trump xóa ngân sách hạ tầng tiểu bang: việc Trump hủy bỏ tài trợ cho Đường hầm Gateway, một dự án đường sắt nối New Jersey và Thành phố New York.
.
New Jersey thường nghiêng về đảng Dân chủ, nhưng Ciattarelli đã suýt thắng vào năm 2021, và tiểu bang này đã chuyển hướng mạnh mẽ theo hướng của Trump vào năm 2024: Ông chỉ thua 6 điểm phần trăm, sau khi bị đánh bại 16 điểm phần trăm tại đó vào năm 2020. Cử tri gốc Việt, xin nhớ bầu phiếu ngày mốt.
.
-- Ghế Thống đốc Virginia, ghế Phó Thống Đốc, ghế Bộ trưởng Tư pháp và 100 ghế Dân Biểu tiểu bang này, một tiểu bang có cộng đồng gốc Việt đông đảo ở Bắc Virginia: Bốn năm sau khi Thống đốc đảng Cộng hòa Glenn Youngkin giành chiến thắng bất ngờ lớn, khai thác sự tức giận của phụ huynh đối với các hội đồng trường địa phương, Phó Thống đốc của ông, Winsome Earle-Sears, đang tìm cách thay thế ông bằng một chiến dịch tập trung vào các chính sách về người chuyển giới, đặc biệt là trong trường học.
.
Nhưng các cuộc thăm dò cho thấy đối thủ Dân chủ của bà, cựu Dân biểu Abigail Spanberger, có lợi thế rõ ràng trước ngày bầu cử ở một tiểu bang đã ba lần bỏ phiếu chống Trump. Đảng Dân chủ đã không ngừng gắn kết Earle-Sears với Trump, và bà này không tìm cách tách mình khỏi tổng thống Trump.
Tại một cuộc mít tinh với Obama ở Norfolk vào thứ Bảy, Spanberger mô tả cuộc bầu cử là cơ hội để đảng Dân chủ gửi tín hiệu đến cả nước. "Giữa sự liều lĩnh và vô tâm từ thủ đô Washington, tiểu bang Virginia có thể và sẽ giành lại các ghế trên toàn tiểu bang từ màu đỏ sang màu xanh," bà Spanberger nói.
Không có tiểu bang nào tổ chức bầu cử vào thứ Ba thường được coi là bang dao động trong các cuộc bầu cử tổng thống. Nhưng bốn năm trước, đảng Cộng hòa đã giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử trên toàn tiểu bang. Và với vị trí gần Washington, Virginia là nơi sinh sống của hàng trăm nghìn nhân viên chính phủ liên bang, những người bị ảnh hưởng bởi việc chính quyền Trump thu hẹp quy mô lực lượng lao động liên bang và đóng cửa chính phủ. Cuộc bầu cử thống đốc của nó có thể là cuộc kiểm tra thực sự nhất về thành tích của Trump trong năm nay.
Các cuộc thăm dò cho thấy các cuộc đua ở Virginia đang diễn ra sít sao hơn, nơi ứng cử viên đảng Cộng hòa John Reid và ứng cử viên đảng Dân chủ Ghazala Hashmi đang đối đầu nhau cho vị trí phó thống đốc. Trong cuộc đua tranh chức Bộ trưởng Tư pháp, đảng Cộng hòa có thể có cơ hội tốt nhất để giành chiến thắng vào thứ Ba khi đương kim Bộ trưởng Tư pháp đảng Cộng hòa Jason Miyares đối đầu với đảng viên Dân chủ Jay Jones, người đang bị vướng vào tranh cãi xung quanh những tin nhắn văn bản bạo lực mà ông đã gửi vào năm 2022.
. ---- Tòa án Tối cao Pennsylvania: cử tri được hỏi nên giữ lại hay đổi? Tại Pennsylvania, cử tri phải quyết định xem có nên giữ lại ba thành viên đảng Dân chủ của Tòa án Tối cao tiểu bang hay không - một quyết định có thể có những hệ lụy đáng kể trong những tháng và năm tới tại tiểu bang chiến trường quan trọng trong cuộc bầu cử tổng thống 2028.
Đảng Dân chủ chiếm đa số 5-2 tại tòa án tối cao của tiểu bang. Ba đương kim ứng cử viên trong cuộc bỏ phiếu hôm thứ Ba sẽ phải trả lời các câu hỏi có hoặc không về việc liệu họ có được giữ lại cho nhiệm kỳ 10 năm mới hay không. Nếu không, Thống đốc Dân chủ Josh Shapiro sẽ bổ nhiệm những người thay thế tạm thời cho đến khi cuộc bầu cử các thẩm phán mới được tổ chức vào năm 2027.
Sự thay đổi trong quyền kiểm soát đảng phái đối với Tòa án Tối cao của tiểu bang có thể có những tác động sâu rộng đối với cuộc bầu cử tổng thống năm 2028, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới và việc phân chia lại khu vực trong tương lai. Trước cuộc bầu cử năm 2020 và 2024, phe đa số Dân chủ đã đứng về phía đảng Dân chủ trong các vụ kiện quan trọng liên quan đến thời hạn bỏ phiếu qua thư, phiếu bầu tạm thời và đối chiếu chữ ký.
.
---- Bầu cử đặc biệt Dân biểu khu 18 tiểu bang Texas. Ghế Dân Biểu Quốc hội số 18 ở khu vực Houston, Texas, vốn chủ yếu là đảng Dân chủ, đã không có đại diện tại Quốc Hội liên bang trong phần lớn thời gian 16 tháng qua. Tháng 7 năm 2024, Dân biểu Sheila Jackson Lee đã qua đời. Con gái của bà, Erica Lee Carter, đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử đặc biệt để lấp chỗ trống. Nhưng cuộc bầu cử đặc biệt đó đã diễn ra cùng ngày với cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, người chiến thắng là cựu Thị trưởng Houston Sylvester Turner – người không có tên trong danh sách ứng cử viên của cuộc bầu cử đặc biệt.
Turner lại qua đời vào đầu tháng 3. Abbott, một đảng viên Cộng hòa, đã ấn định cuộc bầu cử đặc biệt vào tám tháng sau đó — một động thái giúp đảng Cộng hòa tại Hạ viện có thêm thời gian để chuẩn bị khi họ tiến tới thông qua dự luật thuế và chính sách nội địa mang tính bước ngoặt của Trump.
.
Cuộc bầu cử đặc biệt này, một cuộc bầu cử sơ bộ kiểu "rừng rậm" (jungle primary) sẽ có vòng bỏ phiếu thứ hai giữa hai người về nhất trừ khi một người đạt hơn 50% số phiếu vào ngày mốt, thứ Ba, đã thu hút một số ứng cử viên nổi tiếng. Công tố viên Quận Harris Christian Menefee, người đã từ chức về mặt kỹ thuật để tranh cử vào Quốc hội nhưng vẫn tiếp tục phục vụ, là một trong những đảng viên Dân chủ, cùng với Dân biểu tiểu bang Jolanda Jones và Amanda Edwards, cựu thành viên Hội đồng thành phố Houston đã thua trong cuộc bầu cử sơ bộ năm 2024 trước Jackson Lee. Bà Carmen Montiel, một đảng viên Cộng hòa, người Mỹ gốc Venezuela, đại lý bất động sản và cựu nhà báo truyền hình, là thành viên nổi bật nhất của đảng bà trong cuộc đua.
.
---- Trump chỉ muốn tỵ nạn da trắng Nam Phi. Chính phủ Nam Phi đã chỉ trích quyết định của Mỹ về việc ưu tiên các đơn xin tị nạn từ người Afrikaner da trắng, cho rằng những tuyên bố về nạn diệt chủng người da trắng đã bị bác bỏ rộng rãi và thiếu bằng chứng đáng tin cậy. Vào hôm thứ Năm tuần qua, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố mức trần tiếp nhận người tị nạn hàng năm thấp nhất từ trước đến nay - chỉ 7.500 người, mà phải là da trắng nam Phi (hầu hết la gốc Hòa Lan).
.
Thực tế, dân da trắng không bị đàn áp ở Nam Phi, vì họ nhiều thập niên trướ đó là cầm quyền và thống trị. Phần lớn đất nông nghiệp tư nhân thuộc sở hữu của người da trắng Nam Phi, mà dân số người da trắng Nam Phi chỉ chiếm hơn 7% dân số Nam Phi. Theo nhiều phân tích, các nông dân da trắng (white commercial farmers) hiện vẫn sở hữu phần lớn diện tích “freehold” (sở hữu tư nhân có sổ đỏ) trong nông nghiệp. Ví dụ, ước tính của Bureau for Economic Research (BER) cho thấy: khoảng 74% tới 78% của diện tích nông nghiệp “freehold agricultural land” (~ 58 triệu ha trên ~ 77,5 triệu ha) vẫn do nông dân da trắng nắm giữ. Báo cáo gần đây cho biết rằng chủng tộc da trắng chiếm khoảng 65.9 % các vị trí quản lý cấp cao trong khu vực tư nhân (năm 2022). Nhưng Trump vẫn bảo da trắng Nam Phi cần tỵ nạn.
Tổng thống Donald Trump đang cắt giảm số lượng người tị nạn được phép vào Hoa Kỳ, và những người chạy trốn khỏi các quốc gia bị chiến tranh tàn phá, vi phạm nhân quyền và thảm họa sẽ có thứ tự ưu tiên thấp hơn những người da trắng đến từ Nam Phi. Chính quyền Trump đang cắt giảm số lượng suất tiếp nhận người tị nạn xuống chỉ còn 7.500 suất cho năm tài chính 2026 bắt đầu từ ngày 1 tháng 10, giảm so với mức giới hạn 125.000 suất vào năm ngoái dưới thời chính quyền Biden.
Nhà Trắng không đưa ra lý do cho con số giảm mạnh, được công bố trong thông báo trên Sổ đăng ký liên bang, nhưng mức trần mới này đặt ra mức thấp lịch sử đối với số lượng người tị nạn được phép vào Mỹ kể từ khi chương trình này bắt đầu vào năm 1980. Thông báo được đăng vào ngày 30 tháng 9 nhưng chính thức có hiệu lực vào thứ Năm.
.
---- Theo cuộc thăm dò của ABC News/Washington Post/Ipsos được thực hiện bằng KnowledgePanel của Ipsos, hai phần ba (2/3) người Mỹ cho rằng đất nước đang "đi sai hướng khá nghiêm trọng", trong khi chỉ có gần một phần ba (1/3) cho rằng đất nước đang đi đúng hướng. Nhìn chung, người Mỹ có vẻ không vui và lo lắng, với đa số nhỏ cho rằng nền kinh tế đã trở nên tồi tệ hơn kể từ khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức và đa số cho rằng cả hai đảng lớn cũng như tổng thống đều không còn liên hệ với thực tế. Đa số người Mỹ cũng ngày càng lo ngại về việc chính phủ đóng cửa.
.
Số lượng đảng viên Dân chủ (95%) và người độc lập (77%) cho rằng đất nước đang "đi sai hướng khá nghiêm trọng" cao hơn nhiều so với đảng viên Cộng hòa (29%), cùng với tỷ lệ người Mỹ gốc Phi (87%), gốc Tây Ban Nha (71%) và gốc Á (71%) cao hơn so với người Mỹ da trắng (61%). Đa số người Mỹ ở khu vực thành thị, ngoại ô và nông thôn đều cho rằng đất nước đang đi sai hướng, cũng như những người có trình độ học vấn và thu nhập khác nhau.
.
Khoảng 6 trong số 10 người Mỹ đổ lỗi cho Trump về tỷ lệ lạm phát hiện tại, trong khi hơn 6 trong số 10 người không tán thành cách Trump xử lý thuế quan, nền kinh tế và quản lý chính phủ liên bang; đa số cũng không tán thành cách ông xử lý một số vấn đề khác. Và 64% người Mỹ cho rằng Trump đang "đi quá xa" trong việc cố gắng mở rộng quyền lực của tổng thống.
.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình