Chicago: Thêm nhiều người Mỹ gốc Việt bỏ đảng Cộng Hòa để vào đảng Dân Chủ. Trong năm 2025, dân nghèo gốc Việt kinh hoàng vì Trump cắt Medicaid, trợ cấp thực phẩm
Bản tin sau đây của nhà báo Layna Hong trên báo Medill Reports Chicago, nhan đề "Historically Republican Vietnamese American community shifting left, according to AAPI Data" (Cộng đồng người Mỹ gốc Việt vốn theo đảng Cộng hòa đang chuyển hướng sang cánh tả, theo dữ liệu của AAPI Data). Bản tin dịch như sau.
Mai Lê, 29 tuổi, mới đến Mỹ chưa đầy một năm khi Donald Trump được bầu làm tổng thống nhiệm kỳ đầu tiên.
“Tôi đã thích ông Trump rồi, nhưng lúc đó tôi chưa hiểu hết các chính sách của ông ấy,” Lê nói bằng tiếng Việt. “Tôi chỉ thích cách ông ấy nói chuyện và sự quyết đoán, mạnh mẽ của ông ấy.”
Lê đến từ Việt Nam và hiện đang làm việc tại một tiệm làm móng ở vùng ngoại ô. Cô cho biết trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump, cô cảm thấy “mọi thứ đều tốt hơn”. Năm 2020, Lê không thể bỏ phiếu nhưng vẫn muốn thể hiện sự ủng hộ của mình đối với Trump bằng cách khác. Vì vậy, cô đã đến thủ đô Washington, D.C. vào ngày 6 tháng 1 năm 2021 để tham gia một cuộc biểu tình biến thành cuộc bạo loạn. Sau đó, Lê bị bắt và bị kết án tù vì vai trò của mình trong cuộc bạo loạn.
“Nó đông đúc như một buổi hòa nhạc của BLACKPINK,” Lê nói. “Bạn cảm nhận được không khí đó, và bạn muốn đóng góp phần của mình để ủng hộ.”
Lê, hiện đang sống ở vùng ngoại ô Chicago, không phải là trường hợp cá biệt trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt, những người từ lâu đã có xu hướng chính trị bảo thủ.
Trong số bảy người châu Á bị bắt vì cuộc bạo loạn tại Điện Capitol, năm người trong số đó là người gốc Việt, bao gồm cả Lê, theo phân tích từ Trường Luật Đại học Seton Hall (Seton Hall University School of Law).
Ngay cả Trump cũng nhận thấy sự yêu thích của cộng đồng người Việt đối với chính trị cánh hữu. Năm ngoái, Trump đã đến thăm Eden Center, một trung tâm mua sắm chủ yếu của người Việt ở ngoại ô Washington, D.C., như một phần trong chiến dịch tranh cử tổng thống của mình.
“Cộng đồng người Việt yêu quý tôi, tôi cũng yêu quý họ,” Trump nói.
Van Huynh, giám đốc điều hành của Hiệp hội người Việt Illinois (VAI: Vietnamese Association of Illinois), cho biết vào những năm 1980s và 1990s, khi nhiều người tị nạn Việt Nam định cư ở Mỹ, Đảng Cộng hòa đang nắm quyền, vì vậy có một cảm giác trung thành ngầm.
“Điều mọi người nói đến là Đảng Cộng hòa là đảng đã cho phép họ đến Hoa Kỳ,” Huynh nói. “Tôi nghĩ bây giờ, Đảng Cộng hòa đã rất khác.”
Và chính trị của người Mỹ gốc Việt cũng đang thay đổi, theo dữ liệu AAPI năm 2024. Nhiều người Mỹ gốc Việt xác định và có xu hướng ủng hộ Đảng Dân chủ hơn là Đảng Cộng hòa.
Tại Chicago, các nhà hoạt động người Mỹ gốc Việt đang cố gắng đoàn kết cộng đồng của họ để vận động chống lại các chính sách của chính phủ gây hại cho họ, như cắt giảm ngân sách công và các chính sách nhập cư khắc nghiệt.
Sự phụ thuộc vào các dịch vụ trợ cấp xã hội bất chấp xu hướng ủng hộ Đảng Cộng hòa.
Làn sóng người Việt Nam nhập cư lớn nhất vào Mỹ đến cùng với Đạo luật Người tị nạn năm 1980. Các đạo luật khác được thông qua trong thời gian đó đã cung cấp thêm hỗ trợ tài chính và hỗ trợ tái định cư cho những người tị nạn bắt đầu cuộc sống mới.
“Họ là những người đến từ một cuộc chiến tranh và rất biết ơn đất nước thứ hai đã chấp nhận họ,” Huynh nói.
Ngay cả sau khi các chương trình hỗ trợ người tị nạn này bị giải thể, nhiều người Mỹ gốc Việt, đặc biệt là người cao tuổi, vẫn tiếp tục được hưởng lợi từ các chương trình của chính phủ như Medicaid và phiếu thực phẩm. Hiện nay, các chương trình đó đang bị tấn công bởi chính quyền Đảng Cộng hòa hiện tại.
“Mọi người, đặc biệt là những người có thu nhập thấp, đã chứng kiến qua nhiều năm các chương trình được tạo ra rồi lại bị xóa bỏ,” Huynh nói. “Và thách thức là làm thế nào để họ lên tiếng chống lại điều đó.”
VAI cố gắng giúp lấp đầy những khoảng trống đó. Chương trình lớn nhất của họ là chăm sóc người cao tuổi tại nhà.
“Tôi nghĩ cộng đồng người Việt Nam là đại diện cho một xu hướng lớn hơn ở Hoa Kỳ,” Huynh nói. “Có một dân số già đang rất lo ngại về các chương trình và dịch vụ dành cho họ.”
Huynh cho biết phần lớn công việc mà VAI làm là giúp mọi người kết nối kinh nghiệm sống của họ với các vấn đề chính sách hiện tại như nhập cư và chăm sóc sức khỏe. Đó là một thách thức – một thách thức mà Huynh, 36 tuổi, nhận thức rất rõ.
Cô nói rằng mẹ cô ủng hộ việc cắt giảm các phúc lợi công cộng vì bà tin rằng mọi người lợi dụng hệ thống – mặc dù bản thân bà cũng từng dựa vào phiếu thực phẩm khi Huynh còn nhỏ.
“Tôi hỏi bà ấy, vậy đó có phải là điều bà đã làm không? Bởi vì chúng ta đã từng nhận phiếu thực phẩm,” Huynh nói. “Và bà cụ nói, ‘À, điều đó khác. Tôi cần nó.’”
Cộng đồng gắn bó hơn về chính trị.
Theo APIA Vote, người Việt Nam là nhóm dân tộc châu Á lớn thứ sáu ở Illinois, với nhiều người sống ở khu vực Chicago. Nhiều người tị nạn Việt Nam đã định cư ở khu Uptown của thành phố sau chiến tranh, nơi họ thành lập Asia on Argyle, một con phố đi bộ với chủ yếu là các nhà hàng, cửa hàng và tổ chức của người Việt Nam. Nơi này đôi khi được gọi là khu phố người Hoa thứ hai của Chicago.
Mặc dù khu vực phía Bắc vẫn giữ vững danh tiếng là trung tâm cộng đồng người Đông Nam Á ở Chicago, nhưng dân số người Việt ở đây hiện nay không còn tập trung đông đúc như những năm 1990.
Cha mẹ của Hac Tran đã rời Việt Nam vào ngày chiến tranh kết thúc và định cư ở Chicago, nơi họ tham gia rất tích cực vào tổ chức VAI (Vietnamese Association of Illinois) trong suốt thời thơ ấu của Tran.
“Theo kinh nghiệm của tôi khi lớn lên trong cộng đồng người Việt, đặc biệt là khi tham gia VAI (Hội Người Mỹ gốc Việt), mỗi dịp Tết Nguyên đán, mỗi kỳ nghỉ lễ, cộng đồng luôn rất gắn bó,” Tran, 39 tuổi, cho biết. “Nhưng tôi cảm thấy điều đó đã thay đổi theo thời gian. Nhiều người đã chuyển đi khỏi Chicago và khu vực này.”
Tran làm việc chặt chẽ với các cửa hàng và doanh nghiệp ở Argyle thông qua HAIBAYÔ, một sáng kiến dành riêng cho việc bảo tồn lịch sử văn hóa của con phố này như một trung tâm của người Mỹ gốc Việt ở Chicago.
Mặc dù có sự phân cực chính trị, những người như Tran vẫn muốn duy trì và xây dựng cộng đồng.
Tran cho biết anh biết nhiều người Việt bỏ phiếu cho Trump.
“Tôi biết ai là người Cộng hòa trên con phố Argyle này,” anh nói. “Tôi biết ai là người ủng hộ Trump, nhưng tôi không cố gắng chủ động tham gia vào việc ‘Tại sao bạn lại bỏ phiếu cho người này?’”
Anh nói rằng anh không coi những người Việt ủng hộ Trump là kẻ thù.
“Đó là nhiệm vụ của thế hệ thứ hai chúng ta phải có những cuộc trò chuyện khó khăn với những người lớn tuổi và nói chuyện với họ, giải thích cho họ những điều mà họ có thể chưa biết,” Tran nói.
Việc có các thành viên gia đình theo khuynh hướng cánh hữu là một trải nghiệm gần như phổ biến đối với người Mỹ gốc Việt, dù là gia đình trực hệ hay gia đình mở rộng.
“Gia đình tôi khá thiên tả, và họ luôn bỏ phiếu cho Đảng Dân chủ,” Tran nói. “Tất nhiên, có một số người trong gia đình tôi bỏ phiếu cho cánh hữu, nhưng họ là những trường hợp ngoại lệ.”
Randy Kim lớn lên ở vùng ngoại ô Chicago và tự nhận mình là người Mỹ gốc Việt-Khmer thuộc cộng đồng LGBTQ+. Anh cho biết anh cố gắng không tiếp xúc với các thành viên cộng đồng bảo thủ, mặc dù anh biết sự tồn tại của họ.
“Tôi là người quan sát nhiều hơn. Tôi không nghĩ mình phải thỏa hiệp các giá trị của mình để phù hợp với một số điều nhất định,” Kim nói. “Nhưng tôi vẫn có thể giữ thái độ lịch sự và nhã nhặn.”
Lịch sử ảnh hưởng đến chính trị như thế nào? Nhìn chung, điều này khá phức tạp.
Tran chỉ ra lịch sử, chính trị Việt Nam và thậm chí cả lỗi dịch thuật là những lý do có thể giải thích tại sao một số người Việt hải ngoại lại có xu hướng ủng hộ Đảng Cộng hòa. Cùng một từ “cộng hòa” được sử dụng trong cả tên chính thức của Cộng hòa miền Nam Việt Nam trước đây và Đảng Cộng hòa (GOP). Nhiều người tị nạn Việt Nam di cư sau chiến tranh có tâm lý chống cộng sâu sắc và do đó coi các chính sách và cương lĩnh của Đảng Dân chủ tương tự như chính phủ mà họ đã chạy trốn.
Tran nhấn mạnh tầm quan trọng của việc “cố gắng hiểu tại sao mọi người lại bỏ phiếu như vậy và hiểu kinh nghiệm sống của họ”.
“Khi bạn có những cuộc trò chuyện đó để cố gắng giải thích cho họ rằng phe cánh tả (Mỹ) trên thực tế không phải là Đảng Cộng sản Việt Nam,” ông nói.
Cũng có sự khác biệt giữa các làn sóng nhập cư. Năm mươi năm sau khi chiến tranh Việt Nam kết thúc, người Việt Nam có nhiều khả năng nhập cư thông qua người thân trong gia đình hoặc vì công việc, trái ngược với việc tìm kiếm tị nạn, theo nghiên cứu năm 2023 của Đại học California tại Berkeley.
Nhưng ngay cả khi không còn bóng dáng chiến tranh, những người nhập cư Việt Nam gần đây hơn, như Le, cũng có thể chia sẻ những cảm xúc tương tự với các thế hệ trước.
“Việt Nam rất đẹp, nhưng đó là một quốc gia cộng sản nên không có tự do,” cô nói. “Tôi muốn một tương lai tốt đẹp hơn.”
Và mặc dù người Mỹ gốc Việt ban đầu đến Mỹ với tư cách là người tìm kiếm tị nạn và người tị nạn, phần lớn cộng đồng người Việt hải ngoại ngày nay đều có giấy tờ hợp pháp hoặc quốc tịch Mỹ.
Đối với Le, đây là lý do tại sao cô tin tưởng vào chính sách nhập cư của Trump.
“Tôi là người nhập cư, bố mẹ tôi là người nhập cư, vì vậy tôi không thể ghét người nhập cư,” cô nói. “Nhưng bạn phải đến đây một cách hợp pháp.”
Các đặc vụ liên bang đã đến Chicago vào đầu tháng 9 như một phần của “Chiến dịch Midway Blitz” của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), với mục tiêu bắt giữ những người nhập cư lậu và trấn áp các thành phố bảo vệ người nhập cư. Các đặc vụ đã bắt giữ và đe dọa người dân khắp thành phố và vùng ngoại ô, bao gồm cả các khu phố phía Bắc nơi có cộng đồng người nhập cư sinh sống.
Vào tháng 10, Dân Biểu tiểu bang Illinois Hoan Huynh (không có quan hệ họ hàng với Van Huynh) cáo buộc rằng các đặc vụ liên bang đã chĩa súng vào ông và nhân viên của ông khi ông đang lái xe qua các khu phố Irving Park và Albany Park để cảnh báo các thành viên cộng đồng về ICE.
Các cộng đồng người tị nạn Đông Nam Á trên khắp cả nước đã bị nhắm mục tiêu trục xuất, như ở California, Minnesota và Rhode Island.
Van Huynh của VAI cho biết một phần công việc của tổ chức của cô là giữ an toàn cho các thành viên cộng đồng thông qua mạng lưới hỗ trợ.
“Chúng tôi đang tạo ra các mạng lưới để mọi người có thể gọi cho nhau, kiểm tra tình hình của nhau,” Huynh nói. “Chúng tôi đang xây dựng điều đó ở cấp cộng đồng, đặc biệt là xung quanh các vấn đề chính trị này.”
Hướng tới những mục tiêu chung
Đi dọc phố West Argyle, bên cạnh các thông báo tuyển dụng và tờ rơi sự kiện bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau, nhiều doanh nghiệp cũng thể hiện sự ủng hộ đối với Dân Biểu tiểu bang Huynh trên cửa sổ của họ. Huynh, một đảng viên Dân chủ tiến bộ, đã đại diện cho khu vực phía Bắc Chicago từ năm 2023 và là quan chức gốc Việt đầu tiên được bầu vào chính quyền tiểu bang Illinois.
Năm 2024, ông Huynh đã tái đắc cử với số phiếu áp đảo trước ứng cử viên Đảng Cộng hòa, Terry Le (không có quan hệ họ hàng với Mai Le), người cũng là người gốc Việt.
“Rõ ràng là với tư cách là người đương nhiệm, việc giành được phiếu bầu dễ dàng hơn, nhưng ngay cả trong cuộc bầu cử đầu tiên, ông ấy cũng đã giành chiến thắng với tỷ lệ phiếu bầu rất cao,” Huy Nguyen, chánh văn phòng của ông Huynh, cho biết.
Năm 2022, ông Huynh thắng cử với 90,5% số phiếu. Năm sau đó, ông thắng với 87,7%.
Nguyen cho biết ông Huynh thu hút cử tri người Mỹ gốc Việt ở Chicago bằng cách giải quyết các vấn đề mà họ quan tâm, chẳng hạn như nhà ở giá cả phải chăng và tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
“Ngay cả khi họ không hiểu rằng Đảng Cộng hòa có thể đang cố gắng tước bỏ những quyền lợi đó,” Nguyen nói, “họ hiểu rằng ông Hoan đang đấu tranh cho những điều này ở Springfield.”
Giống như tất cả các cộng đồng khác, cộng đồng người Việt cũng có những điểm phức tạp. Van Huynh cho biết cô nhận thấy nhiều người lớn tuổi bỏ phiếu cho Đảng Cộng hòa trong những năm gần đây khi VAI đưa người dân đi bỏ phiếu.
“Nhiều người Việt Nam nhận thông tin từ YouTube và các mạng lưới tin tức sai lệch không chính thức, những kênh này thường kích động những nỗi sợ hãi sâu sắc nhất của chúng ta,” Van Huynh nói.
Đôi khi, Van Huynh cho biết những người Mỹ gốc Việt trẻ tuổi lớn lên ở Mỹ có thể hiểu rõ hơn về các vấn đề hệ thống như quá trình đô thị hóa và cắt giảm ngân sách và cách chúng ảnh hưởng đến trải nghiệm sống của những người lớn tuổi.
Tuy nhiên, thế hệ trẻ thiếu các công cụ để bắt đầu các cuộc trò chuyện về vấn đề này với cộng đồng của họ.
“Nhiều người trẻ không thông thạo tiếng Việt, và điều đó khiến họ rất khó kết nối với những người lớn tuổi trong cộng đồng,” Van Huynh nói, “nhưng cũng khó kết nối với gia đình của họ, để có thể nói chuyện với họ về những vấn đề mà họ quan tâm.”
Ngoài việc trò chuyện với nhau, việc công khai phản đối các vấn đề chính trị và xã hội cũng có thể khó khăn, theo Sarah Nguyễn (không có quan hệ họ hàng với Huy Nguyen), một nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Washington, người đã nghiên cứu cách các cộng đồng người Việt hải ngoại tiếp nhận và chia sẻ thông tin.
“Có rất nhiều người ở Mỹ rất phản đối việc người Việt Nam đến Mỹ,” Sarah Nguyễn nói. “Vì vậy, một cách để tồn tại, có thức ăn trên bàn, có mái nhà che đầu, không bị tấn công trên đường phố, là phải giữ im lặng, không nói về chính trị.”
Nhưng với tư cách là nhóm dân tộc châu Á lớn thứ tư ở Mỹ và đang ngày càng phát triển, tiếng nói của người Mỹ gốc Việt đang trở nên có ảnh hưởng chính trị hơn.
Vào tháng 8/2025, bất chấp cái nóng gần 90 độ, VAI đã tổ chức các thành viên cộng đồng biểu tình phản đối việc đóng cửa Bệnh viện Weiss Memorial ở Uptown sau khi cơ sở này không đáp ứng được các tiêu chuẩn liên bang và mất nguồn tài trợ từ Medicaid và Medicare. Một tấm biển bằng tiếng Việt có nội dung “Hãy đầu tư vào cộng đồng của chúng ta, hãy giữ Bệnh viện Weiss ở đây.”
Bệnh viện này là một cơ sở chăm sóc sức khỏe quan trọng đối với nhiều người Mỹ gốc Việt có thu nhập thấp ở Chicago.
“Khi lớn lên, gia đình tôi và tôi dựa vào Medicare và Medicaid, bố mẹ tôi đang sử dụng Medicare, vì vậy bệnh viện này rất quan trọng đối với tôi,” Dân biểu Huynh nói với đám đông. “Tôi đã từng là bệnh nhân ở bệnh viện này nhiều lần. Gia đình tôi cũng đã từng là bệnh nhân ở bệnh viện này nhiều lần.”
Một số nhà lãnh đạo cộng đồng hy vọng rằng những vấn đề như việc đóng cửa bệnh viện sẽ giúp người Mỹ gốc Việt hiểu rõ hơn giá trị của các chương trình như Medicare và Medicaid, và lập trường của các quan chức được bầu về những vấn đề đó. Để kết nối các vấn đề này, mọi người cần tiếp cận thông tin chất lượng.
Sarah Nguyễn bắt đầu quan tâm đến việc nghiên cứu thêm về cách các cộng đồng người Việt hải ngoại tiếp nhận thông tin và thảo luận về chính trị sau khi quan sát thói quen của bố mẹ cô thường xuyên bật video YouTube ở chế độ nền.
Trong nghiên cứu của mình, Nguyễn đã tổ chức nhiều hội thảo trên khắp cả nước với các cộng đồng người Việt hải ngoại khác nhau về các cuộc trò chuyện liên thế hệ về cách tìm kiếm, chia sẻ và tin tưởng thông tin tin tức.
“Những hội thảo này thực sự chỉ nhằm mục đích giúp mọi người nói về vấn đề này, điều này thực sự khó khăn vì chúng ta không thích nói về chính trị,” Nguyễn nói. “Vậy làm thế nào để chúng ta biến nó thành không mang tính chính trị khi bản chất của nó lại là chính trị?”
Một trong những nhóm thảo luận được tổ chức ở New Orleans, nơi cộng đồng người Việt đã phải di dời hai lần: lần đầu tiên sau Chiến tranh Việt Nam và lần thứ hai vào năm 2005 do cơn bão Katrina. Nguyễn cho biết đối với nhiều người tham gia, đây là lần đầu tiên họ được hỏi cảm nghĩ của mình về chính trị.
“Trong lịch sử, phần lớn các tổ chức đến để ‘giúp đỡ’ họ chỉ hiểu họ với tư cách là người tị nạn hoặc nạn nhân,” cô nói. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2020, Nguyễn đã ngồi xuống nói chuyện với mẹ và thuyết phục bà đi bỏ phiếu lần đầu tiên kể từ khi đến Mỹ cách đây 30 năm. Cô dành thời gian giải thích các chính sách của từng ứng cử viên trong lá phiếu.
“Tôi có quan điểm chính trị riêng, nhưng tôi quan tâm hơn đến việc làm sao để cộng đồng người Việt hải ngoại này có thể cảm thấy thoải mái khi nói về chính trị, để cùng nhau thảo luận và hiểu rõ hơn,” Nguyễn nói. “Để chúng ta có thể hiểu được điều gì thực sự có lợi hơn cho chúng ta nói chung.”
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình