Đây là loại xe chạy toàn bằng điện, và là những chiếc tắc-xi tự lái đầu tiên chở khách trên đường mà không hề có những thứ quen thuộc của một chiếc xe hơi như bảng đồng hồ hay bàn đạp ga, thắng.
Đây là hãng đầu tiên lấy tiền khách đi xe tự lái mà không có tay lái, không bảng đồng hồ, cũng không có bàn đạp.
Những chiếc xe hình dạng như cái máy nướng bánh mì, không người lái, không cả tay lái, đã bắt đầu chạy khắp đường phố San Francisco, còn ở Las Vegas thì hãng đã bắt đầu lấy tiền khách rồi.
Đây là loại xe chạy toàn bằng điện, và là những chiếc tắc-xi tự lái đầu tiên chở khách trên đường mà không hề có những thứ quen thuộc của một chiếc xe hơi như bảng đồng hồ hay bàn đạp ga, thắng. Xe chạy được cả hai chiều, chở tối đa bốn người, ngồi quay mặt vào nhau. Hai bên hông xe gần như toàn là kính. Loại xe này tên Zoox, do một tay mới nhảy vào nghề tắc-xi tự lái: hãng Amazon.
Amazon đang đánh cược rằng mình có thể trở thành một tay chơi lớn trong thị trường tắc-xi tự lái, mà theo hãng Goldman Sachs tiên đoán sẽ lên tới gần 19 tỷ Mỹ kim vào năm 2030, trong khi năm ngoái chỉ mới 376 triệu.
Đây là một canh bạc không ít rủi ro. Waymo, thuộc công ty mẹ Alphabet, là hãng đi trước với khoảng 4.000 chiếc xe đang chạy ở nhiều thành phố, cộng thêm Tesla, đều là những đối thủ nặng ký. Tesla cũng đã bắt đầu sản xuất hàng loạt kiểu xe Cybercab, cũng không tay lái không bàn đạp, nhưng chưa được nhà nước cho phép chở khách công cộng như Zoox.
Ngoài ra, Zoox còn ôm lấy việc khó nhất: tự mình chế xe từ đầu tới cuối, chứ không mua xe có sẵn rồi gắn thêm đồ vào.
Bà Aicha Evans, Tổng giám đốc Zoox, nói rằng nhờ tự chế xe nên công ty mới có thể mau chóng sửa đổi kiểu dáng theo ý kiến khách hàng. Bà nói: "Làm chuyện này phải có thật nhiều óc tưởng tượng, lòng tin, sức chịu đựng và sự kiên gan, vì mình đang đi ngược với lối nghĩ thông thường."
Nhà chức trách cũng còn dè dặt lắm với loại xe mới này. Tháng trước, Sở An Toàn Giao Thông Xa Lộ Quốc Gia (NHTSA) mới cho phép Zoox lấy tiền khách với tối đa 5.000 chiếc trong hai năm tới. Nhưng cơ quan này cấm xe Zoox chạy khi trời mưa lớn, có tuyết, đường nhiều lá rụng, hay ở những nơi tốc độ cho phép trên 45 dặm một giờ.
Xe cũng phải cho khách biết — dán giấy trong xe hoặc ghi trong ứng dụng Zoox — đường dẫn để họ gửi thư than phiền tới NHTSA nếu cần.
Hiện giờ hãng có chừng 100 chiếc xe. Zoox lắp ráp xe tại một xưởng ở Hayward, California, rộng bằng ba sân banh rưỡi, có thể làm ra tới 10.000 chiếc mỗi năm. Một phát ngôn viên hãng nói giá đi xe Zoox cũng xấp xỉ như hạng "thoải mái" của mấy hãng xe chung khác.
Nhiều hành khách vẫn còn ngán ngại. Ông Med Trimidal, một kỹ sư điện về hưu ở Las Vegas, thử đi Zoox hồi tháng 6, nói ông thấy hơi rợn vì không có ai cầm lái. Nhưng chỉ vài phút sau, ông thấy yên bụng liền. Ông nói: "Thiệt tình thích thú khi được thấy tận mắt một chuyện tưởng chừng chỉ có trong phim khoa học giả tưởng."
Zoox ra đời năm 2014, với ý định làm chiếc tắc-xi tự lái đầu tiên được vẽ kiểu riêng cho việc này, chứ không sửa từ xe thường. Amazon mua lại Zoox năm 2020, giá 1,2 tỷ Mỹ kim.
Hai năm sau, tức năm 2022, Zoox tự nhận xe mình hợp với Tiêu Chuẩn An Toàn Xe Cộ Liên Bang của NHTSA. Bước này đáng lẽ giúp Zoox khỏi vướng thủ tục để đưa xe ra chạy, nhưng cơ quan này không chịu. NHTSA nói ngoài chuyện không có bàn đạp thắng bằng tay — thứ cần có để thử nghiệm an toàn — xe còn dùng sai loại kính, sai loại kính phản chiếu hai bên hông nữa.
Ông Phil Koopman, giáo sư hồi hưu ngành kỹ thuật ở Đại học Carnegie Mellon, chuyên về xe tự lái, nói: "Có những chuyện đáng lẽ họ làm được và phải làm, chẳng ăn nhập gì tới việc không có tài xế, vậy mà họ không làm."
Năm ngoái, NHTSA chịu miễn cho Zoox khỏi mấy tiêu chuẩn an toàn đó, cho phép hãng chở khách miễn phí để trình làng thử. Xe Zoox đã chạy hơn ba triệu dặm không người lái trên đường phố, chở gần một triệu lượt khách rồi.
Một phát ngôn viên NHTSA cho hay cơ quan đang tân trang lại các tiêu chuẩn, để "bỏ bớt những quy định vốn cứ nghĩ là phải có người lái, như bàn đạp thắng, cần sang số, cần gạt nước hay máy chống đọng sương trên kính — nhưng vẫn giữ nguyên mọi đòi hỏi về an toàn."
Bà cho biết cơ quan cũng đang soạn thêm tiêu chuẩn riêng cho xe tự lái.
Ông Alex Roy, chuyên viên về xe tự lái kiêm hội viên hãng đầu tư New Industry Venture Capital, cho rằng tự chế một chiếc xe riêng là con đường khó nhất để đưa tắc-xi tự lái ra đường, vì tốn quá nhiều thời giờ và tiền bạc cho việc soạn phần mềm, chế tạo và thử nghiệm an toàn.
Ông nói: "Quyết định về chiếc xe này là mối rủi ro lớn nhất. Mọi thứ phải suôn sẻ hết mọi mặt trong việc làm ăn thì chuyện này mới thành được."
Waymo trước kia cũng từng vẽ kiểu một chiếc tắc-xi tự lái không tay lái, nhưng chưa hề định sản xuất hàng loạt. Đến năm 2017 thì Waymo bỏ kiểu đó, quay sang gắn thêm máy dò vào xe thường để xe chạy được mà không cần người lái.
Zoox đang tính mở rộng thêm. Hãng đang thử xe ở Austin, Texas, và Miami, nơi sắp sửa mở dịch vụ.
Ông bà Dillon và Lora Harp, ở Trenton, tiểu bang Missouri, đã đi Zoox hai lần tại Las Vegas hồi tháng 5. Cả hai nói lần sau, nếu phải chọn giữa Zoox và một hãng xe chung khác, họ sẽ chọn Zoox, nhất là nếu xe đưa họ tới nơi nhanh hơn.
Bà Lora Harp, 38 tuổi, làm nghề đại lý du lịch, nói: "Tôi thích chỗ xe riêng tư, không có ai khác ngồi chung trong xe."
Cung Mi sưu tầm
Nguồn: tóm lược theo bài của tờ WSJ, Amazon’s Toaster-Shaped Robotaxis Are Hitting the Road
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình