Tuyên truyền là nghệ thuật vận động quần chúng. Từ ngữ propaganda đã được nổi bật từ thời Đức Quốc Xã và thời Cộng sản ở Nga. Sau Thế chiến II, Cộng sản Việt Nam đưa tuyên truyền lên cấp một bộ trong chính phủ và lợi dụng nó theo kiểu nhồi sọ, cho nên trong dân gian từ ngữ "tuyên truyền" có một nghĩa bóng đầy châm biếm là "nói láo hay bịa đặt". Chiến tranh tuyên truyền thường dọn đường cho chiến tranh quân sự hay đi song song với nó.
Phương tiện tuyên tuyền là thông tin đại chúng, thông tin càng mạnh, tuyên truyền càng được phổ biến rộng. Thời đại cách mạng thông tin ngày nay đã làm mất hiệu nghiệm thủ đoạn tuyên truyền nhồi sọ. Đó là vì thông tin càng hiện đại, kiến thức càng mở mang và con người không dễ bị lừa bịp. Trong cuộc chiến tranh tuyên truyền giữa Mỹ và phe khủng bố bin Laden cầm đầu đã có một khía cạnh mới. Về phương tiện, Mỹ có truyền thông đại chúng mạnh nhất thế giới, còn bin Laden không có phương tiện nào hết, ngoài một đài TV Ả Rập ở Qatar, thường nhận được những cuốn băng video của bin Laden để phố biến. Nhưng với nền tự do báo chí và sự "háu tin" của giới truyền thông Mỹ, mọi lời tuyên bố của bin Laden và bọn khủng bố đều được báo chí Mỹ phổ biến rộng rãi trong nước và cả trên thế giới, thành ra bin Laden cũng có những phương tiện truyền thông như Mỹ. Bọn khủng bố còn có một phương tiện truyền thông mạnh hơn Mỹ rất nhiều. Chúng reo rắc sợ hãi, không bằng lời nói mà bằng hành động.
Tuy nhiên phương tiện mạnh hay yếu không thành vấn đề, nó không thể quyết định thắng bại trong cuộc chiến tuyên truyền. Yếu tố quyết định vẫn là sự thật. Hơn nữa phương pháp tuyên truyền ở thời đại thông tin quảng bá này có khi còn quật ngược lại kẻ tuyên truyền. Bản tuyên bố của bin Laden được đài TV Qatar phổ biến tuần qua không những đã quật ngược lại hắn mà còn làm lộ ra một số mặt yếu của bọn khủng bố. Bin Laden đã gọi các nhà lãnh đạo Ả Rập sử dụng LHQ để thương thuyết hòa bình giữa Israel và Palestine là "những kẻ phản đạo" và tấn công cả LHQ có trên 180 hội viên. Tổng thư ký LHQ Kofi Annan đã lên án sự tấn công này và trong cuộc họp ở Syria, các Ngoại trưởng của Liên đoàn Ả đoàn Ả Rập đã tuyên bố dứt khoát bin Laden không phải là người đại diện cho Hồi giáo và khối Ả Rập.
Lời tuyên bố của bin Laden cho thấy hắn đã bị cô lập. Hắn đã cố ý lợi dụng hai điểm nóng trên thế giới là Palestine và Hồi Quốc, nhưng đã thất bại. Cuộc thương thuyết hòa bình Israel-Palestine vẫn tiếp tục, những kẻ khủng bố theo chủ trương Thánh chiến như bin Laden đang bị tiễu trừ. Còn ở Hồi Quốc, Tổng Thống Musharraf đã lên đường qua Âu Châu và Mỹ để lần lượt hội kiến với Tổng Thống Pháp, Thủ tướng Anh và Tổng Thống Bush. Chuyến công du của Musharraf giữa lúc này chứng tỏ ông đã tin ở sự ổn định trong nước và phe Hồi giáo cực đoan thân Taliban đang mất dần thế lực. Trước đây bin Laden đã nhiều lần kêu gọi các nước Ả Rập Hồi giáo ủng hộ chế độ Taliban chống lại cuộc tấn công quân sự của Mỹ, nhưng không có nước nào hưởng ứng. Cùng lắm chỉ có một số nước Hồi giáo yêu cầu Mỹ thận trọng không làm hại đến thường dân hoặc yêu cầu Mỹ ngừng đánh để điều đình. Riêng có Iraq cũng phụ họa lời kêu gọi của bin Laden, nhưng nước này vẫn án binh bất động. Sự thật Saddam Hussein sợ sau khi Mỹ thanh toán chế độ Taliban ở A Phú Hãn, sẽ đánh đến Iraq. Nước Hồi giáo Iran trước đây chống Mỹ, nhưng khi Mỹ đánh A Phú Hãn, Iran đã không phản đối mà còn tỏ ý sẵn sàng cho mượn đường và hứa tham dự cuộc thương thuyết ở LHQ để thành lập một chính quyền mới thay thế Taliban. Mối thù giữa Hồi giáo Sunnite Iraq và Hồi giáo Shiite Iran không thể nào hóa giải.
Trong khi đó, cuộc chiến tranh tuyên truyền của Mỹ đã có một khởi điểm tốt dọn đường cho cuộc tấn công quân sự. Ngay từ đầu Tổng Thống Bush đã tuyên bố rõ ràng trước thế giới Mỹ chỉ đánh chế độ Taliban và bọn khủng bố al-Qaida do bin Laden cầm đầu chớ không đánh Hồi giáo. Các nước Hồi giáo trên thế giới chưa bao giờ có sự đoàn kết chặt chẽ, đó là vì trong các chế độ có những người lãnh đạo tôn giáo, mỗi nước có hoàn cảnh khác nhau, nhất là có những phần tử quá khích Hồi giáo chính thống vẫn ngấm ngầm chống đối để chiếm chính quyền. Còn Liên đoàn Ả Rập từ lâu vẫn không có sự nhất trí. Tình trạng này rất có lợi cho cuộc chiến tranh tuyên truyền của Mỹ khởi đầu bằng sự tách rời bọn khủng bố muốn lợi dụng một tôn giáo lớn để thực hiện mưu đồ của chúng. Ngoài chế độ Taliban đã bao che khủng bố, Mỹ nên hợp tác với mọi chính phủ Hồi giáo, bất luận chế độ đó như thế nào, kể cả Iran.
Báo chí Mỹ, không rõ lấy nguồn tin từ đâu, đã tiết lộ nội bộ chính phủ Bush đang thảo luận đến giai đoạn tới của cuộc chiến tranh chống khủng bố có thể là nhằm vào Somali (Phi Châu) trước hết...sau khi thanh toán được chế độ Taliban. Nhưng việc thanh toán Taliban có thể còn lâu vì cuộc chiến có vẻ kéo dài mặc dù trong mấy ngày qua B-52 Mỹ đã trải nhiều thảm bom xuống phòng tuyến của Taliban. Vẫn biết tin tình báo đã cho thấy Somali có liên hệ với bọn khủng bố al-Qaida, nhưng tiết lộ tin này quá sớm làm chi, không những vô ích mà còn có thể gây nghi ngờ cho khối Hồi giáo. Nó chỉ có hại cho cuộc chiến tranh tuyên truyền của Mỹ.
Chiến lược của Mỹ hiện nay có thể tóm gọn trong bốn chữ "Hòa Hồi Chống Khủng". Hãy hòa hợp với đa số ôn hòa của Hồi giáo để tách rời các phần tử cực đoan chủ trương Thánh chiến. Cuối tuần này Tổng Thống Bush sẽ ra trước Đại hội đồng LHQ, một cơ hội hiếm có để vận động dư luận toàn thể thế giới, kể cả Hồi giáo và khối Ả Rập trong nỗ lực chung chống khủng bố quốc tế.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình