Trong nhà xứ chúng tôi ở Louisiana có một linh mục được biệt tài tính toán khá kỹ và giỏi về nhiều chuyện. Một hôm Ngài tính chuyện đi mua giầy, chọn hiệu S.A.S, vì giầy hiệu này vừa bền vừa êm. Và cho chắc ăn, Ngài mua một lúc hai đôi: một đôi đen và một đôi nâu; đôi đen thì để đi trong những trường hợp trang trọng như làm lễ và những buổi xuất hiện công cộng; còn đôi nâu thì để đi ra vườn hay đi chơi cho thong thả và đỡ dơ. Vả lại phải mua hai mầu như thế cho dễ phân biệt vì hai đôi cùng hiệu mà cùng mầu thì tránh sao khỏi lẫn lộn. Mua về rồi lại cẩn thận để màu nào vào chỗ nấy cho tiện bề xử dụng.
Ấy vậy mà chuyện thật đã xẩy ra: một hôm phải dậy sớm ra phi trường để đi xa, Ngài xỏ giầy rồi rồ máy xe ung dung "an toàn trên xa lộ". Sau khi đã soát vé và hành lý xong, Ngài ra ghế ngồi chờ chuyến bay. Có giờ rảnh rỗi nhìn tới nhìn lui, Ngài bỗng phát hiện ra rằng mình ăn mặc rất lịch sự mà lại đi hai chân hai giầy mầu khác nhau. "Lạy Đức Bà, hèn chi từ nãy đến giờ thấy thiên hạ trai gái lớn bé mập còm cứ nhìn mình chằm chằm. Bây giờ biết giải quyết ra sao. Chỉ có nước độn thổ thôi." Loay hoay mãi chưa biết phải làm gì thì may hết sức, nhân viên hãng bay tuyên bố hoãn chuyến bay. Hú hồn! Thế là lo chạy ngay về nhà mà lòng ít thấy thơ thới hân hoan.THỜI ĐIỂM CON MẮT SÁNG CỦA TRẬT TỰ MỚI
Con người được trao ban trí khôn biết suy nghĩ. Nhưng dù có tính toán kỹ mấy cũng có lúc vẫn bị hụt hẫng. Chưa kể nhiều lúc con người lại thấy mình đã đạt tới đỉnh cao trí tuệ, mọi sự do con mắt sáng của lý trí và sức mình làm ra khỏi cần ơn nào ban từ trên cả.
Joseph Campbell, một nhà huyền thoại học nổi tiếng vào bậc nhất đã cho biết ý nghĩa những biểu tượng của Trật Tự Mới Tam Điểm được ghi trên tờ một đồng tiền Mỹ trong cuốn “Sức Mạnh của Huyền Thoại” (The Power of Myth, Doubleday xuất bản).
Bây giờ người ta nói nhiều tới kinh tế toàn cầu, văn hóa toàn cầu, trật tự mới. Mọi giá trị đã đuợc đo bằng cái thước vuông và tròn của đám Thợ Nề Tam Điểm (Free Masons). Hàng hóa bán bên Mỹ đựợc làm bên Tàu, bên Nhật, bên Mexico, và mai kia sẽ là "made in Vietnam" ... Tất cả đều là những hợp đồng quốc tế, đuợc cái này thì phải nhận điều kiện kia. Ràng buộc nhau, tùy thuộc nhau, anh bé phải tựa đầu vào anh lớn, không ra khỏi mắt xích được. Người ta thấy được dáng dấp ông thần Đô-la ở G-8 gồm 8 anh nhà giầu nhất thế giới cho tới APEC của vòng đai Thái Bình Dương ... Một sức mạnh vô hình bao trùm tất cả.
Con mắt sáng ở đỉnh kim tự tháp trên tờ giấy một đồng tiền Mỹ vốn là một tuyên ngôn của lý trí, của xếp đặt thước đo Thợ Nề Tam Điểm đưa mọi sự vào Trật Tự Mới vuông tròn trái ngọt như khẩu lệnh in phía dưới kim tự tháp: Novus ordo seclorum = Trật Tự Mới của trần thế, với ghi chú rành rành: the Great Seal = đây là ấn tín của triều đại chúng tôi; phía trên có hàng chữ lạc quan: Annuit Coeptis = Người mỉm cười nhìn mọi sự tiến hành tốt đẹp. Và phía bên kia là hình tổng thống đầu tiên của Mỹ là Washington, một biểu tượng quyền uy của "triều đại mới", một người đã từng tuyên thệ làm hội viên Tam Điểm. Và tính tới năm 1967 đã có 13 tổng thống Mỹ thuộc Tam Điểm, như Andrew Jackson, James Polk, James Buchanan, Andrew Johnson, James Garfield, William Mckinley, Theodore Roosevelt, William Taft, Warren Harding, Franklin D. Roosevelt, Harry Truman, Lyndon Johnson... Chưa kể mấy ông gần đây. Như vậy lời khẳng định của Joseph Campbell về nhóm người lập quốc Hoa Kỳ thuộc nhóm Tam Điểm quả là một điều đáng chú ý.
QUẢ ĐẮNG ĐẾN KHÔNG NGỜ
Vậy mà bước vào ngàn năm mới, ngồi nhìn lại những tính toán, những xếp đặt, những phát minh, những mớ chủ nghĩa cứ tưởng là cao vời tuyệt kỹ tới mức đỉnh cao, con người mới vỡ lẽ mọi sự đang trở thành như chuyện nhảm nhí với những cuộc đánh đấm thật lãng phí. Xem lại những cuốn phim thời Hitler hay thời Lenin, những cảnh sĩ quan đi giết người về được gắn huy chương tuyên dương công trạng với mặt mũi tự mãn và hãnh diện mà có cảm tưởng buồn nôn như đang nhìn một lũ điên đóng kịch trên xác chết đồng loại. Bây giờ tất cả đã qua đi, ai cũng chết cả rồi, chả biết ai thua ai thắng! Sống với nhau có mấy chục năm trên mặt đất này mà sao loài người nghĩ ra được nhiều cách để hành hạ nhau tận tình đến thế!
Riết rồi mới thấy những tính toán, những xếp đặt, dù có hay và kỹ mấy, cũng vẫn có gì hụt hẫng, như chuyện mua hai đôi giầy hai mầu, như câu truyện tàu Titanic tưởng không bao giờ có thể chìm đã được đóng thành phim rất thu hút như một thời điểm. Con bài tính ở Trung Đông xem ra không đơn giản chút nào. Tính như thế thì người Việt mình bảo ngay là "tính cua trong lỗ". Người nhà nông đi bắt cua ở ngoài ruộng có kinh nghiệm rất rõ: đừng đếm hai mươi lỗ cua mà tính sẽ bắt được hai mươi con cua cho bữa bún riêu trưa nay mà trướt nồi. Vì thọc tay vào nhiều lỗ chỉ gặp rắn hay cua đã lột xác bò đi mất từ lâu.
Nhà thơ Du Tử Lê đã diễn tả cái cảnh tính toán chắc ăn của bao nhiêu chủ thuyết, bao nhiêu cuộc đánh đấm tranh bá đồ vương, bao nhiêu bon chen chôm chỉa giành giật, mà chả đi tới đâu, ngược lại chỉ đưa đến những thảm khốc. Hai câu thơ ngắn, gọn, mà chuyên chở cả một biển máu và nước mắt của trật tự trần thế.
Búp nghi hoặc: -có chăng đời lá: chết!
Hoa nào tin quả đắng đến không ngờ…
Mùa hoa đến tưng bừng như mùa hoa kinh tế của thế giới vào thập niên '60 và '70 từ thời tổng thống Kennedy. Lúc đó ai cũng lạc quan lắm, ai cũng nghĩ hai mươi bông hoa sẽ là hai mươi trái ngọt. Những sách bán chạy nhất vào thời này là những sách viết về cách hưởng thụ "how to enjoy". Nào ngờ đâu bước sang thập nhiên '80 và '90, hai mươi bông hoa lại sinh ra tới mười mấy trái đắng, trái chua, trái chát, với những cuốn sách bán chạy nhất viết về cách chữa trị "how to heal"! Nào là chữa trị bệnh AIDS, bệnh ung thư, bệnh ứ mỡ, bệnh ngẹt tim, bệnh buồn nản cấp tính, bệnh ủng thối gia đình, bệnh khùng điên vì thấy đời chán mứa buồn nôn. Và bây giờ là bệnh ôm bom tự vẫn để giết người, để chỉ muốn san bằng làm sụp đổ cả một nền văn minh và văn hóa Âu Mỹ như đã làm sụp đổ hai nhà chọc trời trong vụ 911.
Vậy mà "hoa nào tin quả đắng đến không ngờ", chẳng phải nơi xã hội, mà bây giờ nhiều người cũng nếm ngay trong nhà mình, trong tâm hồn mình, sau những kiếm tìm, sau những căn me chộp giật cho lợi tức gia tăng...
TIN VUI THỜI ĐIỂM 2000
Sở dĩ quả đắng đến không ngờ là vì con người nhiều khi tìm nương tựa lại thua cả loài vật, vì chúng biết tìm chỗ nương tựa đích đáng: "Con chồn có hang, con chim có tổ, Con Người không có nơi gối đầu." (Luca 9:57)
Vì thực ra, con chim con chồn biết "tri thiên mệnh" theo được lẽ Trời, còn con người thì lại đi tìm gối đầu vào nhiều thứ ngược ngạo. Những tính toán gối đầu của con mắt sáng loài người được Chúa Giêsu diễn tả một cách cụ thể qua những truyện đang xảy ra:
- Lo gối đầu vào sự chấp nhận của thiên hạ, tìm nương tựa vào tiếng tăm danh giá, như truyện các môn đệ đòi khiến lửa từ trời đốt cả làng dân Samaria vì đã không chịu đón tiếp thầy trò mình cho phải phép!
- Tìm nương tựa vào vây cánh liên hệ, gối đầu vào "thân" vào "thế", gối đầu vào các hãng bảo hiểm và ngân hàng có sức bao che đời mình: hãy để kẻ chết chôn kẻ chết.
- Tiếc rẻ bám vào quá khứ vàng son tưởng rằng yên ổn: ai đã tra tay vào cầy mà còn ngó lại sau lưng thì không xứng đáng với nước Chúa.
PHÚT TỊNH TÂM
Đang khi đồng đô-la Mỹ xem ra lấn lướt thế giới thì các nước Âu châu cũng phải rướn theo. Thế là có tổ chức Liên Hiệp Âu Châu Euro để cạnh tranh đuợc với sức ép của Mỹ. Họ họp thựợng đỉnh ở Bruxelles nhằm đi đến một hiến pháp chung. Nhưng cuối cùng lại cũng chỉ biết xây trên nền của ông thần kinh tế mà bỏ quên giá trị đích thực của nhân phẩm.
Đó là vấn nạn đã được đề cập nhiều lần trong các cuộc hội thảo quốc tế càng mang chiều kích sâu xa hơn. ĐHY Bertone, Quốc Vụ Khanh Toà Thánh, đã lưu tâm đến vấn đề mỗi cá nhân là trung tâm của chính trị, văn hoá, và tất cả mọi khía cạnh khác của đời sống, vì thế cần thiết khởi đầu từ sự tôn trọng nhân phẩm.
“Sẽ không có sự hiệp nhất, nếu không dựa trên sự hiệp nhất của Chúa Thánh Thần”.
Ngài trích dẫn lời của ĐTC Gioan Phaolo II: “Con người là con đường tiên quyết mà Giáo Hội phải đối diện trong việc hoàn thành sứ mệnh của mình”. Ngài cũng thêm rằng: “Hiện nay ở Châu Âu và trên thế giới, con người được đề cập đến với lối sống không thiên về luân lý, chủ yếu là dưới ánh sáng của sự tăng triển kinh tế….chúng ta không thể thinh lặng. Không phải đó là những giá trị mà con người tìm thấy trong đời sống. Lịch sử sẽ xét đoán thời đại chúng ta.”
Khi nói về những “giá trị mới” này, ĐHY đề cập đến việc: “Chúng ta đã thừa hưởng sự sống, vì thế những quyết định tương đối về số phận con người không thể thông qua những thí nghiệm.” Thật vậy: “Mầu nhiệm con người đã được khắc ghi trong mầu nhiệm cứu chuộc, vì thế nếu không tôn trọng phẩm giá nhân vị con người thì không thể loan báo ơn cứu độ được.”
Vì thế mà Chúa muốn loan một Tin Vui lớn cho thời đại này: chỉ có Chúa mới là nơi nương tựa gối đầu an toàn, mới làm cho hoa trái thơm ngọt.
Lạy Chúa Trời, xin giữ gìn con,
Vì bên Ngài, con đang ẩn náu.
Con thưa cùng Chúa: Ngài là Chúa con thờ,
Ngoài Chúa ra, đâu là hạnh phúc"”
Lạy Chúa, Chúa là phần sản nghiệp con được hưởng,
Là chén phúc lộc dành cho con;
Số mạng con, chính Ngài nắm giữ.
(từ tác phẩm Nhịp Múa Sông Thanh, Thời Điểm xuất bản -- mời thăm www.dunglac.net, Mạng Lưới Dũng Lạc, góp tư liệu xây nhà Văn Hóa & Niềm Tin.)
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình