Năm 2001 là một năm đầy khó khăn cho VNCS. Khó khăn từ trong đến ngoài . Trong nước do cuộc tranh chấp quyền lực nội bộ gây ra bởi Đại Hội Đảng lần thứ 9 cộng với phong trào đòi tự do tôn giáo và tự do dân chủ không ngừng phát triễn. Bên ngoài, đặc biệt là Mỹ, do chánh sách của Đảng Cộng hòa thiên về bảo thủ, nặng đối nội, sẽ ảnh hưởng không ít đến Thương ươc Việt Mỹ, là niềm hy vọng cứu nguy nền kinh tế đang đi xuống của VNCS.
Đầu năm 2001 được đánh dấu bởi cuộc tranh chấâp nội bộ với một mức độ cao. Đích thân Tổng Bí thư Lê khả Phiêu hành quân vào Saigon tảo thanh phe CS Nam trong thành ủy, hợp thưc hóa cuộc đảo chánh đưa Lê minh Triết về thay Trương tấn Sang trước đây. Đồng thời Ô. Phiêu cũng chọn lựa một đoàn đại biểu thuận lợi cho Ông trong Đại Hội 9 dự trù khai diễn trong tháng 3 năm 2001.
Theo báo The Australian ghi nhân hồi trong năm, Ô. Phiêu, Tổng Bí thư, cũng muốân kiêm nhiệm luôn chức Chủ tịch Nước như Giang trạch Dân ở Trung Quốc. Tham vọng này tạo thêm chốâng đôâi của Ô. Võ văn Kiệt , lãnh tụ CS Miền Nam, có lần công khai bày tỏ sẽ cùng các cố vấân trung ương khác đề nghị Ô. Phiêu từ chức, nhường cho người trẻ vì Ô. Phiêu năm nay đã thất thập cỗ lai hi rồi.
Phần Thủ Tướng Phan văn Khải, theo hai báo Far Eastern Economic Review và South China Morning Post, ở Hong kong, đã đệ đơn từ nhiệm vì bât mãn sự trì trệ của việc chuyển đổi sang kinh tếâ thị trường hồi thang 3-2000, nhưng không được Đảng châp thuận, sợ gây xáo trộân tiền đại hội. Việc từ nhiệm của Ô. Khải sẽ danh chánh ngôn thuận trong đại hội.
Ứng viên được nhiều người nhắêc và có nhiều hy vọng vào chức thủ tướng là Ô. Nguyễn tấân Dũng, đương kiêm Đệ nhứt Phó Thủ Tướng. Ngoài ra cơ may của Ô. Dũng vào Thủ Tướng còn được gia tăng qua mô thức cân bằng nhân sự địa phương Bắc Trung Nam, từng được thỏa hiệp thành tiền lệ trong ba chưc vụ quan trọng Tổng Bí Thư, Chủ tịch Nước và Thủ Tướng. Thếcân bằng này sẽ đảo lộn nêu Ô. Lê khả Phiêu giành một mình hai chức vụ.Tham vọng này khó thực hiện với sự chống đối của ba vị cố vấn và của Miền bị gạt qua một bên.
Trong lúc đó, ngoài quần chúng nhân dân, các phong trào đấâu tranh, chốâng và ly khai đảng, đòi tự do dân chủ, đặc biệt là đòi tự do tôn giáo, ngày càng phát triễn mạnh chiêu sâu cũng như chiều rộng. Kinh nghiệm lịch sử chỉ rõ nếâu nhà cầm quyền không chận đứng được sự phát triễn của phong trào trong bước đầu, phong trào sẽ sốâng dai và sốâng trên sự suy tàn và sụp đổ của chế độ.
Bên trong tang gia bốâi rối như vậy, bên ngoài hoàn cảnh lại càng u ám hơn. Trước nhứt rốâi ren xuấât phat từ sự thay đổi chánh quyền ở Mỹ. Cho đếân bây giờ, chánh quyền do Đảng Cộng hòa lãnh đạo tỏ ra thiên về bảo thủ và nỗ lực chính tập trung vào các vân đề nội bộ Mỹ. Nhân sự cốt cán của TT Bush bỗ nhiệm là những người có lập trường cứng rắên đốâi với CS. Quan tâm kinh tếâ của tân Nội các Cộng hòa là Tây Âu, Nga, Nhựt,Ấn, Trung quốc. VNCS không phải là một trọng điểm được Mỹ quan tâm nhiều, ít nhứt trong nhiệm kỳ này của Ô. Bush.
Do vậy dù Thương Ước Mỹ Việt sẽ được Quốâc hai nước phê chuẩn, nhưng không hy vọng sơm hơn cuốiâi năm 2001. CSVN cũng không thể được dễ dàng nhượng bộ như đã từng được với TT Clinton, người muốân đi vào lịch sử Mỹ như một tổng thốâng viết một trang sử mới hoà bình và hòa hơp vơi VN, nơi đã xảy ra một cuộc chiến làm nhứt nhối , phân hoá không ít xã hội Mỹ này. Trong thời gian chờ Thương ước được phê chuẩn và đi vào hoạt động, CSVN sẽ phải đối phó với thái độ cứng rắên của chánh quyền Bush . Cho đến khi được hưởng lợi trong việc giảm thuê nhập của Mỹ,õ từ 40 xuống còn 3%, vào cuốâi năm 2001; đây tới đó CSVN còn phải đối phó với nạn sụt giảm nguồn đầu tư nước ngoài và sự tăng giá nhiên liệu của thế giới.
Liên quan đến nước ngoài, Trung quốc cũng là vấn đề lớn, đúng hơn thật là lớn. Ảnh hưởng của VNCS với hai nước sát nách, Miên và Lào, đã bị Trung quốâc dòm ngo và không để yên. Vân đề tranh chấp tại Quần đảo Hoàng sa và Trường sa dù VNCS đã mậtù nhượng bộ một số đảo, vẫn chưa có một giải pháp ổn định lâu dài.
Tuy nhiên yếu tố gây vấn đề nan giải lớn cho VNCS trong tương quan với Trung quốâc phải là Mỹ. Không có lợi gì cho Trung quốc nếâu CSVN đi sát được với Mỹ để làm người lính gac giặc Trung quốc cho Mỹø. Đốâi thủ đang gờm của Mỹ trong thập niên tới theo lượng định của Các viên chức cao cấp Bộ Quốùc Phòng lẫn Bộ Tham mưu Liên Quân Mỹ, là Trung quốâc. Theo tiếât lộ của một người CS cao cấâp ly khai từ Hà nội, Lê khả Phiêu có lần bí mật sang Trung quốc, yêu cầu Đảng CSTrung quốc đứng ra triệu tập và lãnh đạo bốân nươc CS còn lại trên thê giới. Giang trạch Dân vẫn không tỏ thái độ. Sự nghi ky của Trung quốc đối với phe nhóm Lê khả Phiêu đi với Mỹ sâu đến mức Trung quốc không thể bàn bạc được các vấn đề liên quan đến CS nói chung. Nhưt định Trung quôc phải tăng cường yễm trợ phe thân Trung quốc trong nội bộ Đảng CSVN. Việc Đô đốc Blair, Tư linh lực lương Mỹ ở Thái Bình dương, bất thần bị hoản chuyến viến thăm Hà nội để bàn về hợp tác quân sự vào giờ chót, ít nhiều cũng do sự chống đối của phe thân Trung quốc trong đảng CSVN đang đấu đá trước Đại hội 9.
Việc tranh chấp quyền hành trong nội bộ đảng sẽ làm Nhà Nước mất ôn định và yếu đi. Từ đó sự kiểm soát nhân dân sẽ bớt hiệu lực. Phong trào đấu tranh nhân dân dễ phát triễn. Kinh tế sẽ bị ảnh hưởng lớn. Thêm vào đó chánh quyền Cộng hòa Mỹ cứng rắn và hướng nội. Thương ước không hẵn, như CSVN kỳ vọng, là cái phao cứu sinh cho nền kinh tế đang tuột dốc của CS. Thế đi đu dây theo kiểu hát xiệc giữa hai sức nặng, Mỹ và Trung quốc, chỉ tạo thêm tranh chấp nội bộ giữa phe thân và chống Trung quốc, làm cho Đảng CSVN càng phân hóa thêm. Năm 2001, năm Con Rắng quả là năm CSVN bị siết ngộp thở như con trăn quấn con chuột trong lồng.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình